چرا سینمای ایران پرفروش شد؟

بیایید کمی به عقب برگردیم و ببینیم قصه از کجا شروع شد. شبکه جم که با پخش سریال‌های مبتذل ترکیه‌ای در چند سال اخیر توانسته نامی برای خود دست و پا کند و برخی خانواده‌های ایرانی را با آثاری انحراف‌آمیز و ضربه‌زننده به کیان خانواده، هدف قرار دهد، از جایی به بعد تصمیم گرفت روش خاله خرسه را در پیش بگیرد و به شیوه او با سینمای ایران دوستی کند. در این میان برخی تهیه‌کننده‌های ناآگاه داخلی هم آب به آسیاب دشمن ریختند و با قواعد شیطنت‌آمیز آنها بازی کردند. این سینماگران اندک، به طمع فروش بیشتر در گیشه، تیزر فیلم‌هایشان را در اختیار این شبکه‌ها قرار می‌دادند و منتظر بودند تا تماشاگران اقبال بیشتری به آثار در حال اکران آنها نشان دهند. البته پخش تیزر بعضی از فیلم‌ها هم واقعا بدون اطلاع و اجازه صاحبان فیلم‌ها انجام می‌شد، یعنی تهیه‌کننده فیلم با شرکتی خارج از ایران قراردادی امضا می‌کرد تا اثر در برخی سینماهای خارج کشور هم به نمایش درآید. آن شرکت هم برای تبلیغ، این تیزر را در اختیار شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی‌زبان از جمله جم قرار می‌داد.

چه کسی فیلم‌ها را پرفروش کرد؟

استقبال کم‌سابقه مردم از فیلم‌های سینمایی در نوروز امسال و فروش چند میلیاردی آنها در مجموع، نگاه‌های رسمی و غیررسمی را به این شبکه‌ها معطوف کرد و برخی مدعی شدند که دلیل اصلی این موج استقبال، تبلیغ فیلم‌ها از ماهواره است. درحالی‌که اگر دقیق و منصفانه نگاه کنیم، بخش زیادی از این موفقیت و فروش خیره‌کننده، هیچ ربطی به پخش تیزر فیلم‌ها از جم نداشت و کیفیت و تنوع خود فیلم‌ها و شور و نشاط ملی که پس از حماسه انتخاباتی در اواخر سال گذشته در کشور ایجاد شده بود، در این اقبال عمومی نقش داشت. البته نمی‌توان منکر این قضیه شد که درصد کمی هم از این فروش، به تبلیغات ماهواره‌ای مربوط می‌شد و عده‌ای که پای ثابت سریال‌های معلوم‌الحال بودند، تحت تاثیر آن تیزرها به سینماها رفتند. با این حال این مساله، حاشیه‌ها و بحث‌هایی جدی را درباره چگونگی پخش تیزر فیلم‌های سینمایی در رسانه‌ها و فضای مجازی ایجاد کرد و خیلی‌ها می‌پرسیدند که مگر تبلیغ در شبکه‌های ماهواره‌ای ممنوع نیست؟ و اگر ممنوعیت قانونی دارد، چرا وزارت ارشاد اقدامی اساسی درباره آن انجام نمی‌دهد و دست روی دست گذاشته است؟

واقعا مثل اینکه عادت نمی‌کنیم

اولین فیلمی که به شکل کاملا جدی قربانی این اوضاح و احوال شد، «عادت نمی‌کنیم» به کارگردانی ابراهیم ابراهیمیان بود؛ فیلمی با موضوعی اجتماعی که قصه مواجهه یک استاد دانشگاه و همسرش را با مشکلی جدی روایت می‌کرد و بازیگران نام آشنایی چون هدیه تهرانی، محمدرضا فروتن، ساره بیات و حمیدرضا آذرنگ در آن بازی می‌کردند. هنوز چند روزی از اکران این فیلم در سینماها نگذشته بود که با حکم دادستانی عمومی و انقلاب تهران از ادامه نمایش آن جلوگیری به عمل آمد. دلیل اصلی این توقف هم به پخش تیزرهای این فیلم از شبکه جم مربوط می‌شد. اما دو هفته بعد و پس از پیگیری‌های رئیس سازمان سینمایی، معاون دادستان عمومی و انقلاب اسلامی تهران در نامه‌ای خطاب به حجت‌الله ایوبی، ادامه اکران فیلم «عادت نمی‌کنیم» را بلامانع اعلام کرد و این فیلم دوباره روی پرده سینماها رفت. صدور این حکم و مهم‌تر از آن اجرایش، هشداری جدی به تهیه‌کننده‌های خاطی در این زمینه بود و باعث شد مدتی خبری از تبلیغ ماهواره‌ای در جم نباشد.

