با بددهنی کوچولوها چه کنیم؟

شنیدن کلمات، با آن لحن کودکانه هرچه باشد، شما را به خنده وامی‌دارد، اما ناگهان به خودتان می‌آیید و می‌بینید دایره لغاتش از حد مجاز فراتر رفته است. او بدون این‌که معنای کلماتی که می‌گوید را بداند، به دیگران فحش می‌دهد و با دیدن خنده‌های آنها یاد می‌گیرد که این کلمه خوب را باید تکرار کرد.

چه می‌شود که کودکان فحش‌های ممنوعه یاد می‌گیرند؟

واقعیت این است که کودکان گناهی ندارند، آنها فقط آنچه را که شنیده‌اند، طوطی‌وار تکرار می‌کنند. گاهی حتی معنی چیزهایی که می‌گویند، نمی‌دانند، پس باید ریشه این حرف‌ها را در اطرافیان جستجو کرد. این اطرافیان، می‌توانند فیلم‌ها و کارتون‌ها باشند یا والدین و باقی اعضای خانواده.

روانشناسان معتقدند که بچه‌ها در دو تا سه سالگی بیشترین تقلیدپذیری را دارند و اغلب ناسزاگویی‌ها هم در همین سن شکل می‌گیرد. پس اگر کودکی دو سه ساله دارید، هنگام صحبت با تلفن، در جمع دوستان، وقتی در حال شوخی و خنده هستید یا با کسی دعوایتان شده، هنگام دیدن فیلم و سریال و خلاصه هر زمانی که کودک در کنارتان است، هوشیار باشید که یک ضبط صوت فعال در حال شنیدن و ضبط کردن است و اصلا بعید نیست که در یک مهمان رسمی ناگهان شیرین‌زبانی‌اش گل کند و تمام حرف‌های ممنوعه ذخیره شده در حافظه‌اش را با صدای بلند پخش کند!

راه‌حل چیست؟

از خودتان شروع کنید و هیچ‌گاه در مقابل کودک فحش ندهید: این قاعده استثنابردار نیست، یعنی «عصبانی بودم، حالا یه چیزی گفتم» یا «داشتم با دوستم شوخی می‌کردم و منظوری نداشتم» فایده‌ای ندارد. اگر بر اثر بی‌احتیاطی در حضور کودک، حرف ناپسندی زدید، به اشتباه خود در مقابل بچه اعتراف و از او معذرت‌خواهی کنید تا از ممنوعه بودن این کلمات مطلع شود.

در مقابل فحش‌های کودکانه او نه بخندید و نه شوکه شوید: راستش را بخواهید بسختی می‌شود فحش و ناسزایی را با یک لحن کودکانه و عصبانی شنید و نخندید، اما اگر بدانید خنده شما در مقابل کودک سه ساله‌تان در آینده تبدیل می‌شود به عصبانیت شما در مقابل کودک پنج شش ساله‌تان، حتما در عکس‌العمل‌تان تجدیدنظر خواهید کرد، ضمن این‌که شوکه شدن والدین از شنیدن فحش هم کار درستی نیست چرا که کودک فکر می‌کند با به کار بردن این کلمات، توانایی غافلگیری و به دست آوردن توجه پدر و مادر را دارد یا این‌که نقطه ضعفی را در آنها شناسایی کرده است.

دوستان او را بشناسید: فرزند شما دایره دوستی محدود و تحت کنترلی دارد، او نه هنوز مدرسه می‌رود که با عده کثیری مواجه باشد و نه آزادی چندانی برای انتخاب محیط‌های جدید دارد. معمولا دوستان او در بچه‌های مهدکودک یا بچه‌های همسن و سال فامیل خلاصه می‌شوند. برای شناخت آنها هم کافی است به میزان دقت پدر و مادرشان در تربیت فرزند توجه کنید.

پرخاشگری و فحاشی محرومیت به دنبال دارد: همیشه پرخاشگری و فحش دادن را با بی‌توجهی و اخم پاسخ دهید، در صورتی که باز هم کودک رفتارش را تکرار کرد، می‌توانید او را از چیزی که دوست دارد، محروم کنید مثل کارتون. معمولا فرزندان در برابر این روش مقاومت می‌کنند، ممکن است دست به لجبازی بزنند یا گریه‌زاری راه بیندازند، فراموش نکنید هیچ کودکی با محروم یا تنبیه شدن از شما تشکر نخواهد کرد، اما بعد از اولین یا دومین محرومیت به خاطر می‌سپرد که کدام کلمات در حوزه واژه‌های ممنوعه هستند. ضمن این‌که پاداش دادن بموقع هم می‌تواند این روند را تسریع کند، یعنی وقتی کودک دست از فحاشی کشید و پرخاشگری را کاهش داد، می‌توان با تشویق‌های کلامی، لبخند زدن و آفرین گفتن یا تعریف کردن از او نزد والد دیگر او را به ادامه روند مثبت ترغیب کرد.

در انتخاب کارتون‌ها دقت کنید: کودکان بشدت از کارتون‌هایی که می‌بینند، تاثیر می‌پذیرند به همین دلیل هنگام انتخاب کارتون‌ها از محتوای آن مطلع باشید و دقت کنید که کدام سازمان یا شرکت آنها را ساخته یا دوبله کرده است. ضمن این‌که محتوای پرخاشگرانه برخی از قصه‌ها فضای ذهنی کودک را با پرخاشگری و عصبانیت پر می‌کنند. شاید تجربه کرده باشید که پس از دیدن یک فیلم رزمی کودکتان تا ساعت‌ها فن و فنون‌های کارتون دیده شده را تقلید می‌کند.

در آخر این‌که شما نمی‌توانید تمامی درهای ورودی ذهن کودک کنجکاو و فعال خود را ببندید، اما تا زمانی که کودک به سنین نوجوانی نرسیده و درک درستی از هویت خودش و اجتماع پیدا نکرده، باید تا حد توان او را به گونه‌ای نامحسوس کنترل کنید.

شیما نادری