نگاهی به ضرورت بازنمایی رشادتهای عملیات بیتالمقدس در قالب ادبیات مدرن
نگاهی به ضرورت بازنمایی رشادتهای عملیات بیتالمقدس در قالب ادبیات مدرن
فتح خرمشهر در آینه کتاب
عملیات بیتالمقدس، نقطه عطفی در تاریخ معاصر ایران است که فراتر از یک پیروزی نظامی، نمادی از اراده، ایمان و اتحاد ملی برای بازپسگیری خرمشهر بود. خرمشهر، شهری که در تقویم تاریخ نامش با مقاومت و پایداری گره خورده، در ذهن ایرانیان نه یک نقطه جغرافیایی، بلکه نماد عزت ملی است. با گذشت دههها از این نبرد حماسی، پرسشی بنیادین مطرح میشود؛ چگونه میتوان این تجربیات عمیق و رشادتهای بیبدیل رزمندگان را به گونهای روایت کرد که برای نسلهای جدید، بهویژه نسل زد و آلفا، ملموس، جذاب و اثرگذار باشد؟ پاسخ در گذار از روایتهای سنتی به سوی «ادبیات مدرن» نهفته است.
ضرورت تغییر قالب
بسیاری از آثار موجود درباره جنگ تحمیلی و آزادسازی خرمشهر در قالب گزارشهای نظامی، خاطرات خطوط اول یا متون تاریخی نوشته شدهاند. گرچه این آثار برای ثبت مستندات حیاتی هستند اما برای جذب مخاطب جوان که با سرعت بالای اطلاعات و ساختارهای روایی پیچیده رشد کرده است، کافی نیستند. ادبیات مدرن با بهرهگیری از تکنیکهایی چون «جریان سیال ذهن»، «روایت غیرخطی»، «رئالیسم جادویی» و «توصیفات روانشناختی»، قادر است ابعاد انسانی و درونی رزمندگان را به تصویر بکشد.
نوشتن کتابی در قالب رمان مدرن یا مجموعه داستانهای کوتاه درباره عملیات بیتالمقدس، به جای تمرکز صرف بر استراتژیهای نظامی، بر «تجربه زیسته» رزمندگان و فرماندهان تمرکز میکند.
وقتی خواننده با تپش قلب سربازی که در لحظات آخر پیش از حمله به دشمن در ورودیهای خرمشهر به یاد خانوادهاش میافتد یا با کشمکشهای درونی یک فرمانده در اتخاذ تصمیمات سرنوشتساز مواجه میشود، پیوندی عاطفی برقرار میکند. ادبیات مدرن میتواند «حماسه» را به «قصه» تبدیل کند، بدون آنکه از شکوه و عظمت واقعه بکاهد.
نبض خرمشهر در کتابها
باید اذعان داشت که در سالهای گذشته، آثار متعددی درباره شهر مقاوم خرمشهر و حماسههای آزادسازی آن به چاپ رسیده است. از خاطرات رزمندگان تا تحلیلهای استراتژیک، کتابخانههای ما مملو از روایتهای این شهر است اما مسأله اصلی، «تولید» نیست، بلکه «توزیع، تبلیغ و دیدهشدن» است. بسیاری از این آثار به دلیل نبود بسترهای تبلیغاتی مدرن یا عدم تطبیق با سلیقه بصری و روایی نسل جدید، در قفسههای کتابخانهها خاک میخورند.
برای اینکه این آثار دیده و خوانده شوند، باید از رویکردهای بازاریابی فرهنگی مدرن استفاده کرد. تبدیل کتابها به پادکستهای داستانی، تولید تیزرهای کوتاه ویدئویی براساس بخشهای حساس کتاب و برگزاری نشستهای نقد کتاب در فضاهای مجازی، میتواند مخاطبان جدیدی را به سوی مطالعه آثار مربوط به خرمشهر جذب کند. ما با گنجینهای از روایتها روبهرو هستیم که نیاز به «بازسازی ویترینی» دارند تا شکوه خرمشهر از صفحات کاغذ به ذهن و قلب نسل جدید منتقل شود.
