صدایی که خاموش نشد

در ابتدای نشست علمی، دکتر عباس ناصری‌طاهری، معاون پژوهش دانشگاه، با تشریح رویکرد دانشگاه صداوسیما در مواجهه با حوادث اخیر، بر ضرورت ثبت دقیق و علمی این وقایع برای نسل‌های آینده تاکید کرد.

وی با اشاره به وظایف متفاوت بخش‌های اجرایی و علمی سازمان گفت: «در حالی که بخش‌های فنی و مدیریتی سازمان صداوسیما در خط مقدم تداومِ جریانِ اطلاع‌رسانی هستند، دانشگاه به عنوان نهاد علمی وظیفه دارد با نگاهی عمیق و تحلیلی، پشتوانه‌ای نظری برای این حوادث ایجاد کند تا پژوهشگران سال‌های آینده، تصویری دقیق و بدون تحریف از آنچه در این مقطع تاریخی رخ داده است، در اختیار داشته باشند.»

ناصری‌طاهری با اشاره به تدوین کتاب «صدایی که خاموش نشد»، از مشارکت ۱۰ تن از اساتید برجسته حوزه ارتباطات در نگارش این اثر خبر داد و افزود: «این مستندسازی علمی، هم مانع از تحریف روایت‌های رسمی خواهد شد و هم مرجعی برای تدریس و پژوهش در کلاس‌های دانشگاهی فراهم می‌آورد.»

شایان ذکر است؛ کتاب «صدایی که خاموش نشد» در مراسم ویژه‌ای که از سوی سازمان صداوسیما به مناسبت سالگرد حمله به ساختمان شیشه‌ای برگزار می‌شود، به‌طور رسمی رونمایی خواهد شد.

در ادامه نشست مولفان کتاب «صدایی که خاموش نشد» به معرفی و ارائه دیدگاه‌های خود در زمینه این کتاب پرداختند:

کتاب «صدایی که خاموش نشد»؛ سندی برای اثبات تروریسم رسانه‌ای و جنایت جنگی

سید رضا نقیب‌السادات، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، در این نشست علمی، حمله به ساختمان صداوسیما را مصداق بارز «تروریسم رسانه‌ای» و نقض آشکار قوانین بین‌المللی دانست.

سید رضا نقیب‌السادات ضمن قدردانی از فرصت فراهم شده برای بررسی ابعاد حقوقی و رسانه‌ای کتاب، اظهار داشت: این اثر نشان می‌دهد که ساختمان شیشه‌ای رسانه ملی به عنوان نماد شفافیت و حقیقت‌طلبی، هدف حمله فیزیکی دشمن قرار گرفته است. در واقع، دشمن با این اقدام به دنبال از بین بردن شفافیت و حقیقت‌طلبی بوده و با حمله به این سنگر حقیقت‌طلبی، خشونت خود را در برابر حق‌جویی به نمایش گذاشته است.

وی با اشاره به ماهیت رسانه‌ای این هدف افزود: رسانه ملی به عنوان صدای ملت ایران در عرصه بین‌المللی شناخته می‌شود؛ بنابراین حمله به آن، تلاشی برای نفی حقیقت و خاموش کردن صدای حقیقت بوده است. از سوی دیگر، این ساختمان در عین استحکام و مدرن بودن، شیشه‌ای بودنش نمادی از آسیب‌پذیری در برابر خشونتِ دشمن است که در این واقعه به شکلی برجسته نمایان شد. مهاجمان در جریان این جنگ، به دنبال خاموش کردن جریان اطلاعاتی بودند که منتشر می‌شد.

نقیب‌السادات با تأکید بر جنبه‌های حقوقی این واقعه تصریح کرد: ما می‌توانیم این جریان را از نظر حقوقی پیگیری کنیم. بر اساس پروتکل‌های بین‌المللی از جمله پروتکل‌های ژنو، مراکز نظامی مجاز نیستند به رسانه‌ها حمله کنند؛ بنابراین هدف قرار دادن ساختمان صداوسیما، نقض مستقیم قوانین بین‌المللی است.

