آقای خرچنگ خسیس را دوست ندارم

صحبت ما درباره انیمیشن باب‌اسفنجی است که این روزها در میان کودکان ایرانی به محبوبیت خاصی رسیده است. شما هم دوبلور و هم مدیر دوبلاژ این انیمیشن هستید. تا جایی که می‌دانم این اثر دو بار دوبله شده است؛ سری اول به شبکه نمایش خانگی راه یافت و سری دوم که شما مدیریت دوبله آن را به عهده دارید، از شبکه پویا پخش می‌شود. از دوبله این کارتون برایمان بگویید.

اولین بار که باب‌اسفنجی دوبله ‌شد، من گوینده دو نقش بودم؛ نقش اختاپوس که معروف شد به بختاپوس که البته این اسم به دلیل اشتباه و نداشتن خلاقیت مترجم آن زمان رخ داد و نیز نقش آقای خرچنگ را من گفتم.

در آن سری فقط قرار بود دو نقش را بگویم که بعدها دوبلوری که قرار بود نقش پاتریک را بگوید نیز نتوانست کار را ادامه دهد و من گوینده پاتریک هم شدم. آن زمان لحن خاصی در برخی سریال‌های تلویزیونی وجود داشت که کمی سطحی بود و من هم به خاطر سلیقه مدیر دوبلاژ آن سری مجبور شدم کمی نقش پاتریک را سطحی اجرا کنم. گوینده باب‌اسنفجی و پلانکتون افراد دیگری بودند با ادبیاتی متفاوت از آنچه امروز از تلویزیون شاهد آن هستیم، این نقش‌ها را گویندگی می‌کردند. بعد از مدتی همه چیز عوض شد و تیم به کلی تغییر کرد. خیلی از گوینده‌ها با ما کار نمی‌کردند یا اصلا دوبله را کنار گذاشته بودند تا این‌که مدیریت دوبله این مجموعه از سری دوم آن به من سپرده شد و من هم مجبور شدم به جای همه شخصیت‌ها خودم حرف بزنم که خدا را شکر مردم خیلی باب اسفنجی جدید را دوست دارند. البته باید بگویم باب‌اسفنجی اصلی زیاد مودب و بامزه نیست، اما من برایش لحن و ادبیات خاصی طراحی کردم که او را برای ما ایرانی‌ها قابل قبول کرد. در همین زمان محل زندگی خودم را تغییر دادم و به مشهد آمدم، ولی تعدادی از ویدئورسانه‌ها از من خواستند با آنها همکاری کنم و این کار ادامه پیدا کند. من در مشهد زندگی می‌کنم، به همین دلیل دسترسی به گوینده‌های خوب ندارم و زمان محدودی هم برای دوبله به من می‌دهند. به‌عنوان مثال می‌گویند فلان قسمت از انیمیشن را برای دو روز دیگر می‌خواهیم پس گویندگی تمام شخصیت‌ها را خودم به عهده گرفتم.

شاید کلیت این کار کمی سخت و عجیب باشد، ولی در مجموع کار بدی از آب در نیامده و توانسته نظر مثبت مخاطبان را جلب کند. دلیل موفقیت دوبله این کار را در چه می‌دانید؟

واقعا این‌که این کار توانسته نظر مخاطبان را جلب کند جای شکر دارد. من در زمان دوبله باب‌اسفنجی، قسمت‌های فانتزی زیادی به داستان اضافه کردم. هرچند در ابتدا کمی می‌ترسیدم که شاید این کار با بازخورد منفی مردم روبه‌رو شود، ولی چند قسمتی که از پخش سریال گذشت و این قسمت‌ها پخش شد با استقبال مواجه شد. وقتی قرار شد شبکه پویا راه‌اندازی شود، مدیران این شبکه از من خواستند باب‌اسفنجی را با همین ادبیات دوبله و از همین صداها استفاده کنم و وقتی متوجه شدند تمام شخصیت‌ها را خودم می‌گویم، بسیار تعجب کردند. با این حال تمایل داشتند دوبله این اثر را با همین روند ادامه دهم.

البته گویا مدیران شبکه پویا بنا به درخواست مردم و استقبال آنها خواستار ادامه این روند دوبله شدند؟

بله دقیقا همین‌طور است، در شرکت‌های بزرگ تولید انیمیشن مانند والت‌دیزنی یا پیکسار هم پیش می‎آید که یک نفر به جای شخصیت‌های زیادی در یک اثر انیمیشنی صحبت می‌‌کند، ولی در ایران این اتفاق تاکنون نیفتاده و باب‌اسفنجی نخستین تجربه به این شکل بود.

