عرشی نوشتن مطالب فرشی

دکتر باستانی در آثارش که به نحوی با زادگاهش کرمان و عدد 7 عجین** یود، تاریخ را با مهارت در قالب رمان تاریخی به خوانندگان عرضه می‌کرد. شاید یکی از علل اقبال مردم به آثار دکتر باستانی، علاوه بر صداقتش در نقل تاریخ و مبارزه با استبداد، جهل و استحمار، این است که ایشان راه نفوذ بین مردم را بدرستی پیدا کرده بود. هیچ خواننده‌ای هنگام مطالعه آثار ایشان احساس خستگی نمی‌کند و خواسته و ناخواسته مسحور قلم ایشان می‌شود که تاریخ را در قالب ادبیات و رمان تاریخی ارائه می‌کند. خواننده هنوز از لذت خواندن نثر تاریخی دکتر، فراغت نیافته، اشعار نغز و دلنشین و بایسته‌ای را جلوی خود می‌بیند و بلافاصله خاطرات تاریخی، او را مبهوت می‌سازد‌، تا جایی که ناخودآگاه زمان را فراموش کرده و هنگامی به خود می‌آید که کتاب یا حداقل آن فصل از کتاب را مطالعه کرده است. به نظر می‌رسد این اول ماجراست، زیرا خواننده علاوه بر احساس رضایت، به فکر فرو می‌رود و این تفکر و تعقل، باعث شکل‌گیری اندیشه جدیدی در ذهن او می‌شود. 1‌

در کویر مطالعاتی ایران زمین در دوران معاصر 2‌ که بسیاری به دلایل مختلف با کتاب قهر کرده‌اند، هنر دکتر باستانی عرصه را برای آشتی مجدد مردم با کتاب فراهم می‌کند، فقط کافی است خواننده به یکی از این آثار دست یابد و بسم‌الله را بگوید، آنگاه باید تا تای تمت، کتاب را همراهی کند و این را می‌توان معجزه دکتر باستانی لقب داد. در گذشته نه‌چندان دور آثار بزرگان دیگری این‌گونه بوده است و هر کدام از آنها ـ صرف نظر از اندیشه‌های متفاوتی که داشته‌اند ـ سهم بزرگی در همگام شدن مردم با کتاب ایفا کرده‌اند. شاید بتوان از میان این مجموعه به استادانی چون ذبیح الله منصوری، علی شریعتی، جلال آل‌احمد، صادق هدایت و.. اشاره کرد. ویژگی مشترک اشخاص یاد شده این است که نسل‌هایی را با کتاب مانوس کردند. به نظر می‌رسد همین نکته رسالت بزرگی است که از عهده هر‌کسی بر نمی‌آید. مگر یکی از اهداف دین بسط علم و دانش در میان مردم نیست تا آنان از هر چیزی بدون علم نسبت بدان پیروی نکنند؟3 مگر غیر از این است که خداوند فرموده است دانایان و نادانان برابر نیستند؟ 4مگر یکی از اهداف رسالت پیامبر این نبوده که به مردم کتاب و حکمت بیاموزد؟ 5

دکتر باستانی در انجام رسالت اهل قلم، بی هیچ مداهنه‌ای موفق بود. رمز ماندگاری آثار دکتر در این است که عشق به وطن، مردم، نوع‌دوستی و مبارزه با جهل، خرافه و استبداد را به مردم می‌آموزد و مسائل یاد شده باعث تقویت همبستگی و بالندگی ملت و کشور می‌شود. خداوند در سوره رعد حق و باطل را این گونه مثال می‌زند: «خداوند از آسمان، آبی فرستاد و از هر دره و رودخانه‏ای به اندازه آنها سیلابی جاری شد؛ سپس سیل روی خود کفی حمل کرد و از آنچه (در کوره‏ها) برای به دست آوردن زینت‌آلات یا وسایل زندگی، آتش روی آن روشن می‏کنند نیز کف‌هایی مانند آن به وجود می‏آید. خداوند، حق و باطل را چنین مثل می‏زند! اما کف‌ها به بیرون پرتاب می‏شوند، ولی آنچه به مردم سود می‏رساند [= آب یا فلز خالص] در زمین می‏ماند؛ خداوند اینچنین مثال می‏زند!»6‌

به نظر می‌رسد اکنون وقت آن فرا رسیده تا بار دیگر ‌آثار گرانسنگ دکتر باستانی را بازخوانی کنیم و اگر برخی هم از خواندن این آثار تاکنون غفلت کرده‌اند، فرصت را غنیمت شمرده و برای بار نخست به مطالعه یکی از آثار دکتر بپردازند. اینجانب مطمئن هستم که شدت جذابیت این آثار کار دست خوانندگانش خواهد داد و راه جدیدی در زندگی‌شان باز خواهد کرد که مسیر سعادت از آن می‌گذرد.

حجت‌الله جودکی *‌

پانوشت‌ها:

*پژوهشگر تاریخ** در میان کتابهای او هفت کتاب عنوان هفت را دارند مانند خاتون هفت قلعه، آسیای هفت سنگ

1ـ از توصیه­‌های موکد خداوند به انسان این است که به تفکر، تعقل، تعلم، تدبر و تفقه بپردازد. همه سخنان را بشنود و بهترین آنها را انتخاب کند و اگر کسی چنین کرد، خداوند بشارت داده که او هدایت شده و اهل خرد است. فَبَشِّرْ عِبَادِ. الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُوْلَئِکَ الَّذِینَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُوْلَئِکَ هُمْ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ. (قرآن کریم، سوره زمر، آیات 17 و 18.)2ـ در آغاز انقلاب، جمعیت ایران حدود 30 میلیون نفر بود، به گفته برخی از صاحبنظران مقوله کتاب، شمارگان برخی از کتب دکتر علی شریعتی از مرز پانصد هزار نسخه فراتر رفت. اکنون جمعیت ما بیش از هفتاد‌میلیون‌نفر است و با تاسف باید گفت که میانگین شمارگان کتاب حدود هزار نسخه است! فاعتبروا یا اولی الابصار. بیاییم یک بار دیگر از ته دل شعر "من یار مهربانم" را بخوانیم.3ـ وَلاَ تَقْفُ مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ کُلُّ أُولئِکَ کَانَ عَنْهُ مَسْؤُولا. (قرآن کریم، سوره اسراء، آیه 17)4 ـ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ إِنَّمَا یَتَذَکَّرُ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ. (قرآن کریم، سوره زمر، آیه 9)5 ـ هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولًا مِّنْهُمْ یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِهِ وَیُزَکِّیهِمْ وَیُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ وَإِن کَانُوا مِن قَبْلُ لَفِی ضَلَالٍ مُّبِینٍ. (قرآن کریم، سوره جمعه، آیه 2)‌6 ـ أَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَالَتْ أَوْدِیَةٌ بِقَدَرِهَا فَاحْتَمَلَ السَّیْلُ زَبَدًا رَّابِیًا وَمِمَّا یُوقِدُونَ عَلَیْهِ فِی النَّارِ ابْتِغَاءَ حِلْیَةٍ أَوْ مَتَاعٍ زَبَدٌ مِّثْلُهُ کَذَلِکَ یَضْرِبُ اللّهُ الْحَقَّ وَالْبَاطِلَ فَأَمَّا الزَّبَدُ فَیَذْهَبُ جُفَاءً وَأَمَّا مَا یَنفَعُ النَّاسَ فَیَمْکُثُ فِی الأَرْضِ کَذَلِکَ یَضْرِبُ اللّهُ الأَمْثَالَ. (قرآن کریم، سوره رعد، آیه 17)‌