این پژوهشگر رسانه، ضمن ارائه پیشنهاد‌های تخصصی خود، تصریح کرد: پیشنهاد اصلی من این است که با بهره‌گیری از سندِ این کتاب و مستندات موجود، موضوع را از طریق پروتکل‌های بین‌المللی در مراجع قضایی جهان دنبال کنیم. این کتاب تنها یک اثر پژوهشی نیست، بلکه سندی است که می‌تواند مبنای حقوقی ما برای محکومیت متجاوزان در مجامع بین‌المللی باشد.

نقیب‌السادات در پایان ابراز امیدواری کرد که با هم‌افزایی دستگاه‌های رسانه‌ای و حقوقی، این واقعه به بستری برای بازخوانیِ جهانیِ هنجارشکنی‌های دشمنان در برابر جریان آزاد اطلاعات تبدیل شود.

«ترورامپیسم» و «ترور آگاهی»

محمد اخگری، عضو هیئت علمی دانشگاه صداوسیما، با تشریح مفاهیم «ترورامپیسم» و «ترور آگاهی» در کتاب «صدایی که خاموش نشد»، حمله به ساختمان صداوسیما در جریان جنگ ۱۲ روزه را بخشی از یک روند هدفمند برای حذف راویان و مهندسی سکوت دانست.

اخگری با اشاره به اتفاقات جنگ ۱۲ روزه و حمله به ساختمان صداوسیما، گفت: واژه «ترورامپیسم» را از ترکیب ترور و نام ترامپ ساخته‌ام؛ مفهومی که در آن، ترور به شاخصه اصلی کنشگری سیاسی تبدیل می‌شود.

وی افزود: یکی از روش‌های تولید نادانی، ترور راوی است؛ یعنی راویان و کسانی که روایت تولید می‌کنند، حذف می‌شوند. در مقاله‌ای با عنوان «دانش‌های حذف‌شده» نیز یکی از شکل‌های نادانی، به رسمیت نشناختن و حذف راویان معرفی شده است. در نهایت، این روند می‌تواند به «مهندسی سکوت» بینجامد؛ مهندسی‌ای که از طریق حذف سیستماتیک راویان، تضعیف زیرساخت‌های روایت و اشباع فضای عمومی از روایت‌های جایگزین شکل می‌گیرد. وی با اشاره به نقش رسانه ملی و رسانه‌های حوزه مقاومت گفت: صداوسیما و رسانه‌های مقاومت یا حتی رسانه‌های جایگزین، روایتی متفاوت از روایت جهان سلطه ارائه می‌دادند و طبیعتاً یکی از اقداماتی که در برابر آن صورت می‌گیرد، ترور همین راویان است.

اخگری تأکید کرد: ترور آگاهی یا ترور راوی، پدیده‌ای تصادفی نیست، بلکه پدیده‌ای سازمان‌یافته است و فقط هم به صداوسیما محدود نمی‌شود. به گفته وی، حمله به ساختمان شیشه‌ای صداوسیما نمادی برجسته در این حوزه است، اما پیش از آن نیز خبرنگاران بسیاری در جنگ‌های مختلف، از جمله غزه، فلسطین و لبنان، به دلیل روایتگری جنگ کشته شده‌اند.

محمد اخگری با تشریح اشکال مختلف «ترور راوی» در راستای مفهوم «ترورامپیسم»، حملات فیزیکی، تخریب اعتبار دیجیتال و تحریم‌های قانونی را از جمله شیوه‌های حذف صدای حقیقت برشمرد.

وی افزود: «ترور فیزیکی و حذف مستقیم راویان» تنها یکی از اشکال ترور راوی است. شکل دیگر آن «حذف اخلاقی، حذف شخصیت و حذف اعتبار» از طریق تخریب دیجیتال رسانه است که با برچسب‌زنی، توهین، ساده‌سازی و استفاده از واژگانی، چون «اخبار جعلی» یا «دشمن مردم» صورت می‌گیرد.

وی افزود: استفاده از ربات‌ها، اتاق‌های فکر و شبکه‌های آنلاین سازمان‌یافته برای تولید انبوه محتوا‌های تخریبی علیه خبرنگاران خاص، اتهامات اخلاقی به آنها و انحراف ذهن مخاطب، همگی در راستای «ترور شخصیت خبری»، «ترور راوی» و «ترور اخلاقی راوی» صورت می‌گیرد.

این پژوهشگر رسانه ادامه داد: یکی دیگر از شیوه‌های حمله به منابع خبری، تخریب خود منبع خبر و زیر سوال بردن اعتبار آن است. این کار باعث می‌شود تا اعتبار آن منبع خبری خدشه‌دار شود و این خود نمونه‌ای از ترور راوی است.

اخگری در پایان خاطرنشان کرد: آنچه پس از حمله به ساختمان صداوسیما رخ داد، جلوه‌ای بسیار روشن و واضح از «ترور راوی» در گفتمانی به نام «ترورآمپیسم» بود که نشان می‌دهد چگونه در دنیای امروز، ابزار‌های مختلفی برای حذف حقیقت و راویان آن به کار گرفته می‌شود.

تقابل حقیقت و سکوت در جنگ رسانه‌ای

امیدعلی مسعودی، عضو هیئت علمی دانشگاه سوره، ضمن ادای احترام به شهدا و قدردانی از برگزارکنندگان و اساتید، بر اهمیت نوشتن به عنوان ابزاری برای انتقال آگاهی و نقش رسانه در برانگیختن تخیل تأکید کرد.

مسعودی در ادامه به جنبه‌های مختلف حمله به ساختمان صداوسیما پرداخت و این واقعه را نمادی از تقابل روایت‌ها و تلاش برای خاموش کردن صدای حقیقت دانست. وی بر اهمیت مستندسازی این رویداد و حفظ آن در قالب کتاب تأکید کرد تا به فراموشی سپرده نشود و به عنوان سندی برای آگاهی‌بخشی و پیگیری‌های آتی باقی بماند. مسعودی در پایان گفت از نظر من به جای عبارت «صدایی که خاموش نشد» باید گفت «صدایی که فریاد شد».

«صدایی که خاموش نشد» سندی بین‌المللی علیه جنایات رژیم صهیونیستی

اردشیر زابلی‌زاده، عضو هیئت علمی دانشگاه، ضمن تأکید بر اهمیت «جنگ روایت‌ها» در عصر کنونی، این کتاب را سندی ارزشمند برای تقابل با تحریف رسانه‌ای دانست و خواستار جریان‌سازی رسانه‌ای برای طرح آن در مجامع بین‌المللی شد.

زابلی‌زاده در این نشست با قدردانی از اهتمام دانشگاه صداوسیما و شخص رئیس دانشگاه برای پیش‌قدم شدن در حوزه «جنگ روایت‌ها»، اقدامات انجام‌شده در مقطع پس از حمله به ساختمان صداوسیما در جنگ ۱۲ روزه را ارزشمند توصیف کرد و گفت: حضور اساتید در ساختمان شیشه‌ای برای ثبت روایت‌های دست‌اول و مستندسازی این واقعه، درک درست از ضرورت بازخوانی تاریخی را نشان داد.

زابلی‌زاده ساختمان صداوسیما را نمادی از «حقیقت» دانست که در برابر هجمه و تحریف جریان سلطه قد علم کرده است. وی با تقدیر از شجاعت همکاران رسانه‌ای که علی‌رغم آگاهی از عدم پایبندی دشمن به قوانین بین‌المللی در صحنه ماندند، افزود: دشمن به هیچ قانونی پایبند نیست و هدفش از حمله به رسانه، خاموش کردن حقیقت است. بنابراین، روایت‌گریِ درست در این شرایط، یک اقدام شجاعانه و مسئولانه است.

این استاد دانشگاه با نقد رویکرد‌های انفعالی، تأکید کرد: در سطح تحلیلی و رسانه‌ای، باید با واقع‌بینی به ماهیت رژیم صهیونیستی و حامیان آن نگاه کرد. رژیمی که با نادیده گرفتن حقوق بشر و تمدن‌های ریشه‌دار، به دنبال تحمیل اراده خود از طریق تجاوز است.

