در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
غذایی کامل و مقوی در ابعاد سلولی
تامین پروتئین مورد نیاز جوامع بشری همواره یکی از مشکلات اساسی عصر حاضر است. رشد روزافزون جمعیت جهان از یک سو و کاهش دسترسی به منابع پروتئینی از سوی دیگر، جستجو برای منبع پروتئینی جایگزین را الزامی کرده است.
امروزه پرورش دهندگان حیوانات بخصوص دام ، طیور و آبزیان نیز با این مشکل به منظور تامین نیاز پروتئینی و تکمیل غذای حیوانات مواجه هستند؛ اما تولید پروتئین تک سلولی از منابع مختلفی همچون گاز طبیعی یا ضایعات کشاورزی به نظر می رسد می تواند این نیاز را در آینده ای نزدیک برطرف کند.
پروتئین تک یاخته Scpاصطلاحی پذیرفته شده برای توده سلولی میکربی است که به عنوان یک منبع پروتئینی برای غذای انسان و خوراک دام به کار می رود. به گفته مهندس قدرت الله زمانی ، عضو هیات علمی پژوهشکده مهندسی وزارت جهاد کشاورزی ، Scp را از لحاظ امکان جایگزینی و ارزش غذایی در خوراک طیور، با پودر ماهی مقایسه می کنند.
بررسی ها نشان داده است این جایگزینی از لحاظ کیفیتی بهتر از پودر ماهی بوده و از لحاظ قیمت نیز می تواند با آن رقابت کند. زمانی می افزاید: در حال حاضر پودر ماهی عمدتا از کشور پرو تهیه می شود که با صرف هزینه و سرمایه بالایی همراه است ، ضمن آن که مشکلات متعددی همگام با آن دیده می شود.
این نوع پودر ماهی به علت بعد مسافت و حمل ونقل ، دارای کیفیت نامناسب بوده و غالبا آلودگی بسیار شدیدی با انواع باکتری ها و قارچهای بیماریزا دارد. به طوری که با مصرف آن افزایش کاربرد آنتی بیوتیک ها برای درمان و کنترل بیماری ها نیز مشاهده می شود.
افزایش مصرف داروهای مذکور علاوه بر صرف هزینه هنگفت ، مقاومت به این داروها و در نهایت گسترش مقاومت را در پی خواهد داشت. به عبارت دیگر پس از مدتی با استفاده مکرر این آنتی بیوتیک ها باید از آنتی بیوتیک قوی تر با دز بالاتر استفاده کرد.
در کشورهای اروپایی در حال حاضر مصرف پودر ماهی به واسطه این مشکلات کاهش یافته و حتی به دلیل شیوع بیماری جنون گاوی ، استفاده از پودر گوشت و پودر استخوان نمی تواند برطرف کننده نیاز آنها باشد.
در کشور ما نیز در حال حاضر پرورش دهندگان طیور سعی دارند نیاز خود را با افزودن مکمل های اسیدآمینه و دیگر منابع پروتئینی برطرف کنند. در این راه به نظر می رسد یافتن منبع پروتئین مطمئن ، به دور از آلودگی و با کیفیت بالا بسیار ضروری خواهد بود.
از گاز طبیعی ،پروتئین می گیریم
پروتئین های تک یاخته مزایای بسیار زیادی دارند که از آن جمله می توان به سرعت تکثیر بسیار بالای میکروارگانیسم ها در آن نسبت به دیگر منابع گیاهی و دامی اشاره کرد. ضمن آن که بازده تولید پروتئین بالاتری نسبت به منابع پروتئین دیگر دارد.
تولید این نوع پروتئین های میکربی تابع شرایط فصلی و تغییرات جوی نبوده و برخلاف روشهای کشاورزی می توان در منطقه ای با وسعت محدود با ظرفیت بسیار زیاد این محصول را تولید کرد. در نهایت این میکروارگانیسم ها می توانند از منابع متنوع کربنی به عنوان منبع تغذیه ای خود برای رشد و نمو استفاده کنند.
پروتئین های تک سلولی از مواد مختلفی مانند ترکیبات نفتی ، گازوئیل ، متان ، متانول ، ضایعات کشاورزی و... تولید می شود.
