جاده، کابوس یوزپلنگ‌های ایران

تلف شدن 2 یوز در سال

با توجه به آمار موجود، به طور متوسط سالانه دو یوزپلنگ در برخوردهای جاده‌ای کشته می‌شوند. در مناطقی مانند توران، بافق و دره انجیر برخورد یوزها با خودروها و اغلب کامیون‌ها به ثبت رسیده است. اما فقط در کالمند (جنوب یزد) شش یوزپلنگ را بر اثر برخورد جاده‌ای از دست داده‌ایم. در واقع، کالمند خطرناک‌ترین منطقه برای یوزپلنگ‌ها محسوب می‌شود.

یوزپلنگ آسیایی به طور طبیعی مسافت‌های بسیار طولانی را به مناطق مختلف طی می‌کند، بنابراین گذر از جاده در طول زندگی آنها احتمالا زیاد رخ می‌دهد. متاسفانه جاده‌ها در اطراف زیستگاه‌های این گونه وجود دارد و روز به روز به تعداد و مساحت آنها اضافه می‌شود. در سال‌های اخیر برخورد جاده‌ای یوزپلنگ‌ها و کمبود طعمه از بزرگ‌ترین چالش‌های حفاظت این‌گونه در کشور بوده است. در حال حاضر بزرگ‌ترین خطر نیز جاده میانبری است که از وسط منطقه حفاظت شده بافق می‌گذرد.

بوم‌شناسی یوزپلنگ

اکنون یوزپلنگ بعد از پلنگ، بزرگ‌ترین گربه‌سان ایران است. در گذشته یوزپلنگ در آسیا از شبه‌جزیره عربستان و آسیای مرکزی تا شبه‌قاره هند پراکنده بود. زیستگاه یوزپلنگ‌ها ساوانا، درختزارهای خشک در آفریقا و مناطق استپی، نیمه بیابانی و تپه‌ماهوری در ایران است.

یوزپلنگ‌ها اغلب روزگرد هستند و اوایل صبح و پیش از غروب آفتاب، فعالیت بیشتری از خود نشان می‌دهند و گاهی در شب‌های مهتابی دنبال طعمه مناسب می‌گردند.

یوزپلنگ در ایران از آهو، جبیر، قوچ و میش، کل و بز، خرگوش و احتمالا جوندگان تغذیه می‌کند. بارداری آنها 90 تا صد روز است و از یک تا شش و معمولاً سه یا چهار نوزاد به دنیا می‌آورد. توله‌ها بعد از سه تا چهار ماه از شیر گرفته می‌شوند و 14 تا 18 ماه به مادر وابسته هستند.

براساس ارزیابی هومن جوکار، لوک هانتر، هوشنگ ضیایی و لوری مارکر کارشناسان اتحادیه جهانی حفاظت (IUCN)، یوزپلنگ‌های ایرانی در آستانه انقراض (CR) هستند، اما روند جمعیتی‌‌شان پایدار (Stable) است.

علی ترک‌قشقایی