زابلی‌زاده با اشاره به اینکه کتاب «صدایی که خاموش نشد» حاصل تلاش جمعی و ایده‌ای ارزشمند است، تصریح کرد: این کتاب نباید در حد یک اثر دانشگاهی باقی بماند. با توجه به اینکه این اثر شامل مستندات دقیق و مقالات علمی است، می‌تواند با استناد به نقض آشکار قوانین بین‌المللی توسط رژیم صهیونیستی، در سازمان‌های بین‌المللی مطرح و علیه جنایات آمریکا و این رژیم پرونده‌سازی شود.

عضو هیئت علمی دانشگاه صداوسیما در بخش پایانی سخنان خود با بیان اینکه در عصر جنگ‌های ترکیبی، «جنگ روایت‌ها» به اندازه جنگ نظامی اهمیت یافته است، گفت: «رسانه‌ها دیگر صرفاً انتقال‌دهنده خبر نیستند، بلکه با انتخاب واژگان، تصاویر، زاویه دید و چارچوب‌بندی خبری، واقعیت را بازسازی و معناپردازی می‌کنند. در جهان امروز، افکار عمومی بیش از آنکه تحت تأثیر اصل رویداد باشند، تحت تأثیر روایت رسانه‌ای از آن قرار می‌گیرند.»

زابلی‌زاده در پایان، ضمن قدردانی از شهاب اسفندیاری، رئیس دانشگاه و عباس ناصری طاهری، معاون پژوهش دانشگاه، برای حمایت از این پروژه، بر ضرورت تداوم دفاعِ هوشمندانه شبکه خبر و رسانه‌های حقیقت‌جو در مقابل روایت‌های دستکاری‌شده تأکید کرد و از اساتید و پژوهشگران دست‌اندرکارِ کتاب «صدایی که خاموش نشد» تقدیر نمود.

تحلیل حمله به ساختمان صداوسیما از منظر «بحران ارتباطی مرکب»

علی‌اکبر رزمجو، عضو هیئت علمی دانشگاه، در تبیین محور‌های کتاب «صدایی که خاموش نشد» اظهار داشت: مباحث مطرح شده در این اثر در چارچوب «پارادایم‌های نوین ارتباطی» تنظیم شده است؛ چرا که معتقدم حمله به سازمان صداوسیما، فراتر از یک رویداد امنیتی یا نظامی، یک «بحران ارتباطی مرکب» محسوب می‌شود.

رزمجو با تأکید بر اینکه نباید نگاه را تنها به خسارات فیزیکی محدود کرد، تصریح کرد: حمله به ساختمان شیشه‌ای سازمان صداوسیما، هدف قرار دادن قلب تپنده جریان اطلاعاتی کشور است. صداوسیما در نظام جمهوری اسلامی صرفاً یک نهاد خدماتی نیست، بلکه مسئولیت تبیین روایت حاکمیتی را بر عهده دارد و به مثابه مخزن معرفتی نظام عمل می‌کند؛ بنابراین، آسیب به این نهاد، تأثیرات راهبردی عمیقی به همراه دارد.

این استاد دانشگاه، تهاجم به سازمان صداوسیما را تلاشی برای ایجاد «گسست معنایی» در نظم ارتباطی جامعه توصیف کرد و افزود: هدف مهاجمان، فلج کردن نظام معنابخشی جامعه بود که اگر محقق می‌شد، پیوستگی اجتماعی را با اختلال مواجه می‌کرد.

وی با اشاره به پیامد‌های این اقدام، گفت: هدف قرار دادن مرجع خبری کشور، به دنبال ایجاد «آنومی اطلاعاتی» (هرج‌ومرج اطلاعاتی) است؛ وضعیتی که در آن مرز میان «واقعیت» و «بازنمایی» مخدوش شده و بستر را برای کنشگری مخرب جریان رقیب فراهم می‌سازد.

