هدف ایدئولوژیک هدف ملی
نظام های سیاسی مبتنی بر آرمان های اعتقادی ، پیگیری همزمان دو دسته از اهداف را در دستورکار خود دارند: اول ، اهداف ایدئولوژیک و اعتقادی که بیشتر ناظر بر اهداف کلی و چشم اندازهای درازمدت و مصالح برون مرزی است و دوم ، اهداف ملی که جنبه عینی و ملموس دارد و به مصالح مشترک ملی و درون مرزی باز می گردد. پیگیری این دو دسته از اهداف در سالهای گذشته ، رویکرد جمهوری اسلامی را تشکیل می داد و در آینده نیز چنین خواهد بود.
باید دانست دولتهایی چون امریکا و اسرائیل نیز به رغم سکولار دانستن دولتها و جوامع خود ، چنین رویکردی دارند و منافع ملی خود را در بیرون از مرزهای سیاسی کشورشان ، تعریف کرده اند. آنها نیز برای مناطقی از جهان از جمله خاورمیانه ، تصویر سیاسی دلخواه خود را ترسیم کرده اند و جهان مورد نظر آنان با آنچه اکنون واقعیت دارد، متفاوت به نظر می رسد و بتدریج و حتی با استفاده از زور ، درصدد تغییر وضعیت جهان از جمله خاورمیانه به سود منافع درازمدت و ایدئولوژیک خود هستند و به همین دلیل از تئوری هایی چون «خاورمیانه بزرگ» یا «از نیل تا فرات» سخن می گویند. اساسا تشکیل اسرائیل بر طبق همین منافع و مصالح ایدئولوژیک در دستورکار قرار گرفت و حمایت از این رژیم غاصب هم بر همین مبنا صورت می گیرد. بنابر این نیازی نیست دولتها رسما خود را ایدئولوژیک بدانند، بلکه نوع نگاه آنان به جهان و رفتار سیاسی ایدئولوژیک آنان ، باید مورد توجه قرار گیرد و از این منظر ، هم امریکا برای خود رسالت اعتقادی در سطح جهان قائل است و هم اسرائیل براساس یک ایدئولوژی صهیونیستی عمل می کند. برای دولتهایی که این دو دسته هدف را مدنظر دارند ، ساختن تلفیقی مناسب از این دو هدف و اولویت منطقی قائل شدن در شرایط متغیر و متفاوت برای هر یک از آنها، کاری پراهمیت و حساس است زیرا در مواقعی ، این دو دسته از اهداف را نمی توان به صورت همزمان پی گرفت و به همین دلیل ، ضروری است برخی از اهداف ایدئولوژیک ، بدون آن که کنار گذاشته شوند ، متناسب با وضعیت و شرایط مطرح شوند و زبان و منطق ارائه آنها تغییر کند تا در تعارض با منافع ملی قرار نگیرند. در همین ارتباط، مکرر شنیده می شود که امریکا و اسرائیل ، خواستار سرنگونی حکومت های انقلابی می شوند، اما فورا به تغییر ادبیات خود مبادرت می کنند تا ظاهرا از چارچوب عرف روابط بین الملل خارج نشده باشند. مثلا فلان مقام امریکایی در مقطعی گفته بود که «ریشه ملت ایران باید خشکانده شود» اما بلافاصله با لحن و گفتار دیگری ، جبران کردند تا اولا ظاهر عرف دیپلماتیک را رعایت کرده باشند و ثانیا با تلطیف منافع ایدئولوژیک ، در چارچوب منافع ملی خود حرکت کنند. این گونه مواضع را در سخنان مقامات اسرائیل هم می توان مشاهده کرد که در ضمن آن ، آرمان تشکیل دولت صهیونیستی در فاصله میان رود نیل و رود فرات ، کمرنگ می شود تا منافع کنونی اسرائیل را پاس داشته باشند. سخنان رئیس جمهور در سازمان ملل درباره اسرائیل را باید موضع دیپلماتیک جمهوری اسلامی تلقی کرد که به گمان ما به تحقق آرمان محو اسرائیل هم منجر می شود؛ زیرا اگر آوارگان فلسطینی به سرزمین خود و اسرائیلی های مهاجر، به کشور مبدا خود برگردند و تحت این شرایط، یک انتخابات آزاد و تحت نظارت سازمان های بین المللی برگزار شود، در آن صورت دیگر اسرائیلی وجود نخواهد داشت ، بلکه یک کشور فلسطینی ایجاد می شود که در آن یهودیان و مسلمانان و مسیحیان در کنار یکدیگر به صورت مسالمت آمیز زندگی خواهند کرد و همگی ، فلسطینی خواهند بود. اظهارات رئیس جمهور در آستانه روز قدس در یک سمینار داخلی ، بیانگر یک موضع اعتقادی است که اختصاص به ایران هم ندارد؛ زیرا اغلب مسلمانان جهان خواستار محو اسرائیل و تشکیل یک دولت مسلمان در تمامی سرزمین فلسطین هستند. آنچه از سوی مجامع جهانی و دولتها باید مورد توجه قرار گیرد، موضع رسمی و دیپلماتیک جمهوری اسلامی و مقامات کشورماست و الا استخراج این گونه سخنان ایدئولوژیک از اظهارات مقامات امریکایی و اسرائیلی نیز شدنی است. مگر بوش از آغاز «جنگهای صلیبی تازه» سخن نگفته بود و....
علی شکوهی
گفت و گو
