انتخاب مستقیم شهردار از سوی مردم

رئیس جمهور در همایش ملی شوراها پیشنهاد کرد شهرداران شهرهای بالای یک میلیون نفر جمعیت ، با رای مستقیم مردم انتخاب شوند.

کد خبر: ۶۴۳۶۷

وی وعده داد دولت این طرح را بررسی خواهد کرد و در صورت مفید بودن ، تا پایان کار دولت ، گامهایی در این زمینه بر داشته خواهد شد. در این باره توجه به نکاتی چند ضروری است :
1- اصلی ترین دلیل ذکر شده از سوی آقای خاتمی ، تقویت مردم سالاری با انتخاب شهرداران از سوی مردم است. پذیرفتنی است که گزینش مستقیم مسوولان از سوی مردم با ساز و کار مردم سالاری سازگارتر است ، اما طبیعی است که انتخاب غیرمستقیم مسوولان و مدیران از سوی نمایندگان مردم هم یکی از ساز و کارهای دمکراسی و مردم سالاری است و منافاتی با آن ندارد. لذا در پذیرش این پیشنهاد، بیشتر باید سراغ مفید و کارآمد بودن آن رفت و از نظر دستاوردهای عملی ، به بررسی آن پرداخت ، نه سازگاری بیشتر با مردم سالاری.
2- شوراها ، یکی از مهمترین دستاوردهای جوامع بشری در اداره مردمی شهر و روستا به حساب می آیند. فرض بر این است که مردم با انتخاب اعضای شورا ، هم تهیه و تدوین سیاست ها و برنامه های مورد نیاز را به آنان می سپارند و هم مسوولیت گزینش مدیران اجرایی برای عملیاتی کردن آن سیاست ها و برنامه ها را برعهده آنان قرار می دهند. تقویت شوراها در این مدل ، شدنی تر است زیرا تمام مسوولیت اداره شهر بر دوش آنان نهاده می شود و هیچ امری بیرون از اقتدار شورا پیش نمی رود.
3- گزینش مستقیم شهردار از سوی مردم ، پیشاپیش گونه ای دوگانگی را در مدیریت شهری موجب می شود. شهرداری که مستقیما با رای مردم گزینش شود ، خود را تماما تابع سیاست ها و برنامه های شورای شهر نمی داند و شاید به پشتوانه رای بالایش ، خواستار هماهنگ شدن اعضای شورا با خود هم بشود. این موضوع علاوه بر آن که زمینه بروز اختلافات را در سطح شهر افزایش می دهد ، موجب تضعیف جایگاه شوراها در میان مردم هم خواهد شد.
4- انتخاب شهردار به مثابه یک امر تخصصی و مبتنی بر نظر اعضای شورا ، روش مناسبتری است و باعث لوث شدن مسوولیت ها نمی شود. مردم با انتخاب اعضای شورای شهر و روستا ، آنان را مسوول اداره شهر می شناسند و آنان نیز چون در گزینش مدیران اجرایی آزاد و مبسوط الید هستند ، نمی توانند ضعفها ، نارسایی ها و ناکامی ها را به دیگران نسبت دهند. اگر انتخاب شهردار با مردم باشد نه اعضای شورای شهر، می توان انتظار داشت مدیریت شهری ، شورا را مقصر ناکامی ها معرفی کند و اعضای شورا ، شهردار را و در هر دو صورت ، مسوولیت ها لوث می شود.
5- مسوول عزل شهردار خاطی یا ضعیف کیست؛ در شرایط کنونی ، شورای شهر خود شهردار را بر می گزیند و خود نظارت می کند و در صورت ناراضی بودن ، وی را عزل می کند اما اگر انتخاب شهرداران با مردم باشد ، عزل وی از سوی شورا، بی وجه می نماید و با فرض پیش بینی قانونی - مانند آنچه در رابطه مجلس و رئیس جمهور وجود دارد - باید تمهیدات پیچیده را پیش بینی کرد تا پس از عزل ، مجددا برای انتخاب شهردار جدید ، انتخابات برگزار شود. سپردن انتخاب شهردار به شورا و اجازه عزل وی و انتخاب شهردار جدید ، راهکار بسیار ساده و میسوری است و دردسرهای روش پیشنهادی را ندارد.
6- می توان به عنوان یک رویه و نه یک اجبار قانونی ، روشی را در نظر گرفت که مردم به صورت مستقیم در انتخاب شهردار نقش بازی کنند. نامزدهای شورای شهر - که معمولا به صورت ائتلافی در انتخابات شرکت می کنند و به صورت طیفی از مردم رای می گیرند - می توانند شهردار مورد نظر خود را پیشاپیش به مردم معرفی کنند تا مردم هنگام رای دادن به اعضای شورای شهر ، عملا شهردار خود را برگزینند. در عین حال از نظر حقوقی و قانونی ، انتخاب و نظارت و عزل شهردار را باید از مسوولیت های شورای شهر دانست تا مشکلات ذکر شده ، ایجاد نشود.