در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
دانش سبز برای تبدیل بهینه مواد
همیشه جلوگیری از بروز ضایعات و تضییع شدن سرمایه های انسانی و مالی از اهداف اولیه صنایع مختلفی همچون پزشکی ، دارویی ، هوایی ، خودرو و الکترونیک است و برای دستیابی به این مهم ، از تکنیک های مختلفی استفاده شده است.
درخصوص جلوگیری از ضایعات در بخش کشاورزی و صنایع مربوط به آن نیز بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیا پس از سالها مطالعه و تحقیق به نتایج مطلوبی رسیده اند و بیش از 2دهه است که از این نتایج بهره مند شده اند.
در کشور ما همچون دیگر کشورهای در حال توسعه ، با توجه به حجم بالای ضایعات کشاورزی ، لزوم ارائه راهکارهای مناسب به منظور استفاده از این مواد احساس می شود.
سالانه میلیون ها دلار ارز به منظور واردات موادی همچون خوراک دام و طیور، انواع پروتئین های مصرفی انسان ، دام و طیور و مواد مکمل آن ، انواع اسیدهای آمینه و آلی مثل لیزین ، آلانین ، انواع مواد شیمیایی مثل الکلها، پکتین ها و استن ها، انواع اسانس ها برای مصارف صنایع غذایی و بهداشتی و انواع کاغذ و خمیر آن از کشور خارج می شوند و این روند هر ساله سیر صعودی به خود می گیرد.
این در حالی است که حجم دورریز ضایعات کشاورزی در مزارع کشور بسیار زیاد است. این مساله زمانی اهمیت خود را نشان می دهد که بدانیم ضایعات و پسماندهای مزارع در دیگر کشورها منبع اصلی تامین مواد مذکور برای صادرات به ایران و کشورهای مشابه هستند.
در تمام فرآیندهای کشاورزی و صنایع مربوط، علاوه بر تولید محصولات اصلی ، محصولات جانبی نیز تولید می شوند که البته حجم وسیعی را شامل می شوند و به علت این که محدوده وسیعی برای به کارگیری این محصولات وجود دارد، بسیاری از کشورهای پیشرفته و در حال توسعه ، ارزش بالاتری را برای آنها در نظر می گیرند، به گونه ای که در بعضی موارد از محصول اصلی نیز بسیار باارزش تر هستند.
بخش عظیمی از محصولات کشاورزی اعم از زراعی ، باغی و دامی که با صرف نهاده های ارزشمند مختلف ، مشقت کشاورزان و فشار بر محیط زیست تولید می شوند، به دلایل متعدد در چرخه تولید تا مصرف دچار تلفات می شوند.
به گفته دکتر سعید مینایی ، عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس ، میزان این ضایعات در کشور ما بسیار بالاست و برای محصولات مختلف از 10تا 50درصد و حتی بیش از آن گزارش شده است. مینایی در ادامه می گوید: این در حالی است که نخستین گام برای رویارویی با معضل ضایعات ، شناخت ابعاد مختلف آن است.
مواردی همچون عوامل تاثیرگذار بر تلفات ، محل و چگونگی بروز، نوع و طبیعت ضایعات و میزان آنها از مهمترین این ابعاد هستند.
در این میان ، افزایش آگاهی و اطلاعات عموم مردم و از همه مهمتر مسوولان ، سیاستگذاران و برنامه ریزان کشور درباره معضل ضایعات ، مولفه اصلی در تلاش برای کاهش تلفات محصولات کشاورزی به شمار می رود.
البته این مهم با کلی گویی درباره مشکل ضایعات میسر نمی شود و لازمه آن ، انجام تحقیقات و بررسی های تخصصی و ارائه نتایج و تجزیه و تحلیل علمی آنهاست تا بتوان با بهره گیری از اطلاعات واقعی ، صحیح و دقیق ابعاد و زوایای مشکل را شناخت و برای کنترل آنها برنامه ریزی کرد.
دومین همایش ملی بررسی ضایعات محصولات کشاورزی نیز با همین هدف و به منظور ارائه یافته های پژوهشی ، تحلیلی محققان و متخصصان کشور درباره جنبه های مختلف ضایعات محصولات کشاورزی سازماندهی شده است تا از یک سو راهگشای انجام تحقیقات تخصصی و از سوی دیگر باعث ایجاد فضای بحث و تبادل نظر در میان متخصصان ، سیاستگذاران و دست اندرکاران تولید، فرآوری و توزیع محصولات کشاورزی باشد.
دبیر همایش ضایعات کشاورزی می افزاید: لازم است ضایعات محصولات کشاورزی به عنوان موضوعی خاص در نظر گرفته شود؛ زیرا در هیچ یک از مباحث دانشگاهی در علوم کشاورزی یا صنایع غذایی ، درسی یا دوره ای به این نام وجود ندارد.
این مبحث تنها با اجماع کارشناسان مختلف از رشته های مختلف کشاورزی ، صنایع تبدیلی، اقتصادی و نیز دخالت نظر دیگر عوامل موثر در یک سیستم تولید تا مصرف محصولات کشاورزی شامل کشاورز، عوامل واسطه ، سیاستگذار و برنامه ریز قابل حل خواهد بود.
