هفت شهر شعر

محمدحسین شهریار 27 شهریور 1367 درگذشته است، اما آثار زیبا و ارزشمندش مانند تمامی آثار ارزنده ادبیات ایران پس از مرگ او زنده مانده و هنوز هم مخاطبان بسیاری دارد. باید ایران را کشور شعر دانست؛ کشوری که در عرصه شعر از دیرباز تا کنون قله‌های بزرگ این عرصه را در خود جای داده و در این عرصه شهرت جهانی هم دارد. همزمان با روز شعر و ادب فارسی، سری می‌زنیم به زادگاه این شاعران بزرگ. مولوی می‌گوید عطار هفت شهر عشق را گشته و ما هنوز اندر خم یک کوچه‌ایم. هر چند شاید اغلب در خم یک کوچه مانده باشیم اما امروز می‌توانیم هر جا که هستیم، سری بزنیم به هفت شهر شعرخیز ایران. هفت شهری که بیشترین تاثیر را در عرصه شعر داشته و زادگاه قله‌های بزرگ ادب فارسی بوده‌اند.

رودک ـ تاجیکستان

رودکی پدر شعر فارسی است. او زاده نیمه دوم سده سوم هجری بود و در دربار امیر نصر سامانی بسیار محبوب شد و ثروت فراوانی به دست آورد. می‌گویند رودکی حدود صدهزار بیت شعر سروده و در موسیقی، ترجمه و آواز هم دستی داشته‌است. پدر شعر فارسی در روستایی به‌نام بَنُج رودک (پنجکنت در تاجیکستان امروزی) در ناحیه رودک در نزدیکی نخشب و سمرقند به دنیا آمده و در همین روستا به خاک سپرده شده است. رودک حالا یکی از شهرهایی است که هر چند جزو ایران نیست، اما تا همیشه زادگاه و محل خاکسپاری پدر شعر فارسی نام خواهد داشت. از میان سروده‌های زیبای او قصیده «بوی جوی مولیان آید همی» بسیار مشهور است و افسانه پردازی‌های زیادی هم درباره آن وجود دارد.

توس ـ خراسان

ابوالقاسم فردوسی توسی شاعر حماسی ایرانی و سراینده شاهنامه حماسه ملی ایران است که آوازه جهانی دارد. فردوسی را بزرگ‌ترین سراینده پارسی‌گو می‌دانند که از شهرت جهانی برخوردار است. این منظومه سرای بزرگ از تاریخ نیاکان خود و داستان‌ها و افسانه شاهان و تاریخ ایران باستان آگاهی یا به دانستن آنها شوق و دلبستگی فراوان داشت و تربیت خانوادگی‌اش او را بر این می‌داشت و به همین سبب است که به این کار سترگ دست زد. فردوسی مال و ثروت نیاکانی را بر سر کار شاهنامه گذاشت و تا هنگامی که فقیر و تهیدست نشد، به دربار شاهان چشم نداشت. مقبره او در شهر توس در نزدیکی مشهد است و بسیاری به دیدار حکیم بزرگ توس می‌روند.

نیشابور ـ خراسان

نیشابور محل تولد و مرگ دو شاعر بزرگ است. حکیم عمر خیام و عطار نیشابوری عارف بزرگ ایرانی. خیام ریاضیدان، منجم و فیلسوف بزرگ قرن پنجم بوده و رباعیاتش هم شهرت جهانی دارد. نقش خیام در حل معادلات درجه‌سوم و مطالعاتش درباره اصل پنجم اقلیدس نام او را به عنوان ریاضیدانی برجسته در تاریخ علم ثبت کرده‌است. ابداع نظریه‌ای درباره نسبت‌های هم‌عرض با نظریه اقلیدس هم از مهم‌ترین کارهای اوست.

فریدالدین ابوحامد محمد عطار نیشابوری مشهور به شیخ عطّار نیشابوری هم یکی از عارفان و شاعران ایرانی بلندنام ادبیات فارسی در پایان سده ششم و آغاز سده هفتم است.

او آثار عرفانی متعددی دارد و اغلب نام منظومه «منطق الطیر» او را که به نوعی سیر و سلوکی عارفانه را ارائه می‌کند، می‌شناسیم. او در محله شادیاخ شهر نیشابور به خاک سپرده شده است.

گنجه ـ آذربایجان

نظامی از شاعرانی است که باید او را در شمار ارکان شعر فارسی و از استادان مسلم این زبان دانست. وی از آن سخنگویانی است که مانند فردوسی و سعدی توانست به ایجاد و تکمیل سبک و روشی خاص دست یابد. او در انتخاب الفاظ و کلمات مناسب و ایجاد ترکیبات خاص تازه و ابداع معانی و مضامین نو و دلپسند و تصویر جزئیات با نیروی تخیل و دقت در وصف مناظر و توصیف طبیعت و اشخاص و به کار بردن تشبیهات و استعارات مطبوع و نو، در شمار کسانی است که بعد از خود نظیری نیافته ‌است. سراینده مخزن‌الاسرار، لیلی و مجنون، شیرین و فرهاد و... در گنجه که در کشور آذربایجان کنونی قرار دارد، به دنیا آمده و به خاک سپرده شده است.

قونیه ـ مولانا

مولانا در بلخ به دنیا می‌آید و به قونیه می‌رود. شهرهایی که روزگاری جزو خاک ایران بوده اما حالا هر دو جدا شده‌اند. بلخ در افغانستان کنونی است و قونیه در ترکیه کنونی و البته بیشترین بهره را ترک‌ها از وجود مقبره مولانا در خاک کشورشان می‌برند.

این شاعر و عارف بزرگ فارسی زبان و ایرانی آثاری چون مثنوی، دیوان شمس و ... دارد که مایه افتخار ایران است و مورد توجه پژوهشگران ایرانی و غیرایرانی بوده است.

شیراز ـ فارس

شیراز محل تولد و مرگ دو قله بزرگ شعر فارسی است؛ یکی سعدی و دیگری حافظ. سعدی در قرن هفتم در این شهر می‌زیسته و آثار ارزنده‌ای در شعر، نظم و نثر فارسی دارد. او به قالب غزل چهره جدیدی بخشیده و غزل عاشقانه را به اوج خود رسانده است.

دیگر همشهری او حافظ هم که در قرن هشتم می‌زیسته، از مشهورترین غزلسرایان ایران است که غزل عاشقانه ـ عارفانه فارسی را به اوج خود می‌رساند و هنوز هم دیوانش مورد تفال مردم قرار می‌گیرد و جایگاه ویژه‌ای در میان مردم دارد.

تبریز ـ آذربایجان

تبریز زادگاه زنده‌یاد شهریار است، مردی که امروز را به احترامش به نام شعر و ادب فارسی نامگذاری کرده‌اند. مقبره‌الشعرای تبریز محل خاکسپاری او و بسیاری از شعرای بزرگ دیگر است. شعرایی که هر چند در تبریز به دنیا نیامده‌اند، اما در این شهر زندگی کرده و درگذشته‌اند. بیش از 400 شاعر، عارف و رجال نامی ایران و کشورهای منطقه از 800 سال پیش به ترتیب از حکیم اسدی طوسی و خاقانی شروانی تا استاد شهریار، یکی پس از دیگری در اینجا به خاک سپرده شده‌اند. از این رو می‌توان تبریز را علاوه بر داشتن شعرای بزرگ به دلیل وجود مقبره‌الشعرا یکی از شهرهای مورد توجه شاعران دانست.

زینب مرتضایی‌فرد

فرهنگ و هنر