با توجه به این‌که شما در مشهد زندگی می‌کنید، کار چگونه پیش می‌رود؟

اثر جدید را همراه متن آن به من می‌دهند و من متن را به مترجمی که کارش را می‌پسندم و قبول دارم، ‌می‌دهم. ترجمه را برای مدیران تولید شبکه پویا می‌فرستم که آنها نیز متن را تا حدی که در تخصص آنهاست و البته با توجه به شرایط فرهنگی کشورمان ویراستاری می‌کنند و مجدد متن را برای من می‌فرستند. من هم بعد از چند روز کار دوبله شده را برای آنها ارسال می‌کنم. باب‌اسفنجی اصولا زیاد مودب نیست و نسبت به فرهنگ ما کمی شر و بازیگوش است و شوخی‌هایی می‌کند که شاید زیاد خوشایند ما ایرانی‌ها نیست، به‌عنوان مثال در نسخه اصلی او به بزرگترها احترام نمی‌گذارد و هر حرفی را نزد آنها می‌زند. پس مجبور شدم برخی جمله‌‌ها و کلمات او را یا تغییر دهم یا حذف کنم. برای دوبله این مجموعه کارتونی ادبیات ویژه‌ای را طراحی کردم تا هم شخصیت باب‌اسفنجی و دوستانش جذابیت خود را حفظ کنند و هم ادبیات او برای مردم قابل پذیرش باشد.

یعنی وفاداری به متن اصلی در دوبله شما کم است؟

نه اصلا، اتفاقا خیلی زیاد است و من سعی می‌کنم دوبله براساس متن اصلی باشد، ولی در بخش‌هایی که به فرهنگ ما ربطی ندارد کمی دست می‌برم و متن را عوض می‌کنم تا انیمیشن بار آموزشی هم داشته باشد.

شما به جای همه شخصیت‌ها خودتان صحبت می‌کنید. سوئیچ کردن این شخصیت‌ها را چگونه انجام می‌دهید؟

این اتفاق آنقدر هم که فکر می‌کنید سخت نیست، البته این سختی در ابتدای کار بود، ولی اکنون دیگر روان شده و راحت از روی شخصیتی، ‌روی شخصیت دیگر می‌پرم.

یعنی برای انجام بهتر این کار تمرین می‌کنید؟

تمرین زیادی نمی‌کنم. این موضوع بعد از چند جلسه کار خود به خود درست شد و راحت ادامه دادم. این کار آنقدر تکرار شده که من به رفتارها و صحبت‌های شخصیت‌ها تسلط پیدا کرده‌‌ام، به همین دلیل دیگر برایم سخت نیست که به جای چند شخصیت در انیمیشن باب‌اسفنجی صحبت کنم.

فکر می‌کنم انجام این کار برای یک انیمیشن دیگر سخت باشد؟

می‌گویند سخت است، ولی برای من سخت نیست.

شما پیش از این‌که باب‌اسفنجی شلوار مکعبی را دوبله کنید چه کارهایی را دوبله کرده بودید؟

من مدیر دوبلاژ انیمیشن ماشین‌ها بودم و در آن به جای «ماتر» که یک ماشین یدک‌کش بود نیز حرف زدم. در شیرشاه نیز علاوه بر مدیر دوبلاژ، به جای نقش تیمور (گراز داستان) هم صحبت کردم. در سری انیمیشن‌های داستان اسباب‌بازی نیز مدیر دوبلاژ بودم و در نقش وودی حرف می‌زدم. در عصر یخبندان 1، 2 و 3 نیز به جای هر دو موش درختی‌های داستان و شخصیت «سید» گویندگی کرده‌‌ام.

در این انیمیشن شما به جای همه شخصیت‌ها صحبت می‌کنید، ولی به هر حال داستان شخصیت‌های فرعی یا زیرصداهایی هم دارد. با آنها چه می‌کنید؟

آنجا که به‌عنوان مثال مردم شهر هورا می‌کشند و صدای مشخصی تولید می‌کنند خودم می‌گویم، ولی برای بخش‌هایی هم صداسازی می‌شود. اگر فقط همهمه باشد مثل جیغ کشیدن افراد یا همهمه مبهم از صدای اصلی فیلم استفاده می‌کنم.

خودتان از کدام شخصیت انیمیشن باب‌اسفنجی شلــوار مکعبی خوشتان مـی‌آید و با او احساس نزدیکی می‌کنید؟

من همه را خیلی دوست دارم، ولی شخصیت خرچنگ کمی آزارم می‌دهد چون خسیس است و تنها به فکر مسائل مادی است، ولی بقیه شخصیت‌ها را دوست دارم.