فراموش نکنیم که مساله ضایعات یکی از مسائل مشترک در اغلب کشورهای در حال توسعه است و ناشی از نقایص موجود در سیستم تولید تا مصرف محصولات غذایی است. برخی از این کشورها، بیش از 2دهه است که در این زمینه مطالعات و بررسی های کلان را در سطح استانی و ملی آغاز کرده و از نتایج آن نیز بهره مند شده اند.
به این ترتیب ، الگوبرداری از روشهای انجام شده در سطح دنیا امکان پذیر است ؛ اما به دلیل ماهیت ضایعات که تابعی از شرایط محلی همچون آب و هوا، سطح فناوری ، زیرساخت ها، فرهنگ تولید و مصرف است ، تضمین مسائل و یافتن راه حل های مناسب باید از طریق پژوهش های داخلی انجام شود و همایش ضایعات نخستین گام در این راه محسوب می شود.
این همایش از سوی قطب علمی مهندسی بازیافت و ضایعات محصولات استراتژیک کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس و با همکاری انجمن مهندسی ماشین های کشاورزی و مکانیزاسیون ایران ، وزارت جهاد کشاورزی ، انستیتو تحقیقات تغذیه ای و صنایع غذایی کشور و بانک کشاورزی برگزار شده است.
زایدات کشاورزی ، مازاد تولیدات کشاورزی هستند که در چرخه تولید و فرآوری محصولات موردنظر به وجود می آیند. این مواد شامل بقایای محصولات گیاهی مانند کاه و کلش ، ساقه گیاهان ، پوسته دانه ها و میوه ها، غلاف محصولات و سبوس ، مواد جانبی فرآوری و زایدات دامی همچون شاخ ، سم ، پوست ، پر، خون ، امعائ و احشائ، فضولات دام و طیور و غیره می شوند. انبوهی از این نوع مواد، گاهی بدون استفاده می مانند.
دفع آنها در این شرایط مشکل است و در نتیجه سبب آلودگی محیطزیست می شوند. چون این مواد به صورت فصلی تولید می شوند، ماهیت فله ای دارند، چگالی پایینی دارند و دارای خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاصی هستند. به گفته مینایی ، بیشتر روشهای مدیریت زایدات شامل روشهای تغلیظ و یا جایگزینی مواد هستند.
از طریق بازیافت ، فرآوری مجدد و مصرف بهینه ضایعات ، می توان آنها را به طور موثری مورد استفاده قرار داد. بیشتر ضایعات کشاورزی کاربرد مفیدی در تولید غذای دام ، سوخت ، کاغذ، تخته ، مواد شیمیایی ، مواد دارویی و مصالح ساختمانی دارند.
در این میان ، زایدات مختلف کشاورزی از قدیم به عنوان سوخت جامد، مایع یا گاز استفاده می شده است که از آن جمله می توان به تولید زغال در کشورهای در حال توسعه اشاره کرد که صنعت متداولی است که از دیرباز وجود داشته است.
فرآیندهای تبدیل این مواد به سوختهای مختلف شامل فرآیندهای بیولوژیکی و غیربیولوژیکی است که براساس روشهای تبدیل حرارتی ، شیمیایی و آنزیمی انجام می شوند.علاوه بر استفاده از ضایعات جامد حاصل از فرآوری میوه ها و سبزیجات برای خوراک دام ، ضایعات حیوانات نیز به عنوان بخشی از خوراک دام و طیور استفاده می شوند؛ چرا که این ضایعات مقدار قابل توجهی انرژی و ارزش تغذیه ای دارند.
این خوراک ها را می توان با سبوس گندم ، مخلوط مواد معدنی و نمک ترکیب و برای خوراک دام استفاده کرد. از آنجایی که وجود مواد خام در جهان به علت رشد جمعیت ، روبه کاهش است ، کمبود غذا تهدیدی جدی در جهان محسوب و به همین دلیل ، ضرورت بازیابی موادآلی احساس می شود.
کارشناسان علوم دامی بر استفاده از ضایعات طیور و سایر حیوانات به عنوان مکمل خوراک دام و طیور تایید و تاکید دارند. نشخوارکنندگان گنجایش گوارشی خاصی دارند و می توانند ضایعات حیوانی را جذب کنند. این ضایعات که بخوبی فرآوری می شوند، بو، طعم و ظاهر مناسبی دارند.
ضمن آن که پروتئین خام آنها 50درصد بیش از رژیم سنتی است. همچنین ضایعات حیوانی دارای فیبر خام، کلسیم ، فسفر و سایر مواد معدنی ، عناصر کمیاب، ویتامین و مواد دیگر هستند. هزینه خوراک دام به طور معمول 50تا 70درصد کل هزینه تولید دام را تشکیل می دهد و از آنجا که ضایعات دامی ارزان هستند، هزینه گوشت، شیر و سایر فرآورده های دامی به طور قابل توجهی کاهش می یابند.
فناوری تولید بیوگاز، یکی از دیگر از مواد حاصله از ضایعات کشاورزی است که براساس پدیده تجزیه میکروبی مواد آلی در غیاب هوا و تولید گازهای متان و دی اکسیدکربن است. گاز تولید شده را می توان جمع آوری کرد و به عنوان منبع انرژی مورد استفاده قرار داد.
بهاره صفوی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
