«مشاوره » در مدارس و دانشگاه را جدی بگیرید

پیچ آخر را که رد می‌کند نوری چشمانش را روشن می‌کند خوشحال و شاید کمی نگران است. در آهنی پشت‌بام ساختمان بلند را بازتر می‌کند و قدم می‌گذارد بر روشنایی محض! روشنایی که همیشه به‌دنبالش بود، اما هیچ‌گاه در دل این شهر به‌دست نیاورد.

روی دیوار کوتاه اطراف پشت‌بام می‌رود؛ به شهر دود گرفته نگاه می‌کند؛ عمیق و سرد. قرار بود این شهر، محل برآورده شدن آرزوهای طول و درازش باشد؛ قرار بود رشد کند؛ بزرگ شود و موفق. خاطراتش به تندی از مقابل چشمانش عبور می‌کند. روزی که نامش را در میان فهرست قبول‌شدگان دید. روزی که به این شهر آمد تا دانشجو شود؛ حالا هیچ! مدتی بود که تنهایی اذیتش می‌کرد و حالا تصمیم گرفته تا برود از این شهر، از این دنیا. خاطرات زندگی‌اش که به آخر می‌رسید بیشتر اذیت می‌شد و به‌ناگاه قدم برداشت و رها شد در آسمان و نوری روشن!

خودکشی سریالی سه دانشجو در تهران، ارومیه و شیراز در کمتر از یک ماه همه را بهت‌زده کرد.

محمدرضا فراهانی، معاون دانشجویی و فرهنگی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در نشست خبری خود با بیان این‌که متاسفانه بحث افسردگی در دانشگاه‌های ما طی سال‌های گذشته زیاد شده است، گفت: بحث خودکشی در سال‌های گذشته روند افزایشی را نشان می‌دهد.

امان‌الله قرایی‌مقدم، جامعه‌شناس ضمن آسیب شناسی وضعیت روحی جوانان و تحلیل اندیشه‌های آنان می‌گوید: ما بچه‌هایی تربیت می‌کنیم که با خودی‌ترین افراد اطرافشان یعنی خانواده نمی‌توانند صحبت کنند. نمی‌توانند دیالوگ برقرار کرده و مشکلاتشان را حل و فصل کنند. تربیت عجیب و غریب و چند سویه‌ای در جامعه‌ ما در جریان است، از یک طرف خانواده‌ها به خاطر برآورده کردن نیازهای فرزندانشان نیست و نابود شدند و از طرف دیگر بچه‌ها از وضع موجود راضی نیستند. ما در دانشگاه و دبیرستان مشاور نداریم، ارشاد کردن با مشاوره تفاوت دارد. علوم تربیتی مشاوره نیست. افرادی که مشکل دارند باید درمان شوند و مشکلاتشان حل شود. نمی‌شود جوان با کوچک‌ترین مشکلی یا حتی مشکلات بزرگ دست به خودکشی بزند. این وضع به این دلیل است که راهی برای مقابله با مشکلات نمی‌داند.

وی با بیان این‌که دیدگاه‌های متعددی در رابطه با خودکشی وجود دارد، گفت: در دیدگاه جامعه‌شناسی، خودکشی امری اجتماعی و تحت تاثیر عوامل محیطی و جمعی است و دلیل آن صرفا داشتن نوعی بیماری روانی نیست. بالا و پایین رفتن میزان خودکشی‌ها در یک جامعه، نشان‌دهنده تاثیر وضعیت اجتماعی بر روی آن است.

