کنترل سرعت انتقال دارو

سالهاست که محققان به دنبال یافتن شیوه هایی برای ترک اعتیاد به سیگار،الکل و موادمخدرهستند. برخی به استفاده از طبهای جایگزین همچون طب سوزنی وبرخی به مبانی روان شناسی ریشه یابی های روانکاوانه می اندیشند.

کد خبر: ۷۶۷۶۱

با این حال ، متداول ترین روشهای ترک اعتیاد، براستفاده از داروهای ضداعتیاد طی دوره مشخص درکنارفراهم آوردن زمینه ها و انگیزه های خانوادگی ، شغلی و اجتماعی مناسب برای شخص معتاد مبتنی است.
مکانیسم اثر داروها بسته به نوع دارو و اعتیاد متفاوت است ، برخی اثر ماده مخدر و لذت ناشی از مصرف آنها را در بدن مختل می کنند و برخی برنقاط اثر موادمخدر در قسمتهایی از سلولهای مغزی اثر می گذارند.
می توان گفت یکی ازجدیدترین و موثرترین شیوه های دارورسانی ، استفاده ازسامانه های دارورسانی زیست تخریب پذیر برای رها کردن دارو دریک محدوده زمانی معین با سرعت کنترل شده است.
با دکتر حمید موبدی ، مدیرمرکزرشد فناوری پلیمرپژوهشگاه پلیمر وپتروشیمی درارتباط با ساخت سامانه های دارورسانی به گفتگو نشسته ایم.

بحث کار روی سامانه های زیست تخریب پذیرازکجا وچگونه آغاز شد؛
بشر در اندیشه بهتر کردن زندگی وسلامت خود، علوم جدید را برای تولید داروها به کار گرفته است. استفاده ازاین مواد، به دلیل ناتوانی انتقال آنها به هدفشان در زمان مناسب وبه مقدار مناسب کارآیی لازم را ندارد.
مصرف متناوب داروها، سبب ایجاد افت و تغییرغلظت دارو در جریان خون - بین حدود زیانباری و بی اثری - می شود. رهیافت ، رهایش کنترل شده مواد فعال است.
رهایش کنترل شده روشی است که به وسیله آن داروها با سرعت و به مقدارمشخص ، برای دستیابی به اثرات مورد نظر آزاد می شود. هدف این روش ، ثابت نگه داشتن سرعت آزاد سازی یا غلظت دارو درمحیط است.

این سامانه ها چه ویژگی هایی دارند ومکانیسم دارورسانی درآنها برچه اساسی شکل می گیرد؛
ویژگی های این روش ، کارآیی بیشترداروها، امکان هدف گیری (رساندن ماده فعال به محل مشخص)، استفاده ازماده فعال درنوبت های طولانی تر وکم شدن اثرات جانبی است.
فرمول بندی این روش ، شامل دارو ویک حمل کننده (معمولا یک ماده پلیمری ) است که باید اجازه رهایش دارو را دریک محدوده زمانی معین وبا سرعت کنترل شده بدهد.

فرآورده های زیست تخریب پذیرچه مشخصاتی دارند و اثرات درمانی آنها چیست؛
این گونه سامانه های جدید دارورسانی ، حاوی پلیمرهایی هستند که درحضور آب ، بتدریج تخریب و پس از اثربخشی ، حذف می شوند.
محصول ناشی ازتخریب پلیمرها، برای بدن زیانبخش نیستند و از طریق کلیه ها دفع می شوند. درطول تخریب پلیمر، هر دارویی که با این پلیمرها مخلوط شده باشد، بتدریج آزاد می شود و تاثیر درمان این فرآورده ، وابسته به نوع دارو ومحل تزریق آن است.

از تحقیقات انجام شده درساخت سامانه های حاوی داروی نالترکسون برایمان بگویید.
از سال 1970، بعد از کشف نالترکسون ، تلاش برای ساخت فرآورده های طولانی اثر آن انجام گرفت.
هم اکنون فرآورده های کاشتنی به شکل میله ای به قطر 4و طول 20میلیمتر از جنس نالترکسون خالص یا همراه پلیمرهای زیست تخریب پذیر در امریکا، کانادا، انگلستان و دیگر کشورها استفاده می شود.
میکروسفرها اشکالی کروی هستند که دارای اندازه یک تا 10میکرون هستند و براساس نوع پلیمر به کار رفته در آنها، می توان زمان آزاد سازی را بین یک تا 6ماه تنظیم کرد. این گونه میکروسفرها در استرالیا به طور محدود تولید می شود و قیمت هر محصول حدود هزاردلار است.
محققان پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی ایران ، درباره فرآورده های کاشتنی میله ای شکل و فرآورده های محلول - که پس ازتزریق درموضع تزریق جامد می شوند وبنام فرآورده های تشکیل شونده درموضع شناخته می شوند - تحقیقات وسیعی داشته اند.

