در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
خودروها چرا و چگونه طعمه حریق میشود؟
مرگ در ارابههای سوزان
صدای ترمز، جیغ، فریاد، تصادف و ناگهان آتش. «بر اثر آتشگرفتن خودروی سواری، دو سرنشین آن جان باختند.»، «حریق در خودروی مسافربر، سه کشته برجای گذاشت.»، «دو نفر از میان شعلههای آتش یک دستگاه خودرو نجات پیدا کردند.» و... این اخبار با چنان سرعتی تکرار میشود که شاید حساسیتها را کم کرده باشد مگر آنکه فاجعهای نظیر حادثه آزادراه تهران ـ قم به وقوع بپیوندد و دهها نفر جان خود را از دست بدهند، اما حقیقت این است که زنجیره تصادف و آتشگرفتن خودروها از سالها پیش آغاز شده و هنوز ادامه دارد و جانهای زیادی را میگیرد.
در یکی از این حوادث بر اثر برخورد یک دستگاه کامیون بنز خاور با سواری پژو 405 در قسمت شمالی آزادراه کرج ـ قزوین، باک بنزین خودرو پژو متلاشی و این خودرو دچار حریق شد. در این حادثه هفت نفر به علت سوختگی شدید جان باختند و پنج نفر مصدوم شدند. سرهنگ عباس خاکینهاد، فرمانده انتظامی کهنوج استان کرمان نیز مدتی قبل ماجرایی مشابه را چنین تشریح کرده بود: «یک فقره واژگونی خودرو به مرکز فوریتهای پلیس این شهرستان گزارش شد و بلافاصله تیمهای امداد و نجات و واحد گشت پلیس به نشانی اعلام شده، اعزام شدند. متاسفانه قبل از رسیدن تیمهای امداد و نجات و پلیس، خودرو بر اثر واژگونی دچار حریق شده بود و چهار سرنشین آن از جمله دو کودک 9 و 10 ساله بر اثر شدت آتش جان خود را از دست داده بودند. در حادثهای دیگر، سه سرنشین خودروی سواری ماکسیما در اصفهان دچار حادثه شدند، اما به طرز معجزهآسایی از میان شعلههای آتش نجات پیدا کردند. خودروی ماکسیما پس از برخورد با یک دستگاه سواری سمند، واژگون و دچار حریق شده بود.»
ایراد کار کجاست؟
ماهی نیست که چند مورد از حوادث مربوط به آتشگرفتن خودروها در سوانح رانندگی گزارش نشود. هر بار که فاجعهای بزرگ رخ میدهد مسئولان درباره آن صحبت میکنند و هر کس با دفاع از عملکرد خود و سازمانش سعی بر آن دارد تا دیگری را به اهمال متهم کند، اما ایراد اصلی کجاست؟
مرتضی رحمتی، کارشناس ایمنی خودرو میگوید: «استانداردهای زیادی برای خودروها تعریف شده است که برخی از آنها به بحث ایمنی مربوط میشود. در اروپا 55 استاندارد برای خودروهای سواری و 35 مورد برای خودروهای سنگین تعریف شده است که همه این استانداردها به ایمنی مربوط نیست، اما بعضی از آنها در همین حوزه قرار دارد. از خودروها قبل از تولید انبوه تست تصادف گرفته میشود و حتی بعد از تولید نیز استاندارد آنها به صورت تصادفی مورد بررسی قرار میگیرد. در ایران نیز همین روند وجود دارد با این تفاوت که برخی تستها انجام نمیشود چون امکان انجام آنها وجود ندارد.»
