بحران سوریه نتیجه خلأ قدرت هژمونیک

آخرین نمونه آن بحران سوریه است که این کشور علی‌رغم فشار دوستان منطقه‌ای خود همچون عربستان، قطر، ترکیه و... ناتوان از اقدام نظامی یا حتی یافتن یک راه‌حل مورد توافق همه طرف‌ها است. این موضوعات را برخی ناشی از افول قدرت هژمونیک آمریکا می‌دانند. پروفسور نادر انتصار، رئیس دانشکده علوم سیاسی دانشگاه آلابامای جنوبی آمریکا از‌جمله همین افراد است. او در گفت‌وگو با جام سیاست تاکید می‌کند که «چه در بعد اقتصادی و چه نظامی، ما شاهد افول نسبی هژمونی جهانی آمریکا هستیم.»

برخی اندیشمندان معتقد هستند که ایالات متحده آمریکا دیگر قدرت هژمون در نظام بین‌الملل نیست و قدرت هژمونیک این کشور افول کرده است. آیا با این دیدگاه که دیگر نمی‌توان ایالات متحده را تنها ابرقدرت جهان دانست، موافقید؟

من تنها به شرطی با این برآورد موافقم که بخواهیم سیطره جهانی آمریکا را در بازه زمانی بین جنگ جهانی دوم و دهه 70 میلادی مقایسه کنیم. اگرچه هژمونی واشنگتن به وسیله دیگر قدرت‌های نوظهور تحت تاثیر قرار گرفته، اما حتی پس از دهه70 هم آمریکا به عنوان مهم‌ترین قدرت هژمونیک در جهان باقی مانده است.

حالا که به افول قدرت هژمونیک آمریکا اشاره می‌کنید، دلایل افول چیست؟ آیا این افول ناشی از ضعف خود آمریکا است یا این‌که در مقایسه با سایر قدرت‌ها ازجمله ژاپن صحبت از افول قدرت هژمون می‌شود؟

من فکر می‌کنم انکار نسبی هژمونی جهانی آمریکا نتیجه هر دو عامل ظهور قدرت‌های جدید از یک‌سو و مشکلات داخلی این کشور از سوی دیگر طی 40 سال گذشته است. هرچند، اشاره به این نکته بسیار مهم است که عوامل داخلی و خارجی همیشه در حال کنش و واکنش با یکدیگر بوده و روی یکدیگر تاثیر گذار هستند. لذا، خط میان توسعه داخلی و خارجی همیشه هم مشخص نیست.

در چه زمینه‌هایی قدرت هژمونیک آمریکا دچار افول شده است؟

چه در بعد اقتصادی و چه نظامی، ما شاهد افول نسبی هژمونی جهانی آمریکا هستیم. اما باز هم مایلم بر واژه «نسبی» بودن تاکید کنم. امروز، همانطور که پیشتر گفتم، ایالات متحده به عنوان تنها نیرویی باقی مانده که عنوان هژمون جهانی را با خود به دوش می‌کشد.

آیا بحران‌های کنونی خاورمیانه ناشی ازافول قدرت هژمونیک آمریکاست؟ به این معنا که هژمون دیگر قادر نیست نظم مورد نظر خود را به سیستم تحمیل کند؟

اگر ما اصول متبلور شده در نظریه ثبات هژمونیک جهانی را در بحران‌های فعلی خاورمیانه بپذیریم، با اطمینان می‌توان گفت که خلأ ایجاد شده به وسیله تضعیف هژمون جهانی در منطقه منجر به رد شدن نظم بین‌المللی در منطقه شده است. اما جهان طی 30،20 سال گذشته عوض شده است و نقش سابقی که یک هژمون در منطقه ایفا می‌کرد، امروز دیگر قابل اجرا نیست.