سامانه های دارورسانی حاوی داروی ضداعتیاد، شامل چه ترکیبات دارویی هستند؛
انواع داروهای ضد مخدری که تا کنون معرفی شده اند، عبارتند از : متادون ، نالورفین ، لوالورفان ، سایکلا زوسین ، نالوکسون ونالترکسون.
اولین دارویی که برای معالجه معتادان به مواد مخدراپیات ( گروه تریاک ، مرفین وهروئین) به کار گرفته شد، نالورفین بود که نسبتا ضعیف و زمان اثر آن کوتاه است به همین دلیل ، برای درمان معتادان مواد مخدر قوی نظیرهروئین کارآیی ندارد و توصیه نمی شود.
نالورفین ، لوالورفان و سایکلا زوسین از نظرخواص مخدری فقط روی گیرنده (برخی گیرنده های مغزی که مواد مخدرروی آنها اثرمی کنند وایجاد نشئگی و خواب آلودگی می کنند) اثر دارند وروی بقیه گیرنده ها اثر مخدری اعمال نمی کنند که البته مدت اثر داروهای مختلف متفاوت است.
تنها دو داروی نالوکسون ونالترکسون داروهای ضد مخدری خالص هستند و روی تمام گیرنده های مخدرها اثر ضدمخدر دارند. نالوکسون ونالترکسون هردو ازمشتقات مرفین هستند که فاقد اثرات مخدری هستند.

داروهای ضد اعتیاد در چه شرایطی بر شخص معتاد اثرمی گذارند و سیستم و چرخه عملکردشان برفرد معتاد چگونه است؛
اساس کار درمان ناشی از مواد مخدر، خنثی کردن اثر ماده مخدر است. از سه روش متداول برای خنثی کردن اثر ماده مخدر استفاده می شود.
در روش اول ، دارو، متابولیسم مواد مخدر را مختل می کند که نمونه آن دیسولفیرام است و برای درمان اعتیاد الکل به کار برده می شود. دیسولفیرام متابولیسم الکل را درمرحله استالدئید مختل می کند. در روش دوم یک ماده طویل الاثرخوراکی ، جانشین داروی معتاد کننده می شود.
داروی جانشین شونده ازنظر فارماکولوژی باید فعال باشد وبتوان بیمار را تحت درمان با آن قرارداد و بتدریج مقدار مصرف آن را کاهش داد. نمونه آن متادون است.
متادون داروی جانشین بسیارمناسبی برای معتادان تریاک و ترکیبات آن است که گیرنده های تریاک را اشباع می کند و مانع بروز آثار حاصل از تزریق داخل وریدی مشتقات تریاک می شود.
در روش سوم ، نقاط اثرمواد مخدر به وسیله داروی ضد مخدراشغال و تاثیراین مواد خنثی می شود. این روش غالبا برای درمان معتادان مواد مخدر نظیر تریاک ، مرفین و هروئین استفاده می شود.
مکانیسم عمل به آن صورت است که قسمتهایی از سلول مغزی که نقاط اثراین مواد مخدراست ، به وسیله دارو اشغال و در نتیجه اثر و تغییرات فیزیولوژیکی که به وسیله ماده مخدر فوق دربدن به وجود می آید، خنثی می شود.

این فرآورده ها تا چه حدی درترک اعتیاد اثربخش هستند ونسبت به روشهای دیگر ترک چه برتری ها یا تفاوت هایی دارند؛
ترک اعتیاد مبحثی پیچیده وچندجانبه است و درواقع ، فرد معتاد ازنظرروانی وجسمی درگیراست. مشکلات متعددی نظیربیکاری ، فقر وغیره درترغیب فرد به اعتیاد نقش دارند.
این روش درکنار دیگر روشها یا ازبین بردن عوامل تسهیل کننده بازگشت مجدد فرد درمان شده به اعتیاد، موثراست. به عبارتی این روش جایگزین مابقی روشهای درمانی نیست بلکه مکمل آنهاست و به این طریق ضریب اطمینان بیشتری ازموفقیت درمان به دست خواهد آمد.

آیا می توان نتیجه گرفت ترک اعتیاد با استفاده ازاین سامانه ها مطمئن تر و موثرترازسایرشیوه هاست؛
مصرف فرآورده های خوراکی درمان اعتیاد پس از دوره سم زدایی باید به طور کامل صورت گیرد و در صورت مصرف نکردن دارو به مدت 3روز، فرد مستعد استفاده مجدد ازمواد مخدرخواهد شد.
همانند تمامی فرآورده های خوراکی دارویی ، اثربخشی این داروها مستلزم همکاری بیماراست. این موضوع موجب انجام تحقیقات وسیعی در طراحی سامانه های نوین دارورسانی در درمان معتادان شده است.
دراین سیستم های کنترلی انتقال دارو، دارو به نقطه اثرمربوطه با سرعت مشخص ومدت عملکرد معین دسترسی پیدا می کند به طوری که اثرمطلوبی داشته باشد.
ازجمله محاسن این سیستم ها جذب کامل و صددرصد دارو و تکمیل دوره درمان وجلب همکاری بیماران است.
به عبارتی هنگامی که این فرآورده به بیمار تزریق می شود، نیازی به همکاری بیمار درمصرف خوراکی قرص یا کپسول آن نداریم.
طول اثراین دارو یکماهه است و باید بیمارهر یکماه یک تزریق زیرجلدی یا داخل عضله داشته باشد. درطول این یک ماه ، با مصرف مواد مخدر، فرد دچارنشئگی وعوارض ناشی ازاستفاده مواد مخدرنخواهد شد.