حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
حقی برای تمام فصول
برای خیلی از آنها که پایشان به راهروهای پر پیچ و خم دادگاه خانواده باز شده است ، نفقه و مهریه شاید مانوس ترین کلماتی باشد که هر روز در دادگاه های خانواده می شنوند و خودشان هم شاید تکرار می کنند،
در این شماره صفحه وکیل با توجه به این که بخش مهمی از شکایات و دادخواست های حقوقی به نفقه مربوط می شود سعی کرده ایم تابه این حق زنانه بپردازیم.
طبق ماده 1107قانون مدنی ایران نفقه عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن ، البسه ، غذا، اثاث منزل و هزینه های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض.
البته قانون میزان دقیقی برای نفقه مشخص نکرده و مثلا نگفته است که مثلا نفقه روزانه زنان برای سال 85این مقدار است ، بلکه نفقه را بر مبنای نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن و منطبق با عرف زمان و مکان زندگی زوجین دانسته است.
اگر چه در قوانین مدنی و کیفری ایران نسبت به پرداخت نفقه تاکید بسیاری شده است تا به این وسیله مردان ملزم به پرداخت حق و حقوق شرعی و قانونی همسر خود باشند، اما در مواردی به آنها این اجازه داده شده است که از پرداخت نفقه خودداری کنند.
مهمترین چراغ سبز قانونی برای ندادن نفقه به زن ماده 1108قانون مدنی ایران است که می گوید هرگاه زن بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع کند مستحق نفقه نخواهد بود.
طبق این ماده عدم تمکین مجوزی برای ندادن نفقه است ، البته تمکین تابع عرف ازمنه و امکنه و اقوام است. در اصطلاح حقوقی ، تمکین عبارت است از برآوردن نیازهای شوهر واجابت کردن خواسته های مشروع او.
یکی از موارد داشتن رابطه زناشویی است که در این مورد تنها بجز موارد خاص شرعی و بیماری یا درخواست های خلاف شوون اخلاقی یا مغایر با سلامت جسم و روح ، زن باید از همسر خود تمکین داشته باشد.
از دیگر موارد تمکین اقامت در اقامتگاه دایمی شوهر است ، یعنی زن برای دریافت نفقه باید در خانه شوهر زندگی کند، مگر آن که حین وقوع عقد شرطی جز این شده باشد، اگر زن بدون دلیل موجه و بدون موافقت شوهر خانه را ترک کند و حتی در خانه پدر و مادر خویش اقامت کند مرد می تواند از دادن نفقه امتناع ورزد.
مورد دیگر، الزام زن به حسن معاشرت با شوهر خویش است. زنی که بدون دلیل موجه از تمکین خودداری ورزد، ناشزه ، یعنی نافرمان و خاطی نامیده می شود.
در این صورت مرد می تواند علاوه بر عدم پرداخت نفقه از دادگاه تقاضای طلاق یا درخواست ازدواج مجدد کند.
سورفتار زن یا انتخاب شغلی مغایر با شوون اخلاقی و وظایف زناشویی و داشتن معاشران فاقد صلاحیت اخلاقی از دیگر موارد نشوز(نافرمان و خاطی بودن) محسوب می شود.
البته تمکین به معنای تسلیم بی چون و چرای زن در مقابل مرد و پاسخ دادن به خواسته های نامشروع وی نیست. چنانچه زن به دلیل عذر شرعی یا مسائل پزشکی قادر به ایفای وظایف زوجیت نباشد یا برای انجام واجب شرعی ناچار باشد به مسافرت برود و از شوهر اجازه نگیرد ناشزه محسوب نمی شود و نفقه او برعهده شوهر است.
دومین چراغ سبز قانونی ، ازدواج موقت یا همان چیزی که در اصطلاح عامه به آن صیغه می گوییم است. طبق ماده 1113 که می گوید: در عقد انقطاع زن حق نفقه ندارد مگر این که شرط شده یا این که عقد مبنی بر آن جاری شده باشد، نفقه تنها منحصر به زنی است که به عقد دایم درآمده است.
در ازدواج موقت زن حق دریافت نفقه را ندارد، مگر این که در موقع عقد شرط شده باشد یا این که طرفین ابتدا با هم توافق کرده باشند.
