داستان یک کتابخانه دیجیتال که می‌خواهد وقت خالی متروسوارها را با خواندنی‌های خوب پرکند
سعدی و پروین در متروی مولوی
بعضی از کتاب نخوان‌ها لزوما از خواندن بدشان نمی‌آید اما راه و رسمش را بلد نیستند. این آدم‌ها سرشان در تلفن همراه‌شان پی چک کردن نوشته‌های تلگرامی و پست‌های اینستاگرامی کج می‌شود که همین یعنی لزوما از خواندن متنفر نیستند، اما راهش را نمی‌دانند. اینها را بگذارید کنار کتابخوان‌هایی که کتاب خوب و تازه منتشر شده را نیاز دارند، اما خرید آن به خاطر دور بودن از پایتخت برایشان دشوار است.
برای گروه دوم، کتابخانه‌های دیجیتال و سایت‌های دانلود «پی.دی.اف» وجود دارند، اما قانع کردن کتاب‌نخوان‌ها که به خودی خود و بدون مشوق و محرک کتاب نمی‌خوانند، با راه‌اندازی اپ‌های کتابخوان امکان‌پذیر شده است. از بین برنامه‌های ایرانی که در بازار هستند، استارتاپ فیدیبو تمرکز اصلی‌اش را روی کتاب‌نخوان‌ها گذاشته واین‌که چطور وقت هدر رفته روزانه آنها را با کتابخوانی پر کند. مجید قاسمی، بنیانگذار این استارتاپ از روزی می‌گوید که ایده کتابفروشی آنلاین به ذهنش رسید و مسیری که طی کرد تا به یکی از اختراع‌های خاص ایرانی برای تشویق کتاب‌نخوان‌ها به خواندن برسد.
بنجل‌خوانی در شمال
همه چیز از سفر دانشجویی مجید قاسمی به شمال کشور شروع شد. البته چالش‌های آقای قاسمی کمی تا قسمتی متفاوت هم بود. خودش می‌گوید: «همیشه اهل کتاب خواندن بوده‌ام و به همین دلیل، خرید کتاب تازه و خوب جزو نیازهای همیشگی‌ام بود. وقتی به رشت رسیدم با خودم فکر کردم، خریدن و خواندن چند جلد کتاب در ماه نباید کار چندان دشواری باشد. چون رشت فاصله کمی با تهران دارد و مسافرانش زیادند، گمان می‌کردم همه نیازهایشان در نظر گرفته شده باشد، اما این‌طور نبود. در کل شهر یکی دو کتابفروشی بیشتر نبود که آنها هم کارشان به‌روز و خوب نبود.» به گفته خود مجید قاسمی، او در دوره‌ای به «بنجل‌خوانی» افتاد و محض عادت به خواندن کتاب، هر آنچه دم‌دستش بود را می‌خواند. آن زمان کیندل، کتابخوان شرکت آمازون عمر چندانی نداشت. این کتابخوان یک دستگاه کوچک بود که به سایت آمازون متصل می‌شد و کاربر می‌تواند با استفاده از آن کتاب‌هایش را به صورت آنلاین خریده و همان لحظه شروع به خواندن کند. در نتیجه، هزینه تمام‌شده‌اش هم ارزان‌تر است.
ایده راه‌اندازی سیستمی شبیه آمازون در ایران، از همان زمان در سر مجید قاسمی جان گرفت تا این‌که نهایتا تصمیم گرفت بعداز پایان تحصیلاتش به طور جدی روی آن کار کند. او می‌گوید: «با خودم گفتم یک سال وقت می‌گذارم و روی این طرح کار می‌کنم. اگر نتیجه گرفت که چه بهتر، وگرنه دنبال کار خودم می‌روم.»
دانلود کتاب از سر ناچاری
زمانی که کار مجید قاسمی شروع شده بود، مفهومی به نام استارتاپ چندان در ایران شناخته شده نبود، اما او آن‌قدر خوش‌شانس بود که توانست کسی را برای رسیدن به هدفش قانع کرده و سرمایه شروع کار را از او قرض بگیرد. اولین ایده، ساخت یک پلتفرم آنلاین بود که کاربران موبایل بتوانند با کمک آن به کتاب‌های مورد علاقه‌شان دسترسی داشته باشند و آنها را با قیمت کمتری بخرند. بخشی از این پول، سهم ناشر و نویسنده می‌شد و بخشی دیگر، درآمد شرکت تازه‌تاسیس بود. برای رسیدن به این هدف، او باید ناشران را قانع می‌کرد. راهش چه بود؟ «یک نظرسنجی از کسانی که کتابخوان حرفه‌ای بودند و البته از کاربران اینترنت، راه‌اندازی کردم که بپرسم از چه راهی کتابشان را تهیه می‌کنند. نتیجه جالب بود. عده‌ای گفته بودند از سر ناچاری کتاب دانلود می‌کنند ولی اگر نسخه اینترنتی با کپی‌رایت وجود داشته باشد، حاضرند برای آن هزینه کنند. با همین نظرسنجی خیلی از ناشرها را قانع کردم. به آنها گفتم، چه شما موافق باشید یا مخالف، نسخه
اسکن شده و غیرقانونی خیلی از کتاب‌های پرفروش‌تان در وب قرار گرفته و دانلود می‌شود. در نتیجه، اگر این مخاطب را جذب کنید، سود کرده‌اید؛ ضمن این‌که در روش جدید، تسویه‌حساب لحظه‌ای است و هزینه حمل و نقل، بازاریابی و... نیز صفر است.» بعضی از آنها قبول کردند و برخی هم نه.