ساختار یک اثر مدرن
برای اثرگذاری حداکثری، کتابی که قرار است رشادتهای رزمندگان را روایت کند، باید ساختاری چندبعدی داشته باشد. تمرکز بر جزئیات حسی یکی از نکات مهم است. به جای جملات کلی مانند «نبرد سختی بود»، باید از توصیفات دقیق بوی باروت، صدای گامها در لایههای گلآلود و سکوت مرگبار پیش از حمله استفاده کرد.
نکته دیگر، تکثر صداهاست. روایت نباید تکصدا باشد. حضور صدای رزمندگان مختلف (از جوانترین سرباز تا با تجربهترین فرمانده) و حتی روایتهایی از مردم محلی خرمشهر به اثر عمق میبخشد.
پیوند میان گذشته و حال هم نکته مهم دیگر در این آثار است. میتوان از تکنیک «روایت در روایت» استفاده کرد؛ به گونهای که شخصیتی در زمان حال، در پی کشف نامههای قدیمی یا شنیدن خاطرات یک کهنهسرباز برمیآید. این کار باعث میشود مخاطب امروز، پیوند مستقیمتری با وقایع سال ۱۳۵۹ برقرار کند.
تأثیرات اجتماعی و فرهنگی
زمانی که رشادتهای عملیات بیتالمقدس در قالب ادبیات مدرن به مخاطب عرضه شود، مفاهیمی چون ایثار، شجاعت و وفاداری از حالت شعار خارج شده و به تجربه تبدیل میشوند. این رویکرد باعث میشود نسل جدید درک کند قهرمانان جنگ، انسانهایی بودند که بهرغم ترسها، امیدها و عشقها، ارادهای داشتند که آنها را به سوی فتح خرمشهر سوق داد. این نگاه به تقویت هویت ملی و ایجاد غرور جمعی در جامعه منجر میشود.
آزادسازی خرمشهر نه تنها یک پیروزی نظامی که تجلی روحیه تسلیمناپذیری بود که ریشه در فرهنگ و تاریخ ایران دارد. برای حفظ این میراث، نمیتوان به روشهای قدیمی اکتفا کرد. ما به کتابهایی نیاز داریم که زبان امروز را بلد باشند، اما قلبشان در همان خاک خرمشهر بتپد. در عین حال، باید تمام توان خود را به کار ببندیم تا آثار ارزشمندی که پیش از این درباره این شهر مقاوم نوشته شده، از طریق تبلیغات هدفمند و نوین به دست مخاطبان برسند. خرمشهر نباید در تاریخ بماند و باید در هر نسل، دوباره در قالب کلمات، روایت شود و خوانده شود.
در ادامه به معرفی چند کتاب شاخص با این موضوع میپردازیم.
دا- سیده اعظم حسینی
این کتاب در همان روزهای آغاز انتشار به فروشی غافلگیرکننده دست پیدا کرد. کتابی که امروز میتوان از آن، بهعنوان یکی از پرفروشترین آثار حوزه دفاعمقدس یاد کرد. اهمیت و تأثیرگذاری این کتاب بهحدی بوده که به چندین زبان زنده دنیا، ازجمله انگلیسی ترجمه شده و در کشورهای مختلف به چاپ رسیده است. کتاب دا؛ خاطرات سیده زهرا حسینی یکی از مهمترین دستاوردهای ادبیات دفاعمقدس است. اثری که از نقطهدید زنی روایت میشود که وقتی جنگ رخ داد، تنها ۱۷ سال داشت و چیزهایی را به چشم دید و تجربه کرد که تا ابد در حافظهاش حک شدند. خاطراتی که به فراخوانی تصاویر و لحظاتی میپردازند که برای یک نسل، آشنا و ملموس هستند.
