روزهای خاکستری پرسش و پاسخ
از مسائل و موضوعات بسیار مهم و جدی این روزها، در اکثر خانواده ها، موضوع شب های امتحان و دغدغه های والدین و دانش آموزان و کنکوری هاست.
در ایام امتحانات عده ای از خواب و تغذیه مناسب و تفریح معقول فاصله می گیرند، برخی ها کارهای عادی و شخصی و ضروری خود را ترک کرده یا به تاخیر می اندازند، در اتاق را قفل محکم می زنند، بیرون نمی آیند، با کسی حرف نمی زنند، مهمانی نمی روند، تلویزیون نگاه نمی کنند و اطلاعیه سکوت مطلق را در خانه می چسبانند.
برخی دیگر دچار فشار عصبی مضاعف می شوند و روز و شب و ایام را برخود و اطرافیان خود تلخ و سیاه می کنند و از سویی دیگر پرسشها و حساسیت های والدین از فرزندان هر روز بیشتر و بیشتر شده و تازه یادشان می آید که امتحانات نزدیک است و فرزندشان احیانا آمادگی لازم را ندارد؛ فشارهایی که مسلسل وار، بر روح و مغز و اعصاب دانش آموز یا داوطلب کنکور شلیک می شود و چه بسیار دعواها و جر و بحثهایی که بین والدین با فرزندان یا والدین با خود در می گیرد و تنشهایی که ایجاد می شود! که همه اینها متاسفانه نتیجه ای جز اخلال در ذهن و قدرت یادگیری فرزند ما و افزایش نگرانی و اضطراب در آنها به بار نمی آورد.
با کمی بیش و کم ، فضای حاکم بر اکثریت قریب به اتفاق خانواده ها و فرزندان در این ایام چنین است. براستی این شرایط نامناسب و تیره واقعا، شرایط مناسبی برای آموختن و یادگیری و ارائه امتحان موفق از جانب فرزند ماست؛
آیا اساسا راههای معقول تر و بهتری برای ارتباط و همراهی والدین با بچه ها و کمک به آنان، خصوصا در این ایام وجود دارد؛
در این شرایط حداقل آسیب جدی به فرزندانمان ، همانا بیزاری و زده شدن از درس و کتاب و مدرسه و امتحان است و این نتیجه تلخ را ظاهرا هیچ کس نمی پسندد و نمی خواهد. و اما ریشه و عوامل بروز و ظهور این اضطراب و استرس ها کجاست؛ آیا روشهایی برای برون رفت از آنها وجود دارد در نهایت راه و چاره و تدبیری برای محو یا به حداقل رسانیدن این استرس های زیانبار وجود دارد؛
در این فرصت برآنیم مقداری به این پرسشها پاسخ دهیم و با ارائه راهکارهایی به والدین محترم و دانش آموزان ، شرایط را بهبود نسبی بخشیده و در محیطی آرام و معقول ، امتحانات به خوبی و با کمترین هزینه برگزار شوند.
عوامل اساسی در ایجاد و افزایش اضطراب - نارسایی های موجود و عدم توسعه یافتگی جامع آموزش و پرورش - نقش والدین و آسیب شناسی رفتار آنان با فرزندان بویژه در ایام امتحانات - آسیب شناسی رفتار دانش آموزان و داوطلبان کنکور
الف. اگر چه در سیستم آموزش و پرورش کشور، خصوصا در سالهای اخیر تغییرات مثبت و قابل ملاحظه ای صورت گرفته ، اما به نظر می رسد هنوز این تغییرات برای خانواده ها و احیانا دانش آموزان بخوبی تبیین نشده یا احتمالا خانواده ها و فرزندان آنان خود را با این تغییرات بخوبی وقف نداده اند تا از اضطراب ها و ترسهای بیجای خود بکاهند.
به دلیل این که در این مقاله قصد پرداخت بیشتر و ریشه ای تر این عامل را نداریم ، به 2دلیل بسیار مهم دیگر که نقش والدین و نقش دانش آموزان است ، می پردازیم و نقش نارسایی های سیستم آموزش و پرورش در افزایش اضطراب را به وقتی دیگر موکول می کنیم.
ب. نقش والدین ، بایدها و نبایدها: والدین گرامی توجه داشته باشند که مسوولیت آنان در زمینه درس و امتحان فرزندانشان ، اختصاص به شبها و ایام امتحانات ندارد.
متاسفانه برخی از والدین به درس و مدرسه فرزندان خود اهمیت لازم و شایسته را نمی دهند و بنا به دلایلی همچون کار و گرفتاری و مشغله ها و... نظارت مستمری بر تحصیلات او نداشته و فرزند خود را کاملا رها کرده اند.
