از خودشناسی تا خداشناسی

از نتایج به‌دست آمده از این طرح تحقیقاتی می‌توان به منظور بررسی استعداد و عوامل خطر پیشگیری‌کننده یا تسریع‌کننده استفاده کرد. برای نهادینه‌شدن بحث Personalized Medicineیا پزشکی مبتنی بر خصوصیات هر فرد و به عبارتی جایگزین شدن آن با Precision Medicine یا پزشکی بسیار دقیق کشور آمریکا با همکاری مجموعه سلامت عمومی یا NIH بودجه‌ای معادل 250 میلیون دلار به این موضوع اختصاص داده است. پزشکی مبتنی بر خصوصیات هر فرد بویژه در حوزه فارماکوژنتیک یعنی بررسی پاسخ، میزان آن و عوارض مبتنی بر هر دارو بر اساس تغییرات ژنتیکی هر فرد و نیز پیشگیری، درمان و پیگیری با کمک استعدادهای ژنتیکی هر فرد به منظور بهره‌وری مناسب‌تر می‌تواند کارآمد باشد. باید توجه داشت بر اساس اعلام رسمی مسئولان دولتی آمریکا میزان بازگشت سرمایه‌گذاری در این حوزه از ابتدا تاکنون در این کشور 140 برابر میزان سرمایه‌گذاری اولیه بوده است یعنی به ازای یک دلار، 140 دلار بازگشت سرمایه وجود داشته است. از دیگر دستاوردهای ارزشمند در این حوزه می‌توان به توسعه استفاده از سلول‌های بنیادی و ژن‌درمانی حتی به صورت ترکیب در درمان بیماری‌ها و بویژه سرطان‌های نادر و کشنده اشاره کرد. توسعه موضوع چاپگر سه‌بعدی در تولید بافت‌ها و اندام‌ها دستاورد مهم دیگری است که به نظر می‌رسد توسعه آن بتواند آغازگر انقلاب بزرگی در عرصه علمی باشد.

کاربرد فناوری‌های نوین در کاهش هزینه‌های بررسی ژنتیکی و شناسایی مسیرهای جدید در مسیر بروز بیماری‌هایی مانند سرطان و هدف‌گذاری برای تولید داروهای نوترکیب جدید برای درمان بیماری‌ها از دیگر دستاوردهای مهم در حوزه ژنتیک است. سرمایه‌گذاری کشور انگلستان برای بررسی ژنومیک 30 هزار بیمار مبتلا به سرطان و 40 هزار بیمار نادر به منظور دستیابی به جایگاه‌های ژنتیکی تغییر یافته در این بیماری‌ها از طرح‌های مهمی است که سال گذشته به اجرا در آمد. در سالی که گذشت مستندات علمی از موضوع اپی ژنتیک یا به عبارتی اثرات عوامل محیطی بر بیان یا عدم بیان ژن‌ها بدون تغییر در ساختار آن مانند غذا، استرس، ورزش و همچنین نظریه‌های نوین برای افزایش طول عمر افراد ارائه شد. پیشرفت در حوزه درمان ناباروری و استفاده از فناوری‌های تشخیصی از زمان لقاح را هم می‌توان از مهم‌ترین دستاوردهای ژنتیکی امسال به شمار آورد. بر این اساس می‌توان گفت به طور کلی تغییر فرهنگی در شناخت ژن،DNA و ظرفیت‌های آن برای عموم مردم و توسعه اعتقادی به مبحث خداشناسی از طریق شناخت خود افراد از مهم‌ترین و ارزشمندترین دستاوردهای علمی در این حوزه بوده است.

به نظر من در ایران مطرح‌شدن علم ژنتیک در رسانه‌های عمومی و زمینه‌های استفاده از آن در حوزه‌های تشخیص، پیشگیری و درمان و آشنا شدن مردم با ارزش نمونه‌های ژنتیکی و ضرورت و ایجاد بانک‌های ذخیره ژنتیکی و تدوین قوانین مربوط به آن از مهم‌ترین دستاوردهای امسال بوده است. در مجموع می‌توان از مهم‌ترین دستاوردهای علمی در این حوزه به ورود فناوری‌های نوین و با امکان ورود نمونه‌های بالا در کشور به منظور تشخیص بهتر بیماری‌ها و در نهایت توسعه و تولید داروهای نوترکیب و توسعه تحصیلات تکمیلی و ظرفیت آن در رشته‌های علوم نوین اشاره کرد.

دکتر سیدحمید جمال‌الدینی /‌‌ متخصص ژنتیک