شیراز 6500 ساله می‌شود

این کاوش‌ها که بر اساس تفاهمنامه مشترک بین پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری و دانشگاه هنر شیراز از دهم اردیبهشت‌ امسال به سرپرستی مشترک دکتر علیرضا سرداری مسئول بخش نجات‌بخشی پژوهشکده باستان‌شناسی و دکتر حسنعلی عرب از دانشگاه هنر شیراز آغاز شده است. با علیرضا سرداری درباره این کاوش‌ها گفت‌وگو کردیم که در ادامه می‌خوانید:

ظاهرا در کاوش‌های اخیر در شیراز به شواهدی دست یافته‌اید که به بیش از 6000 سال قبل بازمی‌گردد. این تپه دقیقا در کدام منطقه شیراز قرار گرفته و چه ویژگی‌هایی دارد؟

تپه پوستچی در جنوب بلوار رحمت شهر شیراز واقع شده است و شواهد اولیه حاصل از بررسی‌ها و کاوش باستان‌شناسی در این شهر از وجود لایه‌های فرهنگی از دوره باکون در هزاره پنجم پیش از میلاد، دوران آغاز تاریخی و تاریخی، یعنی ساسانی و اوایل اسلامی خبر می‌دهد که پیشینه شکل‌گیری شهر شیراز را به 6500 سال قبل می‌رساند. در واقع به نظر می‌رسد دشت میانکوهی شیراز با دربرداشتن محوطه‌ها، تپه‌ها و آثار تاریخی متعدد از دوران پیش از تاریخ، قابلیت سکونت از زمان نوسنگی داشته است. با درنظر داشتن وسعت زیاد این محوطه در دوره باکون، این احتمال وجود دارد که تپه پوستچی یکی از بزرگ‌ترین استقرارهای این دوره بوده است که می‌تواند در استان فارس کم‌نظیر باشد.

تاکنون چه آثاری از این محوطه باستانی به‌دست آمده است؟

این یافته‌ها شامل قطعات سفال‌های منقوش و ساده، مهره‌ها، ابزارهای سنگی، استخوانی و آثار معماری است که افزون بر شناخت فرهنگ‌های قدیم در دشت شیراز، نحوه تعاملات و تبادلات اقتصادی و تجاری منطقه را در محدودهای گسترده‌تر تا دره رود کر و دشت‌های دیگر استان فارس نیز روشن می‌کند. البته با توجه به برشی که در سال‌های گذشته در نتیجه خاکبرداری و تخریب از وسط این تپه صورت گرفته، آثاری تا عمق شش متر را آشکار کرده است و به نظر می‌رسد اگر کاوش‌های باستان‌شناسی تا لایه‌های پایین‌تر ادامه یابد، شواهدی از دوران قدیمی‌تر تا نوسنگی نیز یافت شود.

آیا به این محوطه باستانی که در بخش‌های مسکونی شهر قرار دارد، آسیب دیگری وارد نشده است؟

این محوطه فرهنگی ـ تاریخی که در حال حاضر در محدوده‌ای به مساحت 12 هکتار در کنار بلوار رحمت قرار گرفته، در واقع وسعتی بیش از این داشته و متأسفانه براثر ساخت و سازهای مسکونی و خیابان‌کشی در سال‌های اخیر، حدود نیمی از آن تخریب و نابود شده است.

با توجه به عکس‌های هوایی قدیمی (سال 1348) و جدید (ماهوارهای بینگ و گوگل 1394) شهر شیراز از موقعیت تپه پوستچی، به نظر می‌رسد تغییرات بسیاری در فرم و منظر این محوطه، کانال‌های اطراف، عرصه و حریم آن ایجاد شده و لازم است برنامه تعیین عرصه و حریم آن در اولویت قرار گیرد.

آیا اداره کل میراث فرهنگی فارس برای جلوگیری از این ساخت و سازها اقدامی نکرده است؟

این محوطه چهارم اردیبهشت امسال با شماره 31463 در فهرست آثار ملی ثبت شده است. البته دارای تعدادی مالک و معارض است که ظاهرا قصد شکایت نسبت به ثبت آن دارند. اما مطابق با ماده 13 قانون حفظ آثار ملی مصوب سال 1309 حفاری در اراضی خصوصی که در فهرست آثار ملی ثبت شده به عهده دولت است و مالک حق امتناع از اجازه حفاری ندارد. اهمیت این محوطه، ادامه کاوش‌ها را ضروری ساخته و امیدواریم با تعامل و هماهنگی دستگاه‌های مختلف، اقدامات لازم برای مطالعه، حفاظت و ساماندهی این محوطه در چشم‌اندازی با برنامه جامع و بلندمدت صورت پذیرد. این مطالعات می‌تواند به شناسایی آثار گسترده و قابل توجهی در محوطه منجر شود که با احداث سایت ـ موزه در محل، به‌طور دائم در معرض نمایش عموم در محیط شهری قرار گیرد.

کمیل انتظاری - ایران