برخی دیگر از آن طرف پشت بام افتاده اند، به طوری که لحظه به لحظه و همراه با فشار و سختگیری های شکننده با فرزند خود رفتار می کنند.
دسته اول در شبهای امتحان غالبا به خود می آیند و به سراغ فرزند خود می روند و در این مقطع حساس امتحانات با سوال و پرسشهای تند و بعضا ناشیانه و با حالتی دستوری ، موجب افزایش اضطراب فرزند خود و در نهایت ایجاد خلل در یادگیری ها و عدم استفاده درست از آنچه آموخته اند می شوند.
دسته دوم که راه افراط و داشتن حساسیت های بسیار بالا و کنترل شدید و سخت را پیش گرفته اند، غالبا توجه ندارند که روح و اعصاب و حافظه فرزندشان با این فشارها آسیب دیده و به مرور تخریب می شود و این فشارهای مضاعف و سنگین در نهایت آرامش مناسبی را که او برای انجام یک امتحان موفق و سربلند دارد، از او سلب می کنند.
یقینا هر 2گروه از این والدین در راه و روش خود می بایست ، تجدیدنظر جدی کنند. از طرفی برخی دیگر از خانواده ها، متاسفانه بسیاری از آرزوهای تحقق نیافته خود را از طریق فرزندانشان دنبال و جستجو می کنند و اجازه نمی دهند که فرزند آنها، براساس علاقه ، توانایی ، استعداد خودش تصمیم بگیرد.
این قبیل والدین محترم بدانند که فرزند آنها، خود آنها نیست او انسانی متفاوت از آنهاست ، اگرچه میوه و ثمره زندگی آنها باشد. والدین گرامی لازم است به سرنوشت تحصیلی و علمی و اخلاقی فرزند خود اهمیت بدهند، ولی حساسیت های زیاد از خود نشان ندهند که آثار منفی و سویی را بر جای می گذارد.
اکثریت والدین با داشتن حساسیت های افراطی ، به نیت اهمیت دادن به تحصیل و علاقه و دلسوزی ، آینده فرزندانشان را هم به لحاظ روحی و جسمی و هم به لحاظ علمی آسیب می رسانند و اکثرا خود آنان هم ، متوجه نیستند که روشهای آنان اشتباه و غیرکارشناسانه است.
تاکید و فشار روی آوردن نمره های بالا از جمله دیگر عوامل افزایش اضطراب در فرزندان است. سعی کنیم به جای تاکید و دادن پاداش ، به نمره اهمیت و پاداش را به تلاش مفید فرزندانمان بدهیم. فراهم آوردن فضای آرام و به دور از تنش در محیط خانه و در همه ایام سال خصوصا شبهای امتحان برای فرزندان.
تذکر مهم : این شرایط نباید، سخت و سنگین و شبیه حکومت سکوت مطلق و موجب ضایع شدن حقوق فرزندان دیگر در خانواده شود.
تشویق به ترغیب فرزندان خود به مطالعه کتابهای غیردرسی در طول سال که برای تحقق این هدف ، والدین می بایست خود در مطالعه پیشقدم باشند و با معرفی و ارائه چند کتاب مفید و جذاب به فرزندان خود موجب علاقه آنان به درس و کتاب و مطالعه و همچنین کاهش اضطراب از کتابخوانی و امتحان شوند.
متاسفانه برخی والدین با روشهای نادرست خود، موجب وابسته بار آوردن فرزندان خود (خصوصا در مقطع ابتدایی) به درس و مطالعه و کتاب شده و مانع از بروز و ظهور شخصیت مستقل آنان می شوند.
ج: دانش آموزان / داوطلبان کنکور: بایدها و نبایدها: از علل عمده اضطراب دانش آموزان این است که متاسفانه اکثریت دانش آموزان ، یادگیری همه درسها و خواندن همه کتابها را به شب یا ایام امتحان موکول می کنند و درواقع گویی در دقیقه 90بازی تحصیل ، وارد این میدان می شوند.
باید دانست که یک سال درس نخواندن و انباشت کتابها و منابع درسی همچون دیوار بلندی می شود که شما به دست خود و با غفلت ، تنبلی یا بی برنامگی ساخته اید و حالا برای عبور از آن وحشت زده و دچار استرس شده اید. به طور حتم امتحان سخت و دشوار نیست و مانند همه موضوعات روزمره زندگی است ؛ بلکه این ضعف ما و عدم آمادگی های ماست که موجب وحشت و اضطراب شده.
این موضوع با مشاهده بچه هایی که شب امتحان برای آنان با شبهای دیگر فرقی ندارد و با آرامش خاصی هم راحت غذا می خورند، هم راحت استراحت می کنند و هم در نهایت در امتحان با روحیه ای بسیارخوب و آرام موفق می شوند، اثبات می شود.
ناصر سالک 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
