سال‌ها دل طلب «جام‌جم» از ما می‌کرد

با وجود این مسئولان و متولیان رسانه ملی درصدد برآمدند با ایجاد فضایی رقابتی و در میان این ازدیاد تولیدات تلویزیونی، بهترین‌ها را گزینش کرده و با مخاطب روبه‌رو کنند و در واقع بستری فراهم نمایند تا سره از ناسره تشخیص داده شود و مخاطب پسند ترین تولیدات ​رسانه ای را برای تماشاچی ارائه کنند. اکنون این فضا با عنوان جشنواره تلویزیونی جام‌جم سومین سال حیات خود را پشت سر می‌گذارد. این رویداد در اصل یکی از بهترین دستاوردهای فرهنگی مسئولان رسانه در سال‌های اخیر به شمار می‌رود و فقط برای نمایش قدرت و عرض‌اندام و خودنمایی به وجود نیامده است. با وجود این‌که همیشه درخصوص برگزاری جشنواره‌هایی از این دست، با انتقادهای فراوانی نسبت به برخی معضلات موجود در متن و حاشیه (از هزینه‌های برگزاری گرفته تا موازی‌کاری‌های بی‌محتوا برای خودنمایی در زمینه بیلان‌ کاری) رو‌به‌رو می‌شود، اما جشنواره بین‌المللی فیلم‌های تلویزیونی جام‌جم در دوره‌های گذشته طبق یک طراحی دقیق و مهندسی صحیح توانسته نوید یک محفل فرهنگی و اجتماعی سرشار از خروجی‌های مثبت را بدهد.

یکی از دلایل درخشش جشنواره بین‌المللی جام‌جم در اصل زبان رسانه‌ای آن است که تلویزیون را شامل می‌شود. این رسانه با توجه به ذات فراگیری اجتماعی در مقابل سینما با مخاطبان ناب‌تر و متنوع‌تری از لحاظ سلیقه مواجه است که ایجاد ارتباط و اقناع آنها امری سهل و ممتنع به نظر می‌آید، زیرا به‌دلیل حجم تولیدات تلویزیونی حرکت کردن در یک منحنی قابل قبول با نوسان منطقی، بسیار دشوار است و در همین جهت به تفکیک سازنده، انتخاب درست و مطابق با تقاضای مخاطب و متناسب با شرایط، عرضه صحیح و هوشمندانه در زیر سایه ساماندهی سیستم اقتصادی تولید حس می‌شود.

با وجود چنین جشنواره‌ای، تولیدکنندگان با شرکت خود در معرض قضاوت داورانی قرار گیرند که با نگاهی دقیق و با متر و معیار حرفه‌ای به گزینش و معرفی می‌پردازند و برترین‌ها را در حوزه‌های گوناگون برمی‌گزینند. حالا با در نظر گرفتن مخاطب تلویزیون به‌عنوان یک قاضی هوشمند و نکته‌بین در کنار این جریان، باید در مجموع جشنواره بین‌المللی تلویزیونی را یک ناظر هوشمند و منتقدی تیزبین دانست. از سوی دیگر فیلمسازان، نویسندگان، بازیگران و در مجموع هنرمندانی که دغدغه حضور در قاب تلویزیون را دارند و به نوعی در قبال تماشاچیان خود را مدیون می دانند، تمام سعی و تلاش خود را به کار می‌گیرند تا با بهترین اندوخته‌ها و با عیاری بالا اثر خود را ارائه کنند و همان‌طور که ذکر شد، مورد قضاوت مستقیم داورانی از دل مردم قرار گیرند و با شرکت خود در جشنواره پاسخی درخور به تقاضای مخاطبان خود دهند. البته یکی دیگر از مزیت‌های برگزاری جشنواره بین‌المللی تلویزیونی جام‌جم . صیقل دادن سلیقه مخاطب و در اصل استاندارد سازی تولیدات از جنبه‌های محتوایی و فرمیک براساس اصول حرفه‌ای و همچنین نیازهای روز جامعه است، درواقع مخاطب با واکنش مناسب و در پاره‌ای از موارد نگاهی انتقادی به یک محصول تلویزیونی، نیاز فرهنگی خود را مشخص می‌کند و پس از آن تولیدکنندگان با هوشیاری و تجزیه و تحلیل بازخوردهای مجموعه‌های مورد نظر، ضمن به کارگیری ظرافت‌های هنرمندانه، به نگارش و تولید اثر می‌پردازند و با گذشت زمان این سیر تکامل در عرصه ساخت مجموعه‌ها و فیلم‌های تلویزیونی به ثبات و تعادلی قابل قبول خواهد رسید و به نوعی زبانی مشترک و دوجانبه که با درک و فهم متقابل همراه است، ایجاد می‌شود و همین پاسخگویی به نیاز مخاطب و در نقطه مقابل احترام به یک اثر هنری ارزشمند می‌تواند مهر ابطال و انحلالی بزند بر مدیریت برخی رسانه‌های برون مرزی که با فرانهادن پا از حریم خود و توهم شناخت نیاز مخاطب ایرانی، در صدد جذب، آن هم با ضعیف‌ترین و سردستی‌ترین موضوعات هستند.

حال آن که این مقابله فرهنگی خارج از هرگونه حس پیروزمندی در جنگ نرم رسانه‌ای، گامی مثبت است که محصول یک مهندسی صحیح از سوی متولیان و یک تعقل و تفکر سازنده به شمار می‌آید که خروجی آن سالانه در جشنواره جام‌جم نمایان می‌شود.

البته در کنار این همه نقاط مثبت بی‌تردید نقاط ضعفی نیز در سطح و عمق جریان خواهد داشت که باید برطرف شود. در کنار شکافتن جزئیات حسن مدیریت برگزارکنندگان این جشنواره، باید به ظرفیت بین‌المللی آن نیز اشاره کرد. در این سو، نه‌ فقط برگزاری فراملیتی و چند صدایی فرهنگی این جشنواره فقط بر حسب عرض اندام نیست، بلکه اقدامی کارآمد است که می‌تواند موازی با مزیت‌های برشمرده از حضور تولیدکنندگان داخلی از تعامل و رقابت گرفته تا ایجاد انگیزه، اثراتی مثبت به همراه داشته باشد.

بی‌شک برخورد و تقابل ایدئولوژیک و تلاقی نگاه هنرمندانه فیلمسازان و عاملان تولید از کشورهای گوناگون، به ایجاد یک خیابان فرهنگی دوطرفه خواهد انجامید که نقش کشورمان در آن موثر است و موجب تبادل و صدور فرهنگ و از طرفی تعادل روابط با دیگر کشورها و همچنین تاثیرپذیری مثبت خواهد شد و محملی بی‌بدیل برای ترویج ارزش‌های فرهنگی کلان جامعه ایرانی در خارج از مرزها خواهد بود و از جنبه‌ای دیگر نیز ضمن ایجاد شرایط همکاری‌های مشترک میان هنرمندان، در اصل نوعی بازار تولیدات تلویزیونی نیز قلمداد می‌شود که بسیار حائز اهمیت است.

برشمردن این نکات مثبت دلیل بر بی‌نقص بودن این رویداد فرهنگی نیست، بلکه با توجه به نوظهور بودن چنین جشنواره‌ای با نگاهی به آینده می‌توان امید داشت در صورت ادامه برگزاری و همچنین دور ماندن از نگاه‌های سلیقه‌ای برخی مسئولان، به جایگاهی فراتر از این دست یابد.

میثم محمدی