انتخاب این مواد به عنوان خوراک کارخانه های تولید Scpبا توجه به ملاحظات اقتصادی و قابل دسترس بودن و همچنین سطح ایمنی از جهت استفاده در خوراک طیور و انسان صورت می گیرد. چیزی که در بیشتر کشورهای جهان و در ارتباط با تولید Scp به چشم می خورد، تنوع خوراک مصرفی در تهیه این ماده است.
نکته جالب توجه این است که در کشورهای مختلف از خوراکی هایی استفاده می شود که از مزیت نسبی یا مطلق نسبت به دیگر مواد برخوردارند؛ به عنوان مثال در کوبا چون کشت نیشکر رایج است از ضایعات نیشکر، در مالزی از هسته خرما و مجارستان از آب پنیر، پاکستان از سبوس برنج و سوئیس از فاضلاب به عنوان ماده اولیه تولید استفاده می شود.
در کشور ما نیز با توجه به منابع فراوان سلولزی مانند ضایعات کشاورزی و منابع هیدروکربنی مانند متانول و عدم استفاده بهینه از آنها، دسترسی به یک منبع کربنی مناسب برای تولید پروتئین های تک یاخته امکانپذیر است. در ارتباط با تولید Scpاز گاز طبیعی متان ، فناوری پیشرفته ای مورد نیاز است.
به طوری که در حال حاضر تنها یک واحد در دنیا از آن به عنوان ماده اولیه استفاده می کند.
در خدمت تامین غذا
در ایران طی سالهای گذشته ، تحقیقات زیادی در دانشگاه ها و مراکز پژوهشی در این زمینه انجام شده است ، ولی تمام آنها در مقیاس آزمایشگاهی باقی مانده اند.
در این پروژه ها روی فناوری تولید Scp از منابع مختلف و همچنین روی تاثیر استفاده از این منبع پروتئینی بر رشد مصرف کننده حیوانی تحقیق شده است.
متانول و گاز طبیعی 2منبعی هستند که تولید آنها در ایران فراوان بوده و با توجه به بررسی های انجام شده ، تولید Scpاز آنها اقتصادی است.
بر همین اساس پژوهشکده مهندسی جهاد کشاورزی به منظور کسب فناوری تولید Scp پس از کسب دانش فنی در مقیاس آزمایشگاهی با همکاری دانشگاه تربیت مدرس ، اقدام به طراحی پایه و تفضیلی یک واحد نیمه صنعتی بیوتکنولوژی به ظرفیت 40کیلوگرم محصول خشک در روز کرد.
برای این که بتوان با استفاده از اطلاعات حاصل از واحد نیمه صنعتی ، واحد صنعتی را طراحی کرد نوع سیستم تخمیری که برای این پروژه در نظر گرفته شده ، سیستم تخمیری پیوسته است که در این صورت در مرحله صنعتی تولید به 40هزار تن خواهد رسید.
این واحد تولید Scpبا هزینه ای در حدود 600میلیون ریال طراحی ، ساخت ، نصب و راه اندازی شده است. حال آن که قیمت اعلام شده به وسیله یک شرکت اروپایی برای ایجاد آن درحدود 20میلیارد ریال بوده است. نکته ای که در طراحی این واحد نیمه صنعتی در نظر گرفته شده ، چند منظوره بودن آن است.
به این معنی که از این واحد می توان با انجام برخی اصلاحات برای اجرای بسیاری از طرحهای بیوتکنولوژی بهره گرفت. ضمن آن که عوامل باکتریایی مورد استفاده در این پروژه که کار تخمیر مواد اولیه را به عهده دارند، بومی ایران بوده و از خاکهای مناطق نفت خیز کشور جمع آوری و غربال شده اند.
«زمانی» در انتها هدف اصلی این پروژه را کسب فناوری فرآیندهای بیوتکنولوژیک در زمینه تولید Scpمی داند که در این راه پژوهشکده مهندسی جهاد کشاورزی توانسته این دانش را با موفقیت به دست آورد و امیدوار است با مشارکت دیگر سازمان ها مهمترین مشکل و در واقع مانع اصلی صنعتی شدن این پروژه یعنی تامین اعتبار نیز برطرف شود.
بهاره صفوی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
