جوانی پرشتاب و گذرا
فردا روز جهانی جوان است. روز جهانی جوان در کشوری که پس از اردن ، دومین کشور جوان جهان است. جوانانی که عمده ترین مشکلاتشان حول محور هویت ، شغل و ازدواج می چرخد و آینده کشور چنان به رشد و تقویت نسلشان بستگی دارد
از شعارهای تبلیغاتی گرفته تا اجرای هر برنامه و طرح بزرگ و کوچک در کشور، به نوعی با اسم آنها رقم می خورد و البته تا رسیدن به شرایط ایده آل در این فرصت کوتاه جوانی ، گاهی در ابتدای راه هستیم.
پس از پیروزی انقلاب ، شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال 1371اساسنامه «شورای عالی جوانان» را تصویب کرد. براساس وظایف و اهداف پیش بینی شده در اساسنامه ، دبیرخانه شورای عالی جوانان در قالب 27پست سازمانی طراحی و تاسیس شد.
پس از گذشت 5سال از فعالیت های دبیرخانه از آنجا که دستگاه هایی که به نوعی در امور جوانان دخالت داشتند، در انجام اقدامات موثر و کارساز در رابطه با مصوبات شورای عالی جوانان توفیق لازم را به دست نیاورده بودند و این دبیرخانه با توجه به گستردگی فعالیت های مربوط به جوانان و نیز تنوع دستگاه های دولتی از اقتدار لازم و پشتوانه کافی برخوردار نبود، موضوع بازنگری در اساسنامه شورای عالی جوانان در جلسات شورای عالی انقلاب فرهنگی مطرح شد.
ابتدا با تشکیل مرکز ملی جوانان موافقت شد و سرانجام براساس قانون سوم توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی برای ساماندهی امور جوانان ، سازمان ملی جوانان به عنوان اولین سازمان مربوط به جوانان در کشور تاسیس شد.
حل مسائل جوانان ، اعتلا و رشد نسل جوان کشور و استفاده بهینه از استعدادها و توانایی های نسل جوان از مهمترین اهداف ساختمان 13طبقه ای در شمالی ترین خیابان پایتخت با عنوان سازمان ملی جوانان شد.
اما به رغم اهداف و شرح وظایفی که برای این سازمان پیش بینی شده بود، متاسفانه عملکرد این سازمان در طول 2ریاست قبلی و ریاست جدید آن چندان قابل توجه به نظر نرسید.
تا آنجا که سال گذشته بحث تحقیق و تفحص از این سازمان بارها از سوی نمایندگان مجلس مطرح شد و از سوی کارشناسان و منتقدان عنوان تشریفاتی را به خود گرفت.
امید به بهبود وضعیت جوانان که مسیر مرکز ملی جوانان تا سازمانی با همین عنوان را پیمود، شاید روزی سر از تاسیس وزارتخانه ای هم در بیاورد، البته شاید تقصیر از این دوره کوتاه جوانی هم باشد که مجال عملکرد مثبت را با شتابش می گیرد!
به هر حال مطالعه و پژوهش در حوزه های راهبردی امور جوانان ، تهیه و تدوین برنامه جامع ساماندهی امور جوانان کشور، دریافت گزارش عملکرد دستگاه های اجرایی مرتبط با امور جوانان و تهیه و ارائه گزارش وضعیت جوانان کشور در سطح ملی از مهمترین وظایف سازمان ملی جوانان به شمار می آید.
با مراجعه به آدرس اینترنتی سازمان ملی جوانان به نشانی WWW.ngoir.org می توان به برخی پژوهش های این سازمان در خصوص جوانان دسترسی یافت.
هویت
مهمترین و حساس ترین مساله ای که به عنوان معضل جوانان در حال حاضر مطرح می شود، خلا هویت است. خلا هویت در تعبیری کلی به این معناست که جدا شده از گذشته ، نا آشنا با حال و بی انگیزه نسبت به آینده.
هر چند این شرایط در تعبیر جامعه شناختی مساله با مفهوم گذار جامعه از سنت به مدرنیته قابل توجیه است ؛ اما در نوع خود یک دغدغه محسوب می شود.
سیما افروزمنش ، کارشناس ارشد مردم شناسی و فعال در امور جوانان این خلائ هویت را از منظر دیگری می بیند: «متاسفانه جوانان ما در جامعه ای که لایه هایی از توسعه یافتگی و مدرنیته در سطوح مختلف آن رخنه کرده است ، مهارت و آموزش لازم را برای زندگی تجربه نکرده اند.
