فرجام حرمسرای ناصرالدین شاه

شرح اوصاف دوران سلطنت و سوگلی‌های حرمسرای ناصرالدین شاه در منابع مختلف تاریخی و سفرنامه‌های آن دوره به تفصیل آمده است. منابع در مورد تعداد زنان این شاه قاجاری البته همه اتفاق نظر ندارند، اما به هر صورت اگر سخن قهرمان میرزا سالور عین‌السلطنه در کتاب خاطراتش را مبنا قرار دهیم، او 112 زن صیغه‌ای و عقدی داشته و بیش از 2000 نوکر و کلفت نیز در کار خدمت رسانی به حرمسرا شاه قاجار بودند.

مشهورترین زنان عقدی ناصرالدین شاه گلین خانم،‌ خجسته خانم تاج‌الدوله،‌ شکوه‌السلطنه و‌ جیران معروف به فروغ‌السلطنه و سرورالسلطنه بودند. در مورد عشق و شیدایی ناصرالدین شاه نسبت به جیران خانم داستان‌های زیادی در منابع تاریخی گفته شده، اما با این وصف این زن ناکام بهره زیادی از زندگی نبرد و در دوران حیات این شاه قاجار و در 30 سالگی به علت بیماری دار فانی را وداع گفت. اما معروف‌ترین زنان صیغه‌ای ناصرالدین شاه شامل زینت‌السلطنه،‌ بدرالسلطنه، اخترالسلطنه، شمس‌الدوله،‌ انیس‌الدوله، ‌امینه اقدس، عفت‌السلطنه، ‌منیرالسلطنه و خازن‌الدوله و بودند.

در میان زنان صیغه‌ای، انیس‌الدوله و امینه اقدس بیش از دیگران مورد توجه بودند و حتی انیس‌الدوله مثل ملکه ایران روزگار می‌گذراند و بسیار مورد توجه شاه بود. او درخواست چندباره ناصرالدین شاه را برای عقد دائم نپذیرفت و وقتی خبر ترور شاه را به او دادند به سختی بیمار شد و چند ماه بعد بدرود حیات گفت.

شاه به هر کدام از زنان مورد توجهش یک دستگاه عمارت و حیاط داد و زنان دیگر که کمتر مورد توجه بودند هر کدام به تفاوت یک یا سه اتاق اختصاصی داشتند که باعث شده بود تا برخی از زنان نسبت به دیگر همتایان خود حسادت‌ها و رقابت‌هایی داشته باشند.

فرجام حرمسرای ناصرالدین شاه

بعد از ترور و قتل ناصرالدین شاه و روی کار آمدن شاه جدید، زنان حرمسرای «شاه شهید» سرانجام دلپذیری پیدا نکردند و مجبور شدند در روز ششم محرم 1313 قمری و پیش از پایان عده‌شان اندرونی را ترک کنند. نحوه خروجشان از حرمسرا نیز با مصیبت همراه بود. زنان گروه گروه با الاغ کرایه‌ای، تراموا،‌ کالسکه و حتی برخی هم پیاده از قصر بیرون می‌رفتند.

مردم هم در دوسوی خیابان محل عبور زنان اندرونی ایستاده بودند و آوارگی آنان را به نظاره نشستند و بر روزگار و سرنوشت آنها تاسف می‌خوردند و گاه به طعنه و سخره می‌پرداختند. از این جمع پریشان،‌ برخی که سرپناهی داشتند محل سکونتی برای خود پیدا کردند و برخی دیگر هم که جا و مکان نداشتند به خانه‌های دختران ناصرالدین شاه و اقوام دور خود پناه بردند و عده‌ای دیگر که جایی برای رفتن نداشتند روزگار تلخی را سپری می‌کردند و حتی به نکبت و فلاکت افتادند.