قرایی‌مقدم درباره انواع خودکشی توضیح داد: همبستگی شدید اجتماعی و همبستگی ضعیف اجتماعی هر دو منجر به خودکشی می‌شوند. در همبستگی شدید، خودکشی اشکال دیگرخواهانه به خود می‌گیرد. در همبستگی ضعیف نیز خودکشی خودخواهانه شکل می‌گیرد؛ شرایطی که در آن افراد ایزوله و منزوی شده‌اند؛ اما از این دو مورد که بگذریم، به خودکشی آنومیک یا بی‌نظم می‌رسیم؛ این نوع از خودکشی در پی بی‌هنجاری اجتماعی پیش می‌آید. برای مثال ورشکستگان اقتصادی یا سیاسی به این دلیل ممکن است دست به خودکشی بزنند؛ در خودکشی آنومیک افراد دیگر در وضع پیشین قرار ندارند و شرایط به‌وجودآمده باعث می‌شود که دست به خودکشی بزنند؛ در این نوع از خودکشی افراد ایده‌آل‌هایی دارند که جلوی آن به نحوی گرفته شده ‌است. برای مثال کسانی که خودکشی عاشقانه می‌کنند، دنیایی ایده‌آل برای خود ساخته بوده‌اند که به آن نرسیدند یا کسانی که تصوری نسبت به زندگی زناشویی داشته‌اند و پس از رسیدن به آن متوجه می‌شوند که آن چیزی نبوده که فکر می‌کردند.

وی در مورد تاثیر نظام آموزشی بر خودکشی دانشجویان نیز گفت: وقتی ورود به دانشگاه بدون فیلتر خاصی آزاد باشد، خیلی از افراد، چه کسی که با علاقه و سختی آمده و چه کسی که با پول آمده و چه کسی که برای گذران وقتش آمده، در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و به بی‌نظمی و بی‌عدالتی منجر می‌شوند و مجموع عوامل تبعیض‌آمیز و ناهنجار موجود در سیستم آموزشی می‌توانند به خودکشی منتهی شوند، کما این‌که بارها شاهدش بوده‌ایم.

وی ادامه داد: یکی از مشکلات دیگر در سیستم آموزشی و تحصیلی ما، گسترش بی‌رویه افراد در تحصیلات تکمیلی است، درحالی که به نیازها، آینده و موقعیت اجتماعی آنها توجهی نمی‌شود که این بی‌توجهی می‌تواند انواع پیامدهای اجتماعی و سیاسی را داشته باشد.

قرایی‌مقدم اضافه کرد؛ در زبان عامه مشاوره عبارت از برقراری هر نوع ارتباط میان افراد مختلف است که در آن طرفین رابطه برای درک و فهم بهتر یک مشکل و حل و فصل آن یا ارائه یک راه حل به همدیگر کمک می‌کنند. بر این اساس می‌توان گفت دوستان، اقوام و آشنایان می‌توانند در زندگی دانشجویان نقش مشاور را ایفا کنند. اما در موارد پیچیده‌تر و تخصصی‌تر پیشنهاد می‌شود که همه افراد درگیر مخصوصا دانشجویان به کارشناسان مشاوره مراجعه کنند، چرا که مشاوران به دلیل آموزش وسیعی که در روان‌شناسی و رفتاردرمانی دیده‌اند قطعا مشاوره‌های متفاوت با عامه مردم ارائه می‌دهند. اما یکی از مراحل اصلی یک مشاوره زمانی است که دانشجو برای اولین بار به مشاور مراجعه می‌کند، یعنی «تصمیم به رفتن به مشاوره» در حقیقت گام اولیه در فرآیند تغییر در ذهن فرد مراجعه‌کننده است؛ اما همین که این تصمیم گرفته شود فرآیند مشاوره آغاز می‌شود و به دنبال آن دانشجو به عنوان مشاوره‌پذیر در جریان تغییر قرار می‌گیرد و قطعا مشاور می‌تواند به دانشجو کمک کند.

این استاد دانشگاه گفت: دانشگاه‌ها باید توجه ویژه‌ای به رفتار دانشجویان غیربومی داشته باشند، زیرا این افراد به دلیل دوری از زادگاه و خانواده زودتر در معرض افسردگی قرار می‌گیرند و باید به آنها آموزش‌های لازم برای کنار آمدن با شرایط جدید داده شود.

مژگان انصاری