صباح-فاطمه دوستکامی
صباح روایتگر زندگی یکی از چهرههای مطرح شده در کتاب سرشناس «دا» است که به دفعات زیادی از او در این اثر یاد شده است. فاطمه دوستکامی پس از آشناییاش با صباح وطنخواه به واسطه سیده اعظم حسینی که راوی کتاب دا است توانست خاطرات این شخصیت ویژه را گردآوری کرده و در مدت دو سال به رشته تحریر درآورد.
صباح وطنخواه، از زنان امدادگر فعال در شهرهای آبادان و خرمشهر، در ماجرای اشغال خرمشهر و همچنین مقاومت مردمی در مقابل اشغال، نقشآفرینی فراوانی داشته است. به عقیده فاطمه دوستکامی، صباح دختری است با روحیهای پرسشگر که اسلام و انقلاب اسلامی را مرحله به مرحله جستوجو کرده است.
چراغهای روشن شهر-فائزه ساسانیخواه
چراغهای روشن شهر روایتی است از سالهای نه چندان دور، از روزهای پیش از پیروزی انقلاب اسلامی و حضور زهره فرهادی در فعالیتهای فرهنگی و تحول شخصیتش تا سالهای پس از پیروزی و آغاز دفاعمقدس مردمی ایران. این اثر چکیدهای از دوران نوجوانی زهره فرهادی است که گاه به رؤیایی زیبا شبیه شده و باورش در این زمانه برای ساسانی خواه هم نیز سخت گشته است. چراغهای روشن شهر تنها بخشی از وقایع و حوادثی است که بر پارهای از سرزمین مادریمان گذشته است. اگرچه همه میدانیم که هیچگاه فداکاریهای زنان و مردان در آن دوره در هیچ کتابی آنچنان که شایسته و درخور است نیامده و نخواهد آمد.
پوتینهای مریم-فریبا طالشپور
مریم امجدی که دوران نوجوانی و جوانیاش همزمان با روزهای جنگ بوده است، پس از انقلاب حین تحصیل در دبیرستان به عضویت حزب جمهوری اسلامی، جهاد سازندگی و بسیج مستضعفین خرمشهر درآمد و دورههای امدادگری و فنون نظامی را آموزش دید. امجدی با شروع حمله عراق به خرمشهر در مشاغل مختلف چون امدادرسانی در بیمارستان و نگهداری از انبار مهمات مسجد جامع خرمشهر خدمت کرده و در این مدت گاهی به خط مقدم جبهه رفته است. فریبا طالشپور در کتاب پوتینهای مریم که با مصاحبههایش از مریم امجدی شکل گرفت به نقل خاطراتی از ایشان در زمان شروع جنگ ایران و عراق و اشغال خرمشهر پرداخته است.
تکاوران نیروی دریایی در خرمشهر- سیدقاسم یاحسینی
این کتاب، خاطرات ناخدا یکم هوشنگ صمدی، فرمانده گردان تکاوران در خرمشهر است. این اثر روایتی از دفاع ۳۴ روزه مردم خرمشهر و تکاوران نیروی دریایی ارتش در هفتههای نخست هشت سال دفاعمقدس دارد که از زبان ناخدا هوشنگ صمدی به صورت خاطرات شفاهی نوشته شده است. صمدی در این کتاب پس از سه دهه سکوت برای نخستین بار ناگفتههایی از رزم نیروی دریایی ارتش در خرمشهر را گفته است.
تکاورانی که جا دارد بیشتر به نگارش خاطرات آنان بپردازیم و ایثارگریهای آنان را برای ثبت در تاریخ روایت کنیم.
در کوچههای خرمشهر مریم شانکی
نویسنده با ضبط صوت کوچک خود قدم به قدم در کوچههای خرمشهر گشته و دیدهها و شنیدههای رزمندگان را جمعآوری و بهعنوان یک سند حفظ کرده است. هنگامی که همه دنبال دفاع از ایران حفظ خاک ایران و به بیرون راندن متجاوزان از خاک خرمشهر بودند، مریم شانکی میدانست روزی جنگ تمام شده و از آن خاطرهای بر جای خواهد ماند؛ خاطرهای که جای خالی رزمندگان زیادی را با خود جای میدهد و بسیاری از این مردان و زنان شهید میشوند و از آنها تنها نامی در خاطر مردم میماند. شانکی دست بهکار شده و با پا گذاشتن در میدان جنگ و گفتوگو با این زنان و مردان توانست حال و هوای بهشتی آن روزها را حفظ و به نسلهای بعد انتقال دهد.