رزمجو در ادامه تحلیل خود، سازمان صداوسیما را یک نهاد مقتدر و ثبات‌بخش در سیستم ساختاری نظام دانست و بیان کرد: حمله به این سازمان با هدف آسیب‌پذیر و منفعل نشان دادن ساختار نظام انجام شد تا از این طریق، اذهان عمومی دچار بحران شده و «بحران مشروعیت» کلید بخورد. همچنین، ایجاد خلاء خبری، ناپایداری در محیط اطلاعاتی و لکنت در امر اطلاع‌رسانی، از دیگر اهداف این تهاجم بود که در نهایت با هدف ایجاد هراس و خدشه در هنجار‌های اساسی نظام دنبال می‌شد.

عضو هیئت علمی دانشگاه صداوسیما در بخش بعدی سخنان خود، به رویکرد پژوهشی کتاب «صدایی که خاموش نشد» اشاره کرد و گفت: مقاله من در این اثر با عنوان «راهبرد‌های ارتباطات بحران در بازنمایی حمله به ساختمان صداوسیما»، از «نظریه بحران موقعیتی» به عنوان یکی از معتبرترین نظریه‌ها در حوزه ارتباطات بحران استفاده شده است.

وی اظهار داشت: این اثر نشان می‌دهد سازمان صداوسیما در این رخداد، نه صرفاً قربانی یک بحران طبیعی، بلکه هدف یک «بحران مضاعف» با منشأ نظامی و امنیتی بود که باید با نگاهی مبتنی بر پارادایم‌های ارتباطی واکاوی شود.

وی در پایان پیشنهاد داد: با توجه به یافته‌های این پژوهش، سازمان صداوسیما می‌تواند به جای اکتفا به ستاد‌های موقت، یک «واحد دائمی مدیریت روایت بحران» ایجاد کند. این واحد نه تنها وظیفه مدیریت روایت در زمان بحران را بر عهده دارد، بلکه با ایجاد «نظام پایش روایت رقیب»، می‌تواند ابزاری راهبردی برای صیانت از مرز‌های معنایی کشور باشد.

مقاومت نه یک انتخاب بلکه عنایت الهی

حسن زورق، عضو هیئت علمی دانشگاه با اشاره به شجاعت خبرنگاران صداوسیما گفت: در حالی که روایت‌های رسانه‌ای از حوادث اخیر با رویکرد‌های متفاوتی همراه بوده است، کنشگری و ایستادگی خبرنگارانی، چون «سحر امامی» در جریان حمله به «ساختمان شیشه‌ای»، به عنوان نمادی از مقاومت در برابر پروژه‌های ارعاب مورد توجه قرار گرفته است.

وی افزود: اگر در آن لحظات بحرانی، خبرنگاران صحنه را ترک می‌کردند، روایت‌های رسمی از این حادثه با خلاء‌های جدی رو‌به‌رو می‌شد. خانم امامی خود در این باره می‌گوید: «مقاومت در آن لحظات نه یک انتخاب معمولی، بلکه عنایت الهی بود.»

زورق با اشاره به عاملان حمله به ساختمان شیشه‌ای با هدف ایجاد رعب و وحشت در میان مردم خاطر نشان کرد: آنها دست به اقدامات خشونت‌آمیز می‌زنند. این جریانات با هدف قرار دادن اقشار بی‌گناه، سعی در ضربه زدن به امنیت روانی جامعه دارند. با این حال، تحلیل‌های میدانی نشان می‌دهد که «ماشین محاسباتی» دشمن در این میدان دچار خطا‌های راهبردی شده است.

وی افزود: شاهدان این تحلیل‌ها اشاره می‌کنند که مشابه اقدامات تروریستی گذشته — از جمله به شهادت رساندن دانش‌آموزان بی‌گناه تا ترور شخصیت‌های برجسته نظام با هدف فروپاشی ساختار سیاسی — نه‌تنها به نتیجه دلخواه عاملان منجر نشده، بلکه نتیجه‌ای معکوس به بار آورده است؛ به‌طوری که انتقال قدرت و تداوم ثبات کشور، علی‌رغم تمام تلاش‌ها برای ایجاد آشوب، با آرامش و اقتدار صورت گرفته است.