مسئولان این گفته رحمتی را قبول ندارند و میگویند همه 55 تست از خودروها به عمل میآید. بررسی آماری نشان میدهد تا سال 74 فقط یازده مورد از این آزمایشها انجام میشد و هر خودرویی که در آنها قبول میشد، گواهی استاندارد دریافت میکرد. این رقم سال 79 به 22 مورد آزمایش رسید و گزارشهای رسمی از آن حکایت دارد که از حدود ده سال قبل همه 55 تست گرفته میشود. مدافعان صنعت خودروسازی در کشور به آماری استناد میکنند که نشان میدهد فقط حدود 5 درصد از تصادفات به علت نقص فنی خودرو رخ میدهد .رحمتی میگوید: «حتی اگر بپذیریم خودروها همه استانداردهای لازم را دارند باز هم مشکلی وجود دارد. خودروها بویژه خودروهای ناوگان حمل و نقل عمومی کشور باید مدام بازبینی شود. برخی نقصهای فنی به مرور زمان ایجاد میشود و به همین دلیل باید سیستم نظارتی ما بسیار قوی باشد. الزامی شدن دریافت معاینه فنی یکی از این راهکارها بود که انجام شد، اما متاسفانه در بعضی موارد معاینههای فنی به صورت سطحی و سادهانگارانه انجام میشود و نتیجه مطلوب را در پی ندارد.»
سرهنگ علیرضا اسماعیلی، فرمانده سابق پلیس راه کشور نیز توضیح میدهد: «هر خودروی مسافری قبل از حرکت از پایانه باید بررسی شود. در تعاونیها افرادی به عنوان متخصصان فنی حضور دارند که موظف هستند خودروها را بررسی و گواهی مربوطه را امضاء کنند، یعنی اگر خودرویی نقص فنی داشت، اجازه حرکت ندارد. این کار باید به صورت دقیق انجام شود.»
مشکل گرانی لوازم یدکی
حسین راننده بین شهری که تمایلی به درج نامخانوادگی خود ندارد، میگوید: «قطعات یدکی گران است به همین دلیل هم خیلی از رانندگان سعی میکنند تا جایی که امکان دارد دیر به دیر قطعه عوض کنند. مثلا قیمت لاستیک را در نظر بگیرید. مگر یک راننده چقدر درآمد دارد که بخواهد چنین هزینههایی بکند؟ بعضی از قطعات هم استاندارد نیست مثلا لنت ترمز عوض میکنی و چند روز بعد میبینی ترمز صدا میکند یا لاستیک میخری و بعد معلوم میشود تاریخ مصرفش گذشته است. از صحبت کارشناسان استنباط میشود که حتی اگر استانداردهای اولیه لحاظ شود به دلیل نقصهای نظارتی باز هم مشکل به طور کامل برطرف نمیشود و همین اشکالات سبب میشود حوادث مرگبار یکی بعد از دیگری رخ بدهد و جان انسانها را بگیرد. چندی قبل رانندگان دو خودرو تریلی اسکانیا و تریلی بنز در محور دیهوک ـ بیرجند پس از تصادف در میان شعلههای آتش سوختند.
سرهنگ امینی، رئیس پلیس راه استان خراسان جنوبی علت این حادثه را خواب آلودگی و انحراف به چپ تریلی بنز اعلام کرد. در بسیاری از حوادث دیگر نیز خطاهای انسانی دلیل اصلی وقوع حادثه و آتش گرفتن خودروها دانسته میشود.
رحمتی توضیح میدهد: «حتی اگر همه استانداردهای لازم رعایت شود برخی حوادث غیرقابل پیشگیری است. به عنوان مثال در تست تصادف شرایطی برای خودروها در نظر گرفته و مثلا بررسی میشود اگر خودرو با سرعت مجاز با مانعی برخورد کند چه اتفاقی رخ میدهد و به چه ابزاری برای حفظ ایمنی سرنشینان نیاز است و آیا این ابزار درست عمل میکنند یا نه. حال فرض کنید راننده سوار بر خودرویی است که تمام استانداردهای لازم را دارد، اما با سرعتی بیش از حدمجاز میراند و از روبهرو با خودرویی برخورد میکند که آن هم سرعت بالایی دارد. در این مورد دیگر استاندارد جوابگو نیست و در واقع هیچ استانداردی نمیتواند تضمین کند در چنین شرایط خطیری جان سرنشینان حفظ میشود. بنابراین وقتی میشنویم خودرویی در تصادف آتش گرفته است باید تمام فاکتورها را بررسی کنیم تا علت را متوجه شویم. مقصر دانستن فقط خودروساز یا فقط راننده کار سادهای است، اما اصولی نیست.»
