کارآموزی، بیگاری کشیدن نیست

کسب تجربه در دانشگاه می‌تواند دانشجو را برای پیدا کردن شغل خوب در آینده هم کمک کند، اما دانشجویی که تمام توانش را صرف دانش تئوری کند و این دانش تئوری در مقام عمل به کار نیاید، به احتمال زیاد دانشجویی تک‌بعدی بار می‌آید که مهارت علمی‌اش در بازار کار پایین خواهد بود.

یکی از نقص‌های بارز نظام آموزش عالی، اتکای بیش از حد به دانسته‌های تئوری و کم‌اهمیت دانستن دانش عملی است، طوری که بسیاری از دانشجویان پس از گذراندن ده‌ها واحد درسی و حتی فارغ‌التحصیل شدن، باز هم به دانش عملی رشته‌شان دست پیدا نمی‌کنند.

آموزش‌های مهارتی در دانشگاه‌های ما پایین است و این نقص کیفی آموزش عالی هم از دید کارشناسان و حتی مسئولان پوشیده نیست.

حالا در این شرایط، یکی از راه‌های خیلی خوب افزایش دانش تجربی دانشجویان و شرکت آنها در دوره‌های کارآموزی خارج از دانشگاه است.

در این دوره‌ها، دانشجو به یک شرکت صنعتی یا تولیدی مراجعه می‌کند و از نزدیک با دانش تجربی رشته‌اش، آشنا می‌شود و با آن دست و پنجه نرم می‌کند.

ده‌ها ساعت کار عملی در مرکزی که می‌تواند مشابه محل کار آینده دانشجو باشد، می‌تواند دانشجو را با مبانی عملی‌اش آشنا کند و او را با دست پر به میدان بازار کار بفرستد. اما اتفاقی که این وسط افتاده، این است که دانشجو برای گذراندن دوره‌های کارآموزی، گاهی مجبور می‌شود‌ در شرایطی دوره آموزشی‌اش را بگذراند که به جای یادگیری عملی رشته‌اش، از او بیگاری می‌کشند یا کار چندانی به او یاد نمی‌دهند.

یعنی دانشجو به جای آن که در دوره‌های کارآموزی، تمرین عملی رشته‌اش را پی بگیرد، به کارهای غیرمرتبط با رشته‌اش مشغول می‌شود یا اصلا او را به کار نمی‌گیرند و دانش چندانی به او یاد نمی‌دهند.

البته برخی دانشجویان از این شرایط هم خیلی ناراضی نیستند، چون آنها می‌توانند به دوره‌های کارآموزی به دید زمان استراحت نگاه کنند، ولی برای دانشجویی که واقعا دوست دارد کار عملی یاد بگیرد و حتی گاهی اوقات از راهی دور وارد یک شرکت بزرگ می‌شود، در حق این دانشجو اجحاف می‌شود و دوره‌های کارآموزی، دانشی به او اضافه نمی‌کند.

حتی بدتر از آن گاهی دانشجو اصلا در دوره‌های کارآموزی شرکت نمی‌کند، ولی به دلیل آن‌که در فلان شرکت تولیدی و صنعتی، دوست و آشنایی دارد، از همان روابط استفاده می‌کند و در نهایت آن شرکت در نامه‌ای که به دانشگاه می‌دهد، عنوان می‌کند که دانشجو در دوره‌های کارآموزی این شرکت حضور داشته و این دوره‌ها را با موفقیت به سرانجام رسانده است.

شاید با خودتان فکر کنید ‌ در نهایت ‌ دانشجو‌ ضرر می‌کند که نتوانسته از امکاناتی که در اختیارش قرار گرفته، به نحو احسن استفاده کند، ولی حرف حساب اینجاست که به طور کلی نظام آموزش عالی نباید اجازه دهد ‌ دانشجو در این شرایط ویژه قرار بگیرد.

به بیان دیگر‌ نباید شرایط نظارت بر دوره‌های کارآموزی به حدی پایین باشد که یا از دانشجو بیگاری بکشند‌ یا دانشجو بتواند خیلی راحت این دوره‌های آموزشی را دور بزند و به ضرر خودش عمل کند.

وظیفه نظام آموزش عالی، راهبری و مدیریت آموزش دانشگاهی است. این نظام آموزشی است که باید دانشجو را در مسیر درستی هدایت کند که حتی اگر خود دانشجو هم خواست، نتواند گزینه غلط را برگزیند.

اما وقتی خودمان دانشجو را در شرایطی قرار دادیم که در آن راه، امکان تخلف و دور زدن وجود نداشته باشد، به طور خودکار جلوی انحراف آموزش عالی را گرفته‌ایم.

در بسیاری از نظام‌های آموزش عالی در کشورهای توسعه یافته هم این دوره‌های آموزش عالی، بسیار جدی و مهم گرفته می‌شوند و حتی دانشجو در دوران کارآموزی به فناوری جدید و ثبت اختراع نائل می‌شود، اما در بسیاری از دانشگاه‌های ما، این دوره‌ها به عنوان دوره‌ای غیرضروری و واحدپرکن شناخته می‌شود که بود و نبودش هم خیلی اوقات تاثیری در دانش افزایی دانشجو ندارد.