خرمشهر کو جهانآرا- مرتضی سرهنگی و هدایتالله بهبودی
این کتاب جلد پنجم از مجموعه «بانوی ماه» به گفتوگوی انجام شده توسط مرتضی سرهنگی و هدایتالله بهبودی با صغری اکبرنژاد همسر شهید جهانآرا میپردازد. افراد زیادی درباره شهدا به صحبت میپردازند و خاطراتشان را درباره آنها بیان میکنند اما امکان دارد همیشه این بیانات و خاطرات مجذوبکننده نباشد؛ در صورتی که وقتی یکی از نزدیکان شهید روایتگر زندگی او باشد، مرور خاطرات او، جذابیت بسیار و خواندنیتر و شیواتر میشود. اکبرنژاد در این گفتوگو از خاطرات آشنایی تا ازدواجشان با این سردار نامدار صحبت کرده و در نهایت شهادت او را بیان میکند.
و اما خرمشهر عباس تیموری
در این اثر سعی شده از منابع و مآخذ گوناگون و متنوع به پاس گرامیداشت ایامالله سوم خرداد مطالب ارزشمندی درخصوص تاریخ، جغرافیا، حوادث سیاسی قبل از انقلاب، تحلیلهای نظامی مراحل مختلف اشغال و آزادسازی خرمشهر، بازتابهای منطقهای، تفاسیر رسانههای بیگانه، شخصیتها، آمار و ارقام، پیامها، علل ورود به خاک عراق با استفاده از منشور ملل متحد پس از فتح خرمشهر، دستاوردها، نقش یگانهای خراسان در عملیات بیتالمقدس، جنایات رژیم بعث پس از اشغال، عناوین کتابهای چاپ شده در مورد خرمشهر، قطعنامههای سازمان ملل مربوط به خرمشهر و... در یک مجله گردآوری و در اختیار علاقهمندان قرار گیرد.
آزادی خرمشهر احمد دهقان
کتاب «آزادی خرمشهر» خاطرات تلخ و شیرین شهید سپهبد علی صیاد شیرازی از آزادی خرمشهر است. پس از عملیات فتحالمبین، روحیه عالی بر رزمندگان اسلام حاکم بود. قوت و اطمینان برای ادامه نبرد داشتیم و پیروزی را حتمی میدانستیم. میتوانم بگویم یکی از دلایلی که موجب شد بعد از عملیات فتحالمبین، دست به یک اقدام جسورانه بزنیم و منطقهای را طراحی بکنیم که حدود ۶۰۰۰کیلومتر مربع وسعت داشت، دلیلش این بود که از هر نظر احساس قوت و قدرت میکردیم. البته تحلیلگران تاریخ جنگ و کسانی که میخواهند تحلیل دقیق داشته باشند، جالب است بدانند چه دلایلی باعث شد یکدفعه توان رزمی ما افزایش پیدا کرد، در حالی که به امکانات رزمی ما افزوده نمیشد.
روزهای خرمشهر مرتضی سرهنگی
کتاب روزهای خرمشهر نوشته مرتضی سرهنگی، در قالب یک داستان اوضاع و شرایط خرمشهر در روزهای جنگ ایران و عراق را به تصویر میکشد. این کتاب برای کودکان دبستانی بسیار آموزنده و جذاب است و نکات جالبی از روزهای جنگ به آنان میآموزد. مرتضی سرهنگی در سال ۱۳۳۲ در تهران به دنیا آمد. او تحصیلاتش را در مقطع لیسانس رشته علوم اجتماعی ناتمام رها کرد و از سال ۵۸ با روزنامه جمهوری اسلامی همکاریاش را آغاز کرد. این همکاری تا سال ۱۳۶۷ ادامه یافت. از سال ۶۷ تا به امروز نیز در دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری مشغول کار است. از بین آثارش کتاب «اسرار جنگ تحمیلی به روایت اسرای عراقی» موفق به کسب مقام اول کتاب سال دفاع مقدس شد.
بسیاری از آثار موجود درباره جنگ تحمیلی و آزادسازی خرمشهر در قالب گزارشهای نظامی، خاطرات خطوط اول یا متون تاریخی نوشته شدهاند. گرچه این آثار برای ثبت مستندات حیاتی هستند اما برای جذب مخاطب جوان که با سرعت بالای اطلاعات و ساختارهای روایی پیچیده رشد کرده است، کافی نیستند. ادبیات مدرن با بهرهگیری از تکنیکهایی چون «جریان سیال ذهن»، «روایت غیرخطی»، «رئالیسم جادویی» و «توصیفات روانشناختی»، قادر است ابعاد انسانی و درونی رزمندگان را به تصویر بکشد.
نوشتن کتابی در قالب رمان مدرن یا مجموعه داستانهای کوتاه درباره عملیات بیتالمقدس، به جای تمرکز صرف بر استراتژیهای نظامی، بر «تجربه زیسته» رزمندگان و فرماندهان تمرکز میکند.
وقتی خواننده با تپش قلب سربازی که در لحظات آخر پیش از حمله به دشمن در ورودیهای خرمشهر به یاد خانوادهاش میافتد یا با کشمکشهای درونی یک فرمانده در اتخاذ تصمیمات سرنوشتساز مواجه میشود، پیوندی عاطفی برقرار میکند. ادبیات مدرن میتواند «حماسه» را به «قصه» تبدیل کند، بدون آنکه از شکوه و عظمت واقعه بکاهد.
نبض خرمشهر در کتابها
باید اذعان داشت که در سالهای گذشته، آثار متعددی درباره شهر مقاوم خرمشهر و حماسههای آزادسازی آن به چاپ رسیده است. از خاطرات رزمندگان تا تحلیلهای استراتژیک، کتابخانههای ما مملو از روایتهای این شهر است اما مسأله اصلی، «تولید» نیست، بلکه «توزیع، تبلیغ و دیدهشدن» است. بسیاری از این آثار به دلیل نبود بسترهای تبلیغاتی مدرن یا عدم تطبیق با سلیقه بصری و روایی نسل جدید، در قفسههای کتابخانهها خاک میخورند.
برای اینکه این آثار دیده و خوانده شوند، باید از رویکردهای بازاریابی فرهنگی مدرن استفاده کرد. تبدیل کتابها به پادکستهای داستانی، تولید تیزرهای کوتاه ویدئویی براساس بخشهای حساس کتاب و برگزاری نشستهای نقد کتاب در فضاهای مجازی، میتواند مخاطبان جدیدی را به سوی مطالعه آثار مربوط به خرمشهر جذب کند. ما با گنجینهای از روایتها روبهرو هستیم که نیاز به «بازسازی ویترینی» دارند تا شکوه خرمشهر از صفحات کاغذ به ذهن و قلب نسل جدید منتقل شود.
ساختار یک اثر مدرن
برای اثرگذاری حداکثری، کتابی که قرار است رشادتهای رزمندگان را روایت کند، باید ساختاری چندبعدی داشته باشد. تمرکز بر جزئیات حسی یکی از نکات مهم است. به جای جملات کلی مانند «نبرد سختی بود»، باید از توصیفات دقیق بوی باروت، صدای گامها در لایههای گلآلود و سکوت مرگبار پیش از حمله استفاده کرد.
نکته دیگر، تکثر صداهاست. روایت نباید تکصدا باشد. حضور صدای رزمندگان مختلف (از جوانترین سرباز تا با تجربهترین فرمانده) و حتی روایتهایی از مردم محلی خرمشهر به اثر عمق میبخشد.
پیوند میان گذشته و حال هم نکته مهم دیگر در این آثار است. میتوان از تکنیک «روایت در روایت» استفاده کرد؛ به گونهای که شخصیتی در زمان حال، در پی کشف نامههای قدیمی یا شنیدن خاطرات یک کهنهسرباز برمیآید. این کار باعث میشود مخاطب امروز، پیوند مستقیمتری با وقایع سال ۱۳۵۹ برقرار کند.
تأثیرات اجتماعی و فرهنگی
زمانی که رشادتهای عملیات بیتالمقدس در قالب ادبیات مدرن به مخاطب عرضه شود، مفاهیمی چون ایثار، شجاعت و وفاداری از حالت شعار خارج شده و به تجربه تبدیل میشوند. این رویکرد باعث میشود نسل جدید درک کند قهرمانان جنگ، انسانهایی بودند که بهرغم ترسها، امیدها و عشقها، ارادهای داشتند که آنها را به سوی فتح خرمشهر سوق داد. این نگاه به تقویت هویت ملی و ایجاد غرور جمعی در جامعه منجر میشود.
آزادسازی خرمشهر نه تنها یک پیروزی نظامی که تجلی روحیه تسلیمناپذیری بود که ریشه در فرهنگ و تاریخ ایران دارد. برای حفظ این میراث، نمیتوان به روشهای قدیمی اکتفا کرد. ما به کتابهایی نیاز داریم که زبان امروز را بلد باشند، اما قلبشان در همان خاک خرمشهر بتپد. در عین حال، باید تمام توان خود را به کار ببندیم تا آثار ارزشمندی که پیش از این درباره این شهر مقاوم نوشته شده، از طریق تبلیغات هدفمند و نوین به دست مخاطبان برسند. خرمشهر نباید در تاریخ بماند و باید در هر نسل، دوباره در قالب کلمات، روایت شود و خوانده شود.
در ادامه به معرفی چند کتاب شاخص با این موضوع میپردازیم.
دا- سیده اعظم حسینی
این کتاب در همان روزهای آغاز انتشار به فروشی غافلگیرکننده دست پیدا کرد. کتابی که امروز میتوان از آن، بهعنوان یکی از پرفروشترین آثار حوزه دفاعمقدس یاد کرد. اهمیت و تأثیرگذاری این کتاب بهحدی بوده که به چندین زبان زنده دنیا، ازجمله انگلیسی ترجمه شده و در کشورهای مختلف به چاپ رسیده است. کتاب دا؛ خاطرات سیده زهرا حسینی یکی از مهمترین دستاوردهای ادبیات دفاعمقدس است. اثری که از نقطهدید زنی روایت میشود که وقتی جنگ رخ داد، تنها ۱۷ سال داشت و چیزهایی را به چشم دید و تجربه کرد که تا ابد در حافظهاش حک شدند. خاطراتی که به فراخوانی تصاویر و لحظاتی میپردازند که برای یک نسل، آشنا و ملموس هستند.
صباح-فاطمه دوستکامی
صباح روایتگر زندگی یکی از چهرههای مطرح شده در کتاب سرشناس «دا» است که به دفعات زیادی از او در این اثر یاد شده است. فاطمه دوستکامی پس از آشناییاش با صباح وطنخواه به واسطه سیده اعظم حسینی که راوی کتاب دا است توانست خاطرات این شخصیت ویژه را گردآوری کرده و در مدت دو سال به رشته تحریر درآورد.
صباح وطنخواه، از زنان امدادگر فعال در شهرهای آبادان و خرمشهر، در ماجرای اشغال خرمشهر و همچنین مقاومت مردمی در مقابل اشغال، نقشآفرینی فراوانی داشته است. به عقیده فاطمه دوستکامی، صباح دختری است با روحیهای پرسشگر که اسلام و انقلاب اسلامی را مرحله به مرحله جستوجو کرده است.