اشاره کردید گاهی دیالوگ‌های شخصیت‌ها را عوض می‌کنید به همین دلیل شاید چیزهایی که شما درباره خرچنگ می‌دانید که در متن اصلی وجود دارد با چیزی که مخاطب می‌بیند فرق داشته باشد. به همین دلیل شما او را دوست ندارید. شاید شما شخصیت‌های دیگر باب‌اسفنجی را تلطیف کرده باشید، ولی خرچنگ کاملا خرچنگ اصلی نسخه اصلی داستان باشد.

دقیقا همین‌طور است. خرچنگ در نسخه اصلی بی‌تربیت‌تر از چیزی است که ما در ایران می‌بینیم. او خیلی بی‌ادبانه حرف می‌زند و من مجبورم صحبت‌های او را تغییر دهم و در بسیاری از سکانس‌ها او چیزی به نام احترام به دیگران را در فرهنگ خود ندارد، ولی من جلوی این موارد را در دوبله می‌گیرم تا شخصیتی نشود که برای کودکان بدآموزی داشته باشد. حال با تمام این شرایط باز هم شخصیت منفی داستان از دید من آقای خرچنگ است.

البته این نکته را هم یادآوری کنم که در ابتدا می‌خواستم صداها را از روی صدای اصلی شخصیت‌‌ها تقلید کنم، صرفا به این نتیجه رسیدم که این انیمیشن می‌تواند جور دیگری هم دوبله و به کاری ماندگار و متفاوت تبدیل شود، به همین دلیل هر کدام از شخصیت‌ها را تحلیل کردم و برای آنها موقعیت اجتماعی، فردی و فرهنگی خاصی در نظر گرفتم و بر این اساس آنها را دوبله کردم و همه تلاشم را کردم تا باب‌اسفنجی تازه‌ای را خلق کنم.

به این بحث اشاره کردید که چطور وارد دوبله انیمیشن شدید ولی الان سال‌هاست در یک نوع تیپ خاص کار می‌کنید که به عقیده من این موضع یک شمشیر دولبه است و دوبلور را به فردی تبدیل می‌کند که فقط برای یک شخصیت خاص مورد استفاده قرار می‌گیرد یا به قولی تیپی یکسان به خود می‌گیرد. نظرتان درباره تیپ‌سازی و لهجه‌گویی در دوبله انیمیشن‌ چیست؛ چون دوبلورهای باسابقه با این کار مخالف هستند و این روش سوء‌تفاهم‌های زیادی را به وجود آورده است؟

برخی مواقع خود من هم برای برخی شخصیت‌‌ها، لهجه طراحی کرده‌ام. مثلا در داستان کوسه، من باید به جای دو عروس دریایی حرف می‌زدم که در نسخه اصلی آنها با لهجه‌ای که به لهجه جامائیکایی نزدیک بود و کلا به گونه‌‌ای خاص صحبت می‌کردند. چون لهجه آنها به گونه‌ای بود که در زبان فارسی به لهجه و گویش مردم خراسان جنوبی نزدیک بود. من پیشنهاد دادم اینها را با لهجه خراسانی بگویم و لهجه نیشابوری و مشهدی را باهم مخلوط کرده و به جای آنها صحبت کردم که اتفاقا بسیار هم مورد توجه قرار گرفت. آنها اصلا حرف‌ها را کامل ادا نمی‌کردند، یک جور خاص حرف می‌زدند و اتفاقا خیلی هم دوست داشتنی بودند. به عقیده من در تیپ‌سازی نباید فقط به لهجه بسنده کرد، بلکه باید کمی هم تحقیق کرد که چه صدایی برای چه شخصیتی خوب است و بعد آن را اجرا کرد.

در انیمیشن باب‌اسفنجی هم از لهجه استفاده‌ کرده‌اید؟

پلانکتون و پاتریک نمونه این موضوع هستند. همه می‌گفتند من برای گویندگی آنها از لهجه استفاده کنم، ولی من لحن خاصی به این دو دادم. پاتریک وقتی صحبت می‌کند لب‌هایش را جمع می‌کند و با لحنی خاص صحبت می‌‌کند، من دوستی در دوران راهنمایی داشتم که لهجه عجیب و خاصی داشت که من از آن صدا و لهجه برای پاتریک استفاده کردم، ولی اصولا سعی می‌کنم تقلید نکنم و با تحقیق روی شباهت‌های لهجه‌ای و گویشی به شخصیت‌ها جان ببخشم.

مجید احمدی ‌/‌ گروه رادیو و تلویزیون