بخور نخورهای شیمی درمانی

این بیماری از سال‌ها قبل چهره خشن خود را در معرض قضاوت و دید عموم گذاشته و باورها در مورد غیرقابل درمان بودن آن قوت گرفته است در حالی که پیشرفت علم پزشکی و فناوری مرتبط با آن را این روزها نباید دست کم گرفت و باید ترس و ناامیدی از معالجه سرطان و شیمی‌درمانی را کنار گذاشت.

شیمی‌درمانی در واقع یک درمان سیستماتیک است که استفاده از داروهای شیمیایی جهت از بین بردن سلول‌های سرطانی می‌باشد. داروهای شیمی درمانی بر تقسیم سلولی تاثیر گذاشته و با شکستن DNA مانع از تقسیم و تکثیر سلول سرطانی می‌شوند.

به همین منظور سراغ دکتر ایلخانی دکترای متخصص بالینی با گرایش آنکولوژی و دکتر ترانه ستکی دکترای تخصصی تغذیه، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی رفتیم و درخصوص باید و نبایدهای سرطان و شیمی درمانی سوالاتی را مطرح کردیم که چکیده پاسخ‌ها به شرح زیر است.

ساز و کار شیمی درمانی

شیمی‌درمانی چون یک درمان سیستماتیک است روی بافت‌ها و سلول‌های طبیعی که تکثیر زیاد دارند مانند، مغز استخوان، سلول‌های پوشاننده دستگاه گوارش و غدد تناسلی تاثیر می‌گذارند و منجر به عوارضی مانند ریزش مو، التهاب و زخم‌های دهان و دستگاه گوارش، کاهش گلبول‌های سفید و عفونت‌ها و اختلالات قاعدگی... می‌‌شود. ساختن داروهای جدید شیمی درمانی بیشتر هدفمند بوده و تمرکز روی تاثیر بر سلول‌های سرطانی داشته و روی سلول‌های طبیعی کمتر مؤثر هستند و در نتیجه از عوارض داروهای شیمی درمانی کاسته شده است. شیمی درمانی یک درمان موثر برای درمان تعداد زیادی از سرطان‌ها می‌باشد.

عوارض گوارشی شیمی درمانی

سرطان به طور عمیقی زندگی فرد را از جنبه‌های مختلف متاثر می‌کند. بر اساس محل سرطان، هضم، جذب و متابولیسم بدن دچار تغییرات نامطلوبی می‌شوند که عوارض ناشی از درمان‌های سرطان نیز وضعیت را بدتر می‌کند. مثلاً شیمی‌درمانی تأثیرات قابل ‌توجهی نظیر اسهال، استفراغ، نفخ و یبوست بر دستگاه گوارش خواهد داشت که به‌دنبال آن بی‌اشتهایی و لاغری در بیمار ایجاد می‌شود.

شیمی درمانی و ترس از آن

عمده عوارض شیمی‌درمانی از جمله زخم‌های دهانی را می‌توان با داشتن دهان شویه با آب ونمک یا جوش شیرین هر 4 ساعت و استفاده ازمسواک نرم و خمیر دندان با فلوراید بالا جلوگیری کرد، ریزش موی بیمار در اکثر موارد پس از درمان برگشت پذیر است و باعث کاهش تنش و اضطراب بیمار و خانواده می‌گردد.

در هر حال ارائه آموزش به بیمار و خانواده توسط کادر درمانی متخصص نقش مهمی در کاهش نگرانی‌های بیمار و خانواده آنها و از طرفی باعث کاهش هزینه‌های درمانی به دلیل طولانی شدن زمان بستری بیمار و نیاز به درمان‌های بیشتر می‌گردد.

حمایت‌های روانی و عاطفی خانواده بیمار نیز هنگام درمان نقش بسزایی در مواجهه با عوارض درمانی دارد و حتی می‌تواند به بهبود فعالیت سیستم ایمنی با فعال کردن سلول‌های ایمنی بیمار کمک کند.

بهبود خشکی دهان

مصرف غذا‌های خیسانده شده با آب‌خورشت، آب گوشت، ماست شیرین و ...

در حین صرف غذا جرعه‌ای مایعات بنوشید.

غذا را به صورت بخارپزو آب‌پز بپزید.

ترجیحاً همراه غذا از موادی که طعم قوی دارند، مانند آب‌لیمو و آب پرتقال و سایر مرکبات بجز گریپ فروت استفاده کنید.

پیامدهای بی‌اشتهایی در هنگام شیمی‌درمانی

آسیب به کیفیت زندگی

کاهش پاسخ به شیمی‌درمانی

افزایش خطر مسمومیت حاصل از شیمی‌درمانی

کاهش سطح ایمنی بدن

کاهش عمل و کارآیی عضلات

افزایش خطر مخاطرات پس از عمل جراحی

اقامت طولانی تر در بیمارستان

نیاز به تجویز‌های دارویی بیشتر

کاهش زمان حیات و عمر بیمار

بهبود ذائقه

از غذا‌هایی که طعم و بوی قوی دارند استفاده کنید.

از انواع چاشنی‌ها و طعم‌دهنده‌ها مانند ادویه‌ها، سیر، پودر سیر، سرکه، آبلیمو، ریحان، پونه و... استفاده کنید. البته در مورد بیمارانی که زخم و آسیب دهانی دارند، این موارد منع مصرف دارد.

از مصرف غذا‌هایی که دوست ندارید، پرهیز کنید.

از مصرف غذا‌های داغ بپرهیزید. در این بیماران غذا‌های خنک و یخ بهتر تحمل می‌شود.

اگر احساس طعم فلز در دهان دارید، پیش از صرف غذا، مقدار کمی آبلیمو را در آب رقیق کرده و میل کنید. حتی بوییدن لیموترش موجب بهبود تهوع می‌‌شود.

به‌‌طور کل استفاده از آب‌های طعم دار بهداشتی و تهیه شده در منزل مانند افزودن تکه‌های انواع میوه به آب سرد و نوشیدن تدریجی و جرعه جرعه آن مناسب می‌باشد.

استفاده از آب‌نبات ترش یا با طعم نعناع در کاهش حالت تهوع کمک‌کننده است.

به‌دلیل بی‌اشتهایی حدود دو روز پس از شیمی‌درمانی بهتر است شب پیش از شیمی‌درمانی از مواد غذایی حاوی کربوهیدرات‌ها مانند نان، برنج یا ماکارونی به همراه سبزیجاتی نظیر قارچ، فلفل دلمه‌ای و هویج استفاده شود.

مصرف صبحانه کامل پیش از شیمی‌درمانی مانند نان‌های سبوس‌دار، پنیر و گردوی آسیاب شده توصیه می‌شود.

لیلا علی نژاد