چراغهای روشن شهر-فائزه ساسانیخواه
چراغهای روشن شهر روایتی است از سالهای نه چندان دور، از روزهای پیش از پیروزی انقلاب اسلامی و حضور زهره فرهادی در فعالیتهای فرهنگی و تحول شخصیتش تا سالهای پس از پیروزی و آغاز دفاعمقدس مردمی ایران. این اثر چکیدهای از دوران نوجوانی زهره فرهادی است که گاه به رؤیایی زیبا شبیه شده و باورش در این زمانه برای ساسانی خواه هم نیز سخت گشته است. چراغهای روشن شهر تنها بخشی از وقایع و حوادثی است که بر پارهای از سرزمین مادریمان گذشته است. اگرچه همه میدانیم که هیچگاه فداکاریهای زنان و مردان در آن دوره در هیچ کتابی آنچنان که شایسته و درخور است نیامده و نخواهد آمد.
پوتینهای مریم-فریبا طالشپور
مریم امجدی که دوران نوجوانی و جوانیاش همزمان با روزهای جنگ بوده است، پس از انقلاب حین تحصیل در دبیرستان به عضویت حزب جمهوری اسلامی، جهاد سازندگی و بسیج مستضعفین خرمشهر درآمد و دورههای امدادگری و فنون نظامی را آموزش دید. امجدی با شروع حمله عراق به خرمشهر در مشاغل مختلف چون امدادرسانی در بیمارستان و نگهداری از انبار مهمات مسجد جامع خرمشهر خدمت کرده و در این مدت گاهی به خط مقدم جبهه رفته است. فریبا طالشپور در کتاب پوتینهای مریم که با مصاحبههایش از مریم امجدی شکل گرفت به نقل خاطراتی از ایشان در زمان شروع جنگ ایران و عراق و اشغال خرمشهر پرداخته است.
تکاوران نیروی دریایی در خرمشهر- سیدقاسم یاحسینی
این کتاب، خاطرات ناخدا یکم هوشنگ صمدی، فرمانده گردان تکاوران در خرمشهر است. این اثر روایتی از دفاع ۳۴ روزه مردم خرمشهر و تکاوران نیروی دریایی ارتش در هفتههای نخست هشت سال دفاعمقدس دارد که از زبان ناخدا هوشنگ صمدی به صورت خاطرات شفاهی نوشته شده است. صمدی در این کتاب پس از سه دهه سکوت برای نخستین بار ناگفتههایی از رزم نیروی دریایی ارتش در خرمشهر را گفته است.
تکاورانی که جا دارد بیشتر به نگارش خاطرات آنان بپردازیم و ایثارگریهای آنان را برای ثبت در تاریخ روایت کنیم.
در کوچههای خرمشهر مریم شانکی
نویسنده با ضبط صوت کوچک خود قدم به قدم در کوچههای خرمشهر گشته و دیدهها و شنیدههای رزمندگان را جمعآوری و بهعنوان یک سند حفظ کرده است. هنگامی که همه دنبال دفاع از ایران حفظ خاک ایران و به بیرون راندن متجاوزان از خاک خرمشهر بودند، مریم شانکی میدانست روزی جنگ تمام شده و از آن خاطرهای بر جای خواهد ماند؛ خاطرهای که جای خالی رزمندگان زیادی را با خود جای میدهد و بسیاری از این مردان و زنان شهید میشوند و از آنها تنها نامی در خاطر مردم میماند. شانکی دست بهکار شده و با پا گذاشتن در میدان جنگ و گفتوگو با این زنان و مردان توانست حال و هوای بهشتی آن روزها را حفظ و به نسلهای بعد انتقال دهد.