شیطنت یک شبکه معلوم‌الحال

　ابتدا فقط تیزر برخی فیلم‌ها از جم پخش می‌شد؛ فیلم‌هایی که به دلیل موارد حساسیت‌برانگیز اخلاقی و اجتماعی و عرفی، کمتر امکان پخش تیزر در رسانه ملی پیدا می‌کردند. آثاری که حاوی نکته و پیام ارزشمندی به خانواده‌ها نبودند و حاضر نبودند معیارهای جامعه را در تیزرها لحاظ کنند. به همین دلیل جم، برای این‌که به‌زعم خودش با رسانه ملی مقابله کند، اقدام به پخش بی‌ضابطه و فراوان تیزر چنین فیلم‌هایی می‌کرد. اما دقیقا از روزی که برخی تهیه‌کننده‌ها در این ارتباط دادگاهی شدند، سران جم تصمیم گرفتند به فیلم‌هایی که تاکنون اعتنایی به آنها نمی‌کردند، توجه‌ای ویژه نشان دهند؛ از جمله فیلم‌هایی مثل ایستاده در غبار و رسوایی2. درواقع قصد آنها با این کار بدنام کردن صاحبان این آثار ارزشی و کشاندن پای آنها به این حاشیه‌ها و جنجال‌ها بود. جم با این شیطنت نشان داد نمی‌تواند دوست سینمای ایران باشد و صاحبان آثار سینمایی هم اگر متوجه این بازی غیرقانونی و دردسرساز شوند، هیچ وقت حاضر به همکاری و بده بستان با این شبکه معاند نیستند. این شبکه با این کارها دنبال مشروعیت بخشیدن به فعالیت‌های خود است و بظاهر می‌خواهد خودش را یاور بی‌منت و همراه خیرخواه سینمای ایران نشان دهد. آنها در حالی در جذب تماشاگر به فیلم‌هایی تولید شده در نظام جمهوری اسلامی ایران تکیه کرده‌اند که انگار نه انگار خودشان، پخش‌کننده مبتذل‌ترین و وقیح‌ترین فیلم‌ها و سریال‌هایی هستند که کوچک‌ترین ارتباطی با بسیاری از آثار ارزشمند و اخلاقمدار ایرانی ندارد. کاملا واضح است که اقدامات خودسرانه جم که اخیرا دوباره از سرگرفته شده و فقط عده قلیلی در ایران همراه و حامی آن هستند، فقط سوءاستفاده از اعتبار سینمای مبتنی بر ارزش‌های انقلاب است.

نقش تعیین‌کننده رسانه ملی

شبکه جم درحالی فروش‌های خوب سینمای ایران در چند وقت اخیر را به نفع خود مصادره می‌کند که همگان خیلی خوب می‌دانند، اقدامات خودسرانه و غیرقانونی این شبکه، ربطی به اقبال تماشاگران ندارد. در این میان برخی تهیه‌کنندگان ناآگاه هم البته با این شبکه همراه هستند. روزنامه جام‌جم به عنوان پایگاه مطبوعاتی رسانه ملی، همواره و بویژه در این چند وقت اخیر، سعی کرده با گزارش‌هایی چون «پارازیت‌های آگهی‌مآب»، پرده از رفتارهای شیطنت‌آمیز شبکه جم بردارد و مردم را نسبت به دلایل اصلی فروش فیلم‌ها آگاه کند که بی‌تردید یکی از مهم‌ترین این عوامل، پخش تیزرهای فیلم‌های سینمایی از شبکه‌های تلویزیون به‌ویژه هنگام پخش برنامه‌های محبوب و پرطرفداری چون دورهمی، خندوانه و 90 است. رسانه ملی همواره حامی فیلم‌های ارزشمند سینمای ایران بوده و با پخش تیزرهای رایگان، سهم قابل توجهی در حمایت از آثار و جلب توجه مردم به آنها داشته است.

سینمای ایران به جم نیاز ندارد

　در این چند وقت، بسیاری از سینماگران اظهارات مختلفی را درباره تبلیغات از جم و تاثیر آن بر فروش‌های اخیر سینمای ایران بیان کرده‌اند. علی سرتیپی، تهیه‌کننده و پخش‌کننده سینمای ایران اخیرا در گفت‌وگویی با فارس گفت: کم‌کیفیت‌ترین تبلیغ، مربوط به فیلم «دراکولا» (به تهیه‌کنندگی سرتیپی) است؛ یعنی عینا از همان تیزری استفاده می‌کنند که در فضای مجازی توزیع شده. ما نیازی به تبلیغ در شبکه «جم» نداریم، زیرا فیلم بسیار خوب می‌فروشد و تا الان حدود سه میلیارد تومان فروش داشته و مخاطب از فیلم استقبال خوبی کرده است. تیزر بارکد هم با کیفیت پایینی پخش می‌شود و این همان تیزری است که سه ماه قبل و پیش از اکران فیلم آماده شد، چون در تیزر اعلام می‌شود که فیلم بزودی در تهران و شهرستان‌ها روی پرده می‌رود. این نشان دهنده این مهم است که هیچ سفارشی به شبکه جم داده نشده و این شبکه خودسرانه و بدون اطلاع تهیه‌کننده اقدام به تبلیغ فیلم‌ها کرده است.

این درحالی است که برخی کارگردان‌ها هم به این وضعیت شیطنت‌آمیز معترضند؛ همچون مصطفی کیایی، کارگردان بارکد که معتقد است اقدام خودسرانه جم آن هم با این تیزرهای بی‌کیفیت به فروش خوب فیلم لطمه خواهد زد.

جرم است؛ می‌فهمید؟!

با افزایش تذکرها، ارشادی‌ها سرانجام خودی نشان دادند و با هشدارهایی، زنگ خطر را برای تهیه‌کننده‌های خطاکار به صدا درآوردند.

با این حال هنوز برخی صاحبان فیلم‌ها درباره این مساله اظهار بی‌اطلاعی می‌کردند و مدعی بودند هیچ ارتباطی با این شبکه‌ها ندارند و پخش تیزر فیلم‌ها از سوی شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی‌زبان از جمله جم کاملا خودسرانه است.

با ادامه این روند و افاقه نکردن هشدارها، کار به جاهای باریک کشید و سرانجام برخی تهیه‌کننده‌هایی که فیلم‌هایشان در جم تبلیغ می‌شد، به دادگاه فرهنگ و رسانه فراخوانده شدند. ممنوعیت زمان‌دار از تهیه‌کنندگی، یکی از محکومیت‌هایی بود که درصورت ادامه این وضعیت، انتظار صاحبان خطاکار آثار سینمایی را می‌کشید.