کاربر هدف: کتاب‌نخوان‌ها
کتابخوان‌های سنتی عموما با کتاب کاغذی راحت‌تر ارتباط برقرار می‌کنند و شیوه خاص خودشان را در این‌باره دارند. کتاب‌نخوان‌ها اما دو دسته هستند؛ یک گروه که تکلیف‌شان روشن است و در هر صورتی سمت کتاب و خواندنی‌های اینچنینی نمی‌روند. گروه دیگر اما کسانی هستند که میانه‌شان با خواندن خوب است ولی موبایل از دست‌شان نمی‌افتد و به قول خودشان، وقت ندارند. بعضی از افراد همین گروه، زمان‌های مرده و اوقات فراغت‌شان را با گوشی‌هایشان پر می‌کنند و عادت ندارند کتاب با خودشان همراه ببرند. در دنیای کتابخوان‌ها، حرفه‌ای محسوب نمی‌شوند اما از کتاب متنفر هم نیستند. مجید قاسمی و گروهش هم دنبال همین گروه هستند. آنها خوب می‌دانندکه کتاب‌نخوان‌ها سلیقه خاصی در خواندن دارند. عموما کتاب‌های حجیم نمی‌خوانند و به کتاب‌های گوش‌دادنی هم علاقه خاصی دارند. به همین دلیل، در فیدیبو روی دسته خاصی از کتاب‌ها بیشتر تمرکز می‌شود و لزوما تمام تازه‌های نشر از همه انتشاراتی‌ها در اینجا نیستند.
یک جعبه دیجیتال پر از کتاب
یکی از طرح‌هایی که بیشتر برای کتاب‌نخوان‌ها ارائه شده و بیشتر در ایستگاه‌های شلوغ مترو کاربرد دارد، طرح فیدیباکس است که به گفته دست‌اندرکارانش، اولین‌بار در دنیا مطرح و اجرا شده، طرحش کاملا ایرانی است و البته، پتنت آن به ثبت هم رسیده است. در این طرح، هر کاربر می‌تواند از لیستی که قبلا آماده شده، کتابی را انتخاب کرده و در عرض یک ساعت بخش‌هایی از آن را بخواند. با اجرا کردن برنامه روی گوشی، یک بارکد اختصاصی برای هر کاربر تولید می‌شود که باید آن را جلوی دستگاه اسکنر هوشمند ـ که اسمش را فیدیباکس ـ گذاشته‌اند، قرار بدهد. بعد از خوانده شدن بارکد توسط دستگاه، دسترسی به مجموعه کتاب‌ها ممکن می‌شود. فهرست‌بندی کتاب‌ها در این لیست متنوع است اما شامل تمام کتاب‌های روز بازار نمی‌شود. معمولا در هر دسته‌بندی چند کتاب که برای متروخوان‌ها و کسانی که کتابخوان حرفه‌ای نیستند، قرار داده شده است. بخش زیادی از کتاب‌ها هم صوتی هستند چون این دستگاه‌ها در مترو قرار گرفته‌اند و خیلی از مخاطب‌هایشان با گوش دادن بیشتر ارتباط برقرار می‌کنند تا خواندن. البته مشکل فیدیباکس این است که باید در تمام مدت استفاده از این برنامه گوشی‌تان به اینترنت متصل باشد که در بعضی ایستگاه‌ها و تونل‌های مترو استفاده از برنامه را دچار مشکل می‌کند؛ ضمن این‌که شما نمی‌توانید زمان یک‌ساعته‌تان را برای وقت دیگری رزرو کنید اما اگر در مسیرتان، در یکی دیگر از ایستگاه‌های مترو به یک فیدیباکس جدید برخوردید، می‌توانید زمان‌تان را شارژ کنید. در نهایت، کتابی که می‌خوانید قابل فروش هم است و اگر کسی مسیر هر روزه‌اش از مترو نمی‌گذرد،می‌تواند کتاب مورد علاقه‌اش را بخرد. مجید قاسمی می‌گوید: «این طرح را اختصاصا برای کسانی راه انداختیم که میانه‌ای به خواندن کتاب ندارند یا زمانشان در مترو به بطالت می‌گذرد. این افراد هم لزوما کتابخوان حرفه‌ای نیستند ولی اگر چیزی برای خواندن وجود داشته باشد، دست رد به سینه‌اش نمی‌زنند. زمان یک‌ساعته هم با توجه به طول اکثر سفرهای مترو در نظر گرفته شده که همین‌قدر طول می‌کشد.» او از این‌که طرح‌شان آن‌قدرها هم در فضای مجازی بازتاب نداشته، می‌گوید: «بارها دیده‌ایم که عکس‌هایی از کتابخانه‌های عمومی سیار یا برنامه‌های مختلف عام‌المنفعه برای خرید یا اشتراک‌گذاری کتاب در فضای مجازی پخش می‌شود، از شگفت‌آور بودن طرح‌ها می‌گویند و این‌که چقدر در آن کشورها هوای مردم‌شان را دارند. با وجود این، طرحی که ما راه انداختیم آن‌قدرها مورد توجه قرار نگرفت. به نظر خودم، دلیل مهمش این می‌تواند باشد که مرغ خانه همسایه غاز است.»
یوسف هاشمی - خبرنگار
گفت و گو
در گفتوگوی «جام‌جم» با مدیرکل دفتر آبخیزداری؛
آبخیزداری؛ راهبرد مهار سیلاب
حسن روشن در گفت‌و‌گو ی اختصاصی با روزنامه «جام‌جم»: