پیش به سوی آتش!
دانشمندان اخیرا موفق به شناسایی گونه ای سوسک شده اند که علاقه زیادی به آتش دارد. زمانی که در جنگلی آتش سوزی رخ می دهد این سوسک از فرصت استفاده کرده و شروع به تولید مثل و تخمگذاری در میان شعله های داغ و سوزان آتش می کند
در واقع زاد و ولد این سوسک که به «سوسک جواهری» معروف است و کانادایی ها آن را «سوسک سیاه سوخته» می خوانند مستلزم وقوع یک آتش سوزی از نوع جنگلی آن است.
گفته می شود سوسکهای جواهری به مدد حسگرهای فوق العاده حساسشان وقوع آتش سوزی را از کیلومترها فاصله حس کرده و برای جفتگیری و تولید مثل به صورت دستجمعی پرواز خود را آغاز می کنند و زمانی که به مقصد یعنی محل آتش سوزی می رسند با شتاب هر چه تمامتر اقدام به جفتگیری و تخمگذاری در میان چوبهای سوخته درختان مرده می کنند.
اما چرا این حشرات آتش را برای این کار انتخاب می کنند؛ دانشمندان می گویند حرارت بالای محل آتش سوزی مانع حضور پرندگان و دیگر شکارچیان سوسکها می شود.
بنابراین امنیت آنها به خوبی در میان شعله های فروزان آتش تضمین می شود. تخمگذاری در لای شاخه و تنه درختان نیمه سوخته صورت می گیرد تا بچه سوسکها پس از در آمدن از تخم دسترسی آسانی به مواد غذایی محیط پیرامونشان داشته باشند.
درختان در صورت زنده بودن به سه طریق مانع تغذیه بچه سوسکها و نابودی خود می شوند:
1-کشتن بچه سوسکها با تولید و ترشح مواد شیمیایی سمی
2-گرفتار و اسیر کردن لاروها با ترشح صمغهای چسبناک
3-متلاشی و زنده به گور کردن تخمها از طریق تکثیر و رشد سلولی
شناسایی این سوسک به سالها پیش باز می گردد. در دهه 1960 یک حشره شناس کانادایی به نام ویلیام جورج ایوانز در رستوران مونتون نشسته بود که ناگهان چشمش به سوسک سیاه رنگ براقی افتاد که روی رومیزی سفید، درست کنار بشقابش فرود آمد.
او که بتازگی به شهر آلبرتا نقل مکان کرده بود آشنایی چندانی با حشرات بومی آن منطقه نداشت بنابراین از روی کنجکاوی علمی اش سوسک را داخل در خودنویسش زندانی کرد و با خود به خانه برد ایوانز پس از بازگشت به منزل مشتاقانه به کتابهای مرجع مراجعه کرد و دریافت آنچه را که او شکار کرده است چیزی نیست جز ملانوفیلا اکومینیت (Melanophila acuminate) تحقیقات دقیق چند ساله وی نشان داد که روی سینه این سوسک حفره های حسی بسیار ریزی قرار دارد که مملو از حسگرهای مادون قرمز است ؛ حسگرهایی که میزان حرارت ناشی از آتش سوزی ها را با سرعت فوق العاده بالایی تشخیص می دهند.
مشاهدات و یافته های پروفسور ایوانز سالهای سال مورد بی توجهی جامعه علمی قرار گرفت چرا که هیچ کس باور نمی کرد که یک سوسک کوچک از چنین قابلیت عجیبی برخوردار باشد.
هم اکنون یک تیم تحقیقاتی به سرپرستی دکتر هلموت اشمیتس در دانشگاه بن آلمان نه تنها یافته های پروفسور ایوانز را تایید کرده اند بلکه با ادامه تحقیقات وی به چگونگی شناسایی محیط پیرامون در این گونه از حشرات پی برده اند.
اکومینیت ها برای یافتن آتش و محل آتش سوزی از ترکیبی از حسگرهای بسیار حساس بهره می گیرند. آنها قادر به دیدن سرخی آتش و شنیدن صدای خس خس و درق درق ناشی از سوختن چوب هستند و همان گونه که دکتر استفان شوتس ، اکولوژیست شیمیایی ، دریافته است آنها از حسگرهای فوق العاده حساس روی شاخکهای خود برای استشمام بوی تند و حتی بسیار ضعیف دود استفاده می کنند.
هم اکنون سالهاست تحقیقات گسترده و موشکافانه ای از سوی گروهی از متخصصان از جمله بیولوژیست ها، فیزیولوژیست ، اکولوژیستهای شیمیایی و فیزیکدانان برای پرده برداری از اسرار وجودی این حشره خارق العاده آغاز شده است . تیم تحقیقاتی دانشگاه بن در ادامه تحقیقات خود دو گونه دیگر از سوسکهای آتش دوست را این بار در استرالیا شناسایی کرده اند که به کمک حسگرهای مادون قرمز خود به ردیابی محل آتش سوزی می پردازند.
این پژوهشگران در یافته های خود به نکته جالبی برخوردند و آن این که حسگرهای سوسکهای استرالیایی با پسرعموهای کانادایی شان که در نیمکره شمالی زیست می کنند کاملا متفاوت است.
در حال حاضر دانشمندان در تلاشند تا به کیفیت بهره گیری این سوسکها از حسگرهای فوق العاده حساسشان دست یابند. آنها درصددند تا با کمک مهندسان ، نسل جدیدی از حسگرهای مادون قرمز را طراحی کنند و بسازند.
البته تاکنون به موفقیتهای چشمگیری نیز دست یافته اند ؛ آنها نمونه اولیه این سیستم را ساخته اند و در حال حاضر مشغول ریزه سازی و تقویت حساسیت آن هستند. دارپا، آژانس پروژه های پیشرفته تحقیقاتی دفاع امریکا (Defence Advanced research Projects Agency) پتانسیل نظامی فراوانی را برای طراحی و ساخت نسل جدیدی از حسگرهای مادون قرمز از نوع بسیارریز و قدرتمند آن با الگوبرداری از سوسکهای آتش دوست در نظر گرفته است.
مترجم: زهره اسماعیلی 
گفت و گو