خرمشهر کو جهانآرا- مرتضی سرهنگی و هدایتالله بهبودی
این کتاب جلد پنجم از مجموعه «بانوی ماه» به گفتوگوی انجام شده توسط مرتضی سرهنگی و هدایتالله بهبودی با صغری اکبرنژاد همسر شهید جهانآرا میپردازد. افراد زیادی درباره شهدا به صحبت میپردازند و خاطراتشان را درباره آنها بیان میکنند اما امکان دارد همیشه این بیانات و خاطرات مجذوبکننده نباشد؛ در صورتی که وقتی یکی از نزدیکان شهید روایتگر زندگی او باشد، مرور خاطرات او، جذابیت بسیار و خواندنیتر و شیواتر میشود. اکبرنژاد در این گفتوگو از خاطرات آشنایی تا ازدواجشان با این سردار نامدار صحبت کرده و در نهایت شهادت او را بیان میکند.
و اما خرمشهر عباس تیموری
در این اثر سعی شده از منابع و مآخذ گوناگون و متنوع به پاس گرامیداشت ایامالله سوم خرداد مطالب ارزشمندی درخصوص تاریخ، جغرافیا، حوادث سیاسی قبل از انقلاب، تحلیلهای نظامی مراحل مختلف اشغال و آزادسازی خرمشهر، بازتابهای منطقهای، تفاسیر رسانههای بیگانه، شخصیتها، آمار و ارقام، پیامها، علل ورود به خاک عراق با استفاده از منشور ملل متحد پس از فتح خرمشهر، دستاوردها، نقش یگانهای خراسان در عملیات بیتالمقدس، جنایات رژیم بعث پس از اشغال، عناوین کتابهای چاپ شده در مورد خرمشهر، قطعنامههای سازمان ملل مربوط به خرمشهر و... در یک مجله گردآوری و در اختیار علاقهمندان قرار گیرد.
آزادی خرمشهر احمد دهقان
کتاب «آزادی خرمشهر» خاطرات تلخ و شیرین شهید سپهبد علی صیاد شیرازی از آزادی خرمشهر است. پس از عملیات فتحالمبین، روحیه عالی بر رزمندگان اسلام حاکم بود. قوت و اطمینان برای ادامه نبرد داشتیم و پیروزی را حتمی میدانستیم. میتوانم بگویم یکی از دلایلی که موجب شد بعد از عملیات فتحالمبین، دست به یک اقدام جسورانه بزنیم و منطقهای را طراحی بکنیم که حدود ۶۰۰۰کیلومتر مربع وسعت داشت، دلیلش این بود که از هر نظر احساس قوت و قدرت میکردیم. البته تحلیلگران تاریخ جنگ و کسانی که میخواهند تحلیل دقیق داشته باشند، جالب است بدانند چه دلایلی باعث شد یکدفعه توان رزمی ما افزایش پیدا کرد، در حالی که به امکانات رزمی ما افزوده نمیشد.
روزهای خرمشهر مرتضی سرهنگی
کتاب روزهای خرمشهر نوشته مرتضی سرهنگی، در قالب یک داستان اوضاع و شرایط خرمشهر در روزهای جنگ ایران و عراق را به تصویر میکشد. این کتاب برای کودکان دبستانی بسیار آموزنده و جذاب است و نکات جالبی از روزهای جنگ به آنان میآموزد. مرتضی سرهنگی در سال ۱۳۳۲ در تهران به دنیا آمد. او تحصیلاتش را در مقطع لیسانس رشته علوم اجتماعی ناتمام رها کرد و از سال ۵۸ با روزنامه جمهوری اسلامی همکاریاش را آغاز کرد. این همکاری تا سال ۱۳۶۷ ادامه یافت. از سال ۶۷ تا به امروز نیز در دفتر ادبیات و هنر مقاومت حوزه هنری مشغول کار است. از بین آثارش کتاب «اسرار جنگ تحمیلی به روایت اسرای عراقی» موفق به کسب مقام اول کتاب سال دفاع مقدس شد.
گفت و گو
گفت و گوی اختصاصی جام جم آنلاین با حسن روشن
نمایش شجاعانه در جام جهانی برایمان کافی است
ناصر ابراهیمی در گفت وگو با جام جم آنلاین ؛
قلعه نویی دل شیر دارد / بازیکنان خودشان را باور داشته باشند صعود میکنیم