وی در پایان، ضمن تقدیر از اقدام دانشگاه برای تحلیل و ثبت مستندات این پدیده، تاکید کرد که واکاوی علمی و رسانه‌ای این وقایع می‌تواند به عنوان یک سند تاریخی از ایستادگی در برابر پروژه‌های بیگانه‌ساز و تروریستی در حافظه جمعی کشور ثبت شود.

از «تحریم دانشگاه‌های متخاصم» تا «ثبت روایت حقیقت»؛ تغییر موازنه در مجامع علمی جهان

در بخش پایانی نشست، شهاب اسفندیاری، رئیس دانشگاه ضمن قدردانی از دکتر ناصری‌طاهری، معاونت پژوهشی دانشگاه، برای تدوین این اثر ارزشمند، بر اهمیت تداوم مسیر ایستادگی در ساحت‌های نظامی، اقتصادی و رسانه‌ای تاکید کرد.

شهاب اسفندیاری با اشاره به تغییر رویکرد مجامع علمی بین‌المللی نسبت به جنایات رژیم صهیونیستی تصریح کرد: در گذشته، مجامع علمی با توسل به شعار «عدم ورود به مواضع سیاسی»، از نقد عملکرد رسانه‌ای در جنگ‌ها طفره می‌رفتند، اما امروز به دلیل آشکار شدن ماهیت این رژیم، شاهد مواضع صریح و قاطع انجمن‌های علمی بین‌المللی در تحریم دانشگاه‌ها و اساتید همسو با جنایات رژیم صهیونیستی هستیم. این تغییر فضا، فرصتی است تا واقعه «حمله به ساختمان شیشه‌ای» به عنوان یک جنایت بی‌سابقه در تاریخ رسانه، در مجامع جهانی بازخوانی و ثبت شود.

وی با تاکید بر اینکه حمله به ساختمان مرکزی و حاکمیتی یک دستگاه رسانه‌ای، جنایتی است که حتی در دوران جنگ جهانی دوم نیز از سوی نازی‌ها علیه زیرساخت‌های رسانه‌ای انگلستان صورت نگرفت، افزود: نباید اجازه دهیم ابعاد این رخداد به فراموشی سپرده شود. ایستادگی مجری برنامه، خانم سحر امامی، در آن لحظات بحرانی، نه تنها نماد مقاومت اهالی رسانه، بلکه نمادی از ایستادگی تمام ملت ایران بود که مورد تحسین رهبر شهید انقلاب نیز قرار گرفت.

رئیس دانشگاه صداوسیما با اشاره به تجربیات مدیریتی کسب شده در سازمان صداوسیما طی جنگ‌های اخیر، بر لزوم تبدیل این تجربیات به اسناد علمی و پایان‌نامه‌های دانشجویی تاکید کرد و گفت: در جنگ اخیر، هدف دشمن خاموش کردن کامل آنتن و نابودی زیرساخت‌های ارسال پیام بود؛ به‌گونه‌ای که تمامی عملیات‌های رسانه ملی در شرایطی خارج از روال معمول و ساختمان‌های اصلی انجام شد.

وی افزود: از دانشجویان تحصیلات تکمیلی و اساتید مجرب دعوت می‌کنم تا با هدایت پایان‌نامه‌ها به سمت مستندسازی ابتکارات فنی و مدیریتی در بخش‌های مختلف (خبر، برون‌مرزی، سیما، رادیو و فنی)، این تجربه مدیریتی بی‌نظیر را ثبت و تحلیل کنند. چگونگی تداوم پخش زنده در شرایطی که زیرساخت‌های ماهواره‌ای مورد هدف قرار گرفته بودند، تنها بخشی از این تجربه عظیم است که باید برای آیندگان تبیین شود.

این نشست علمی با قرائت فاتحه و صلوات به روح شهدای جنگ و رهبر شهید انقلاب و اهدای یک جلد کتاب به مولفان کتاب «صدایی که خاموش نشد» به پایان رسید.