مجید غفاری ، کارشناس سوانح رانندگی نیز میگوید: «به طور کلی سه عامل را در هر سانحه رانندگی میتوان متصور شد؛ خودرو، جاده و انسان که نقص در عملکرد هر کدام میتواند به تصادف و آتش گرفتن خودروها منجر شود. درصد بالایی از حوادث به دلیل خطای انسانی رخ میدهد، اما فراموش نکنیم هر رانندهای ممکن است دچار اشتباه شود. بنابراین ایمنی خودرو و جاده باید آنقدر زیاد باشد که حتی اگر راننده خطا کرد، حادثهای غیرقابل جبران به بار نیاید.»
گاهی اوقات خودروها بدون هیچ برخورد و تصادفی، طعمه حریق میشود. آتشنشانان تهرانی چندی قبل شعلههایی را مهار کردند که سه خودروی سواری را در پارکینگ ساختمان مسکونی واقع در کوی کن، محله سرآسیاب در برگرفته بود. کارشناسان با بررسی حادثه به این نتیجه رسیدند که آتشسوزی از یکی از خودروها شروع شده و به دو خودروی دیگر سرایت کرده بود.
حادثه مشابهی نیز در پارکینگ ساختمانی اداری در خیابان جمالزاده جنوبی رخ داد و خسارت مالی بر جای گذاشت. منصور زارعی، افسر آماده منطقه پنج عملیات آتشنشانی تهران چگونگی وقوع حادثه را اینگونه توضیح داده است: «آتشنشانان بعد از آنکه به محل حادثه رسیدند به دو گروه تقسیم شدند؛ تیم اول به جستجوی افرادی پرداخت که ممکن بود در پارکینگ یا راهپلهها محبوس شده باشند و گروه دوم هم آتش خودروی سواری را خاموش کرد.»
کپسول آتشنشانی در خودرو
آتش گرفتن خودروها در کوچه و خیابانهای شهر، سازمان آتشنشانی را به صرافت انداخت تا راه چارهای پیدا کند و از آن زمان بود که تعداد زیادی از خودروهای تاکسی به دستگاههای خاموشکننده دستی مجهز شد تا به عنوان یار کمکی آتشنشانی عمل کند. میثم ترابی یک راننده تاکسی که این دستگاه را در خودروی خود دارد میگوید: «یک بار در بلوار فردوس صحنه آتشگرفتن خودرویی را دیدم. صبح زود بود و راننده سریع کنار خیابان نگه داشت. شعلهها از جلوی ماشین شروع شد. تا این صحنه را دیدم توقف کردم و با کپسول به کمک راننده رفتم. آتش تازه شروع شده بود به همین دلیل زود هم خاموش شد. اگر من نبودم شاید کل ماشین میسوخت. به هر حال ما با آتشنشانی هم تماس گرفتیم تا بیایند و اوضاع را بررسی کنند. آنها هم همین حرف را زدند.»
رحمتی درباره آتشگرفتن خودروها، بدون تصادف میگوید: «چند علت را میتوان برای این نوع حوادث در نظر گرفت که نقص در سیستم برق یا سوخترسانی مهمترین علت است. در دورهای که این حوادث زیاد تکرار میشد، معلوم شد در برخی خودروها بست فلزی غیراستاندارد و غیرقابل تنظیم وجود دارد و چون این بست شلنگ خروجی را نگه میداشت و از باک بنزین به سمت انژکتورها میرفت بسیار خطرناک بود و در مواردی به آتشگرفتن خودرو منجر میشد. گاهی هم دستکاری خودرو توسط افراد غیرمتخصص چنین حوادثی را بوجود میآورد.» دریافت معاینه فنی، بررسی منظم و دورهای خودرو، استفاده از قطعات اصلی و استاندارد، راننده ایمن، توجه به علائم هشداردهنده و مواردی نظیر آن صرفا یک وظیفه تحمیلی نیست که در جستجوی راهی برای شانه خالیکردن از آنها باشیم. جان همه سرنشینان خودروها به رعایت این نکات ایمنی بستگی دارد.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