نبود آموزش صحیح در نسلی که اکنون از طریق اینترنت ، ماهواره و انواع وسایل ارتباط جمعی به گونه ای به دهکده جهانی راه یافته است مشکلاتی را پیش می آورد که از آن به عنوان نبود هویت نام می برند».
به اعتقاد این کارشناس ، ورود نابهنگام فرهنگ غیرایرانی در جامعه ما که هنوز از سطح سنتی خویش خارج نشده و آموزش برخورد با این فرهنگ را ندیده است ، جوانان را در خلایی قرار می دهد که نتوانند آن طور که باید و شاید با شرایط روبه رو شوند.
وی ادامه می دهد: هویت فردی 75درصد از جوانان ایرانی طبق نتایج یک پژوهش در سنین 25سالگی شکل گرفته است. بنابراین به دلیل تاخیر در سن اشتغال ، سردرگمی و بحران هویت در آنها تا پایان دوره جوانی یعنی 30سالگی ادامه دارد.
در عین حال ، طبق آمارهای سازمان ملی جوانان ، 91درصد جوانان معتقدند خداوند ناظر بر اعمال انسان هاست و 87درصد نیز به مسلمان بودن و 85درصد جوانان به ایرانی بودن خود افتخار می کنند و 70درصد زندگی در داخل کشور را به زندگی در هر کشوری ترجیح می دهند.
در همین خصوص ، زکریا یازرلو، معاون توسعه انسانی سازمان ملی جوانان اعلام می کند: طبق تحقیقات ، دستیابی به تحکیم ، تعمیق و استحکام هویت دینی و ملی از موضوعات مربوط به جوانان است.
به گونه ای که هویت همسرگزینی جوانان به 29سال افزایش می یابد و این که جوان چگونه شغل مناسبی برای خود پیدا کند، فراتر از سن بازار کار است. به عبارت دیگر، تاخیری نسبت به گزاره های دینی و معرفت فرهنگی در میان جوانان دیده می شود.
وی تاکید می کند: به عبارت دیگر، ما باید بدانیم در حال حاضر جوان ایرانی چه مسائلی دارد. از این رو به نظر می رسد اگر یک فرآیند تصمیم سازی منطقی اتفاق بیفتد، بسیاری از مشکلات و موانع قابل حل است.
اشتغال ، بحران جوانی
در هر کشوری اعلام آمار و ارقام رسمی از طریق سازمان مربوط به آمارگیری و سرشماری آن کشور صورت می گیرد. در کشور ما نیز مرکز آمار ایران مرجع رسمی آمار کشور است که از طریق سرشماری ها، پیمایش ملی ، میدانی و نمونه ای و به صورت ادواری گزارش وضعیت کشور را در عرصه های مختلف کشور اعلام می کند.
مرکز آمار ایران در آمارگیری از ویژگی های اشتغال و بیکاری خانوار در سال 83تعداد جمعیت فعال 15تا 29سال کشور را 6میلیون و 846هزار نفر اعلام کرده و جمعیت بیکار را یک میلیون و 342هزار نفر با نرخ بیکاری 6/19درصد برشمرده است که در سال 76این نرخ 4/23درصد بوده و طی 8سال گذشته به رغم نرخ رشد جمعیت جوان با میانگین 7/3و تقاضای بالای جوانان برای ورود به عرصه کار با رشد 15درصدی ، کاهش یافته است.
از سوی دیگر، طبق گزارش سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور نرخ بیکاری جوانان 15تا 29سال در سال 84برابر با 8/25درصد اعلام شده است.
براساس این گزارش 23میلیون و 606هزار و 829جوان 15تا 29سال در سال 83در کشور وجود داشته که 7میلیون و 317هزار و 20نفر جزو جمعیت شاغل و 9میلیون و 862هزار و 877نفر نیز جزو جمعیت فعال با نرخ مشارکت اقتصادی 78/41درصد بوده اند.
در سال 83، 2میلیون و 545هزار و 867نفر جمعیت بیکار 15تا 29سال با نرخ بیکاری 8/25درصدی در کشور حضور داشته اند. تحقیقات رسمی انجام شده نیز بالاترین نرخ بیکاری را برای جوانان 20تا 24ساله می داند.