نفقه پس از طلاق یا مرگ همسر
آیا زن پس از طلاق هم مستحق نفقه است یا آن که نفقه ای به وی تعلق نمی گیرد. ماده 1109قانون مدنی پاسخ این پرسش را به این صورت می دهد: زنی که طلاق رجعی گرفته در زمان عده ، نفقه اش به عهده شوهرش است مگر آن که طلاق در زمانی واقع شده باشد که زن تمکین نکرده باشد (نشوز)، اما اگر طلاق به دلیل فسخ ازدواج یا با طلاق بائن رخ داده باشد، زن تنها در صورتی که حامله باشد تا زمانی که کودکش به دنیا می آید، حق نفقه دارد و در غیر از این مورد حق دریافت نفقه ندارد.
تا پیش از اصلاحیه سال 1381قانون مدنی ، زن پس از مرگ شوهرش نفقه ای دریافت نمی کرد؛ اما پس از تصویب این اصلاحیه ، طبق ماده 1110قانون مدنی ، زن در ایامی که در عده وفات همسرش است ، نفقه دریافت می کند و این نفقه و مخارج زندگی ، عندالمطالبه از اموال اقارب (آشنایان وخانواده فوت شده) که پرداخت نفقه به عهده آنان است ، تامین می شود.
من فقط حقم را می خواهم
نفقه حق زن است و باید در صورت تمکین او به وی داده شود و قانون ایران بشدت در این باره سختگیری می کند؛ چرا که در صورت عدم پرداخت نفقه ممکن است زن دچار عسر و حرج شده و خدای ناکرده به فساد بیفتد.
به این دلیل ، قانون این حق را به زن داده است که مطابق ماده 1111قانون مدنی در صورت استنکاف شوهرش از دادن نفقه به دادگاه مراجعه کرده و دادخواست دریافت مهریه بدهد که در این صورت دادگاه هم میزان نفقه را معین و شوهر را به دادن آن محکوم می کند.
طبق ماده 1129در صورتی که شوهر پس از شکایت زن از دادن نفقه خودداری کرد و بی خیال حکم دادگاه باز هم نفقه نداد، زن می تواند درخواست طلاق بدهد و در چنین شرایطی قاضی دادگاه هم شوهر را به طلاق همسرش اجبار می کند.
علاوه بر این در صورتی که شوهر به دلیل بیماری یا از کارافتادگی از دادن نفقه عاجز باشد قاضی می تواند او را مجبور به طلاق همسرش کند.
نفقه زیر 2سقف
برای دریافت نفقه زن باید حتما در خانه شوهرش باشد و اگر آنجا را بدون اجازه او (بجز مواردی که قانون مشخص کرده است) ترک کند شوهر می تواند به او نفقه ندهد. ماده 1114در این باره می گوید زن باید در منزلی که شوهر تعیین می کند سکنا کند مگر آن که اختیار تعیین منزل به زن داده شده باشد. اما مواقعی است که قانون و دادگاه این حق را به زن می دهد.
با این که بدون اجازه شوهرش از خانه خارج و در خانه دیگری ساکن می شود، اما بتواند نفقه اش را مطالبه کند. ماده 1115قانون مدنی به این مساله اختصاص دارد و می گوید اگر بودن زن با شوهر در یک منزل متضمن خوف ضرر بدنی یا مالی یا شرافتی برای زن باشد، زن می تواند مسکن جداگانه ای اختیار کند و در صورتی که خطر بازگشت به خانه ثابت شود، دادگاه حکم بازگشت به منزل شوهر را نخواهد داد اما در تمام این مدت نفقه به عهده شوهر خواهد بود.
البته نکته مهم این است که طبق این ماده تنها در صورت وجود ضرر و خطر از ناحیه شوهر، دادگاه حکم سکونت در منزل دیگری را صادر نمی کند، بلکه چنانچه از خانواده و دوستان شوهر نیز خوف ضرر بدنی مالی یا شرافتی وجود داشته باشد هم زن می تواند درخواست خانه جداگانه کند.
در چنین مواردی زن با تقدیم دادخواست از دادگاه می خواهد به وی اجازه سکونت در منزل و مسکن جداگانه را بدهد و در صورتی که دادگاه حکم به نفع زن صادر کند، زن نفقه اش را هم می گیرد.
یکی دیگر از مسائل مهم در باره نفقه این است که پرداخت نفقه از سوی شوهر هیچ ارتباطی با ثروتمند یا فقیر بودن همسرش ندارد و او بدون توجه به جیب همسرش باید مخارج او را بدهد و طبق ماده 1118که می گوید زن مستقلا می تواند در دارایی خود هر تصرفی را که می خواهد بکند، زن می تواند از مالی که به او ارث رسیده یا از شغل مستقلش به دست آورده هر طوری که می خواهد استفاده کند و حتی در صورت ثروتمند بودن زن هم شوهر از پرداخت نفقه معاف نمی شود.
نرگس فراهانی 
گفت و گو
