از ترجمه تا تبلیغ مسیحیت

گروه‌های مذهبی که در دوره صفویه راهی ایران می‌شدند، از فرقه‌های مختلف کاتولیک بودند. از مهم‌ترین و تاثیرگذارترین این فرقه‌ها در ایران می‌توان به گروه‌های زیر اشاره کرد:

کرملیت‌ها که درصدد اتحاد با شاهان صفوی علیه امپراتوری عثمانی و تلاش برای گسترش مذهب کاتولیک در ایران بودند.

آگوستین‌ها که نخستین هیأت مذهبی اروپایی بودند که در عصر صفوی به ایران آمدند و علاوه بر وظایف مذهبی، نمایندگی پادشاه اسپانیا در دربار صفوی را نیز به عهده داشتند.

ژزوئیت‌ها که با حمایت دولت فرانسه، هیأت مذهبی ژزوئیت را در شهرهای جلفا و شیراز تاسیس کردند و در راستای منافع دولت فرانسه فعالیت می‌کردند.

کاپوچین‌ها (کاپوسن‌ها) که فرانسوی بودند و از سوی کاردینال ریشلیو برای مقابله با نفوذ سیاسی آگوستینی‌ها راهی ایران شدند.

از مهم‌ترین این گروه‌ها، کرملیت‌ها بودند. کرملیت‌ها، فرقه‌ای از شاخه کاتولیک بودند که در آغاز در کوه‌های کرمل فلسطین بودند، شاخه اصلاح شده کرملیان، کرملیان پابرهنه (Barefoot Discalced) نام داشتند.

در دوره صفویه برای اولین بار اعضای این انجمن به سرپرستی پل سیمون در سال 1012ق از سوی پاپ کلمان هشتم به ایران اعزام شدند. در این دوران، با توجه به قدرت روزافزون امپراتوری عثمانی، ماموریت کرملیت‌ها اتحاد با دولت ایران و تلاش برای گسترش مذهب کاتولیک در ایران بود. تعداد اعضای فرقه کرملیت‌ها در ایران از سایر فرقه‌ها بیشتر بود. نامه‌نگاری‌های کرملیت‌ها در این دوره با پاپ و دیگر دولت‌های اروپایی، اهمیت تاریخی خاصی داشت.

برخی از مبلغان مذهبی که در قالب گروه‌های سیاسی به ایران اعزام می‌شدند مدت‌های طولانی در ایران باقی می‌ماندند. حضور طولانی مدت این افراد باعث تسلط نسبی آنان به زبان فارسی شد و چون در آن زمان در میان ایرانیان مسلمان افرادی وجود نداشت که به زبان‌های اروپایی مسلط باشند، این مبلغان مذهبی به عنوان مترجم در دربار صفوی و گروه‌های اعزامی اروپایی فعالیت و سفیران ایرانی را در دربار‌های اروپایی همراهی می‌کردند.

در زمان شاه عباس اول، وظیفه مترجمی دربار صفوی به عهده یکی از کشیشان فرقه کارملی به نام ژان تاده بود. ژان تاده که به عنوان نماینده پاپ کلمنت هشتم راهی ایران شده بود با توجه به حضور طولانی مدت در دربار صفوی بتدریج در زمره نزدیکان و مترجمان خاص شاه عباس اول قرار گرفت. با توجه به روابط نزدیک ژان تاده در دربار صفوی، تمام نامه‌هایی که از سوی پاپ یا پادشاهان اروپایی به دربار صفوی فرستاده می‌شد توسط وی ترجمه می‌شد و به آنها جواب داده می‌شد. همچنین ژان تاده با استفاده از روابطی که در دربار صفوی داشت میان دربار ایران با جوامع مسیحی ایرانی، هیأت‌های سیاسی اروپایی در ایران و دولت‌های اروپایی به وساطت و میانجیگری می‌پرداخت.

از دیگر کشیشان کرملی می‌توان به پوردمتو دلاکروز اشاره کرد. دلاکروز، به دستور شاه عباس اول، در مأموریت دوم رابرت شرلی به اروپا، وی را همراهی می‌کرد. دلاکروز در سفر به لیسبون و مادرید، نامه‌ شاه عباس اول را که حاوی تأکید و احترام به کرملیت‌ها و تبریک پیروزی‌های اروپاییان علیه عثمانی بود، به پاپ پل پنجم رساند.

از دیگر فعالیت‌های کرملی‌ها در اصفهان می‌توان به نقش اعضای این فرقه در گسترش صنعت نوین چاپ اشاره کرد. اولین چاپخانه ایران در دوره صفویه با اجازه شاه عباس اول، توسط کشیشان کرملی برای انتشار کتب مذهبی مسیحی به اصفهان وارد شد که توانایی چاپ کتاب‌هایی به زبان عربی و فارسی را داشت.

مهناز نگهی