همچنین طبق استانداردهای بین المللی ، نرخ بیکاری جوانان باید 5/1برابر نرخ بیکاری بزرگسالان باشد که متاسفانه این نرخ در کشور ما بیش از 2برابر است.
ارقام فعلی اشتغال جوانان از استمرار وضع بحرانی اشتغال مردان جوان تا سال 1400خبر می دهد. به گونه ای که برای افزایش تنها 10درصد نسبت اشتغال این گروه ، نیاز به ایجاد سالانه بین 106تا 159هزار شغل جدید خواهد بود.
بررسی وضعیت اشتغال جوانان کشور همچنین نشان می دهد با توجه به تعداد شاغلان سال 75، مشاغلی که باید تا سال 1400برای جوانان تامین شود، میان 871هزار تا یک میلیون و 500هزار شغل است که علاوه بر مشاغل جایگزین به علت کاهش شدید نسبت اشتغال در گروه سنی 15تا 19سال باید سالانه میان 34تا 60هزار شغل جدید برای آنها ایجاد شود.
همه این آمار و ارقام حکایت از مساله اشتغال جوانان دارد که البته جای امیدواری هایی نیز وجود دارد. محمود میرزایی ، رئیس انجمن جمعیت شناسی ایران معتقد است: این نوید وجود دارد که با وجود تمام چالشهای موجود از نظر ساختاری تا چند دهه آینده تمرکز در کشور بر جمعیت فعال خواهد بود؛ اما در عین حال می توان پیش بینی کرد که اگر دهه 80را به سلامت پشت سر بگذاریم ، در دهه 90مسیر روان تری را پیش رو خواهیم داشت.
ازدواج فراتر از مشکل
در سالهای اخیر به خلاف افزایش نرخ رشد ازدواج ، شمار متاهلان جوان در میان هر دو جنس کاهش یافته است و وقوع بسیاری از ازدواج ها در سنین بزرگسالی است.
در حال حاضر، سن ازدواج برای پسران از مرز 27سال و برای دختران از 5/23سال گذشته است.
دکتر بیرشک ، روانشناس درباره علل افزایش سن ازدواج می گوید: عوامل مختلف اقتصادی ، جامعه شناسی و روانشناسی را می توان در این زمینه مطرح کرد.
از جمله عوامل اقتصادی این است که جوانان احساس می کنند امکان تامین هزینه های زندگی روزمره را ندارند و کسانی هم که جذب بازار کار می شوند، ممکن است درآمد لازم را نداشته باشند. آنهایی هم که تحصیل می کنند، امید زیادی برای یافتن شغل مناسب ندارند.
وی درباره ابعاد مثبت و منفی افزایش سن ازدواج معتقد است : تنها جنبه مثبت با این شرایط این است که افراد به بلوغ سنی و جسمی رسیده اند؛ در نتیجه در انتخاب همسر تنها تابع احساس نیستند.
اما تبعات منفی آن ، این است که افرادی که به ازدواج نیاز و تمایل دارند، اگر نتوانند ازدواج کنند با رفت و آمدها، معاشرت ها و مشغولیت های مساله ساز خود را سرگرم می کنند و به این ترتیب ممکن است تصمیم گیری برای این افراد مشکل تر شود.
وی ادامه می دهد: «در جامعه ای که ما فکر می کنیم مردها باید در ازدواج جلو بیایند و تصمیم بگیرند، دخترها شانس کمتری خواهند داشت ؛ چون در سن بالا، پذیرفتن هر نوع همسری برای آنها کار آسانی نخواهد بود.
بویژه که الان دختران ما بیشتر وارد جامعه می شوند و تجربه درس و دانشگاه را به دست آورده اند، در انتخاب همسر بیشتر دچار تردید می شوند و زمان بیشتری صرف می کنند و این مساله شانس ازدواج آنها را در آینده کاهش می دهد.»
جوانی کجایی که...
هرچند همه مشکلات جوانان در این گزارش و با 3محور هویت ، شغل و ازدواج قابل بررسی و تحلیل نیست ؛ اما آنچه مهمتر از طرح مساله و مشکل است ، کوتاهی این دوره و اثرات سوئ غفلت از آن است.
خصوصا که حل بسیاری از این مشکلات پایه های اجتماعی دارد و باید از سوی مسوولان و کارشناسان مورد برنامه ریزی ، تحلیل و اجرا قرار گیرد.
گفت و گو
