«سرمایه جاودان» در ‌قاب سینما

اهمیت جشنواره موضوعی فیلم کار تا اندازه‌ای است که بزرگانی چون کیانوش عیاری، گلاب آدینه، خسرو معصومی و پرویز شهبازی حاضر به همکاری با آن به عنوان تیم داوری شدند و چهره‌هایی چون ابوالفضل جلیلی و پوران درخشنده با مشاوره‌های خود از برگزاری آن حمایت کردند؛ جشنواره‌ای که با حمایت مسئولان و ورود سینماگران شاخص نقش بسزایی در کارآفرینی و لزوم توجه به مقوله کار دارد.

مسعود اکبری، دبیر نخستین جشنواره ملی فیلم کار ضمن اشاره به اهداف و برنامه‌های این رویداد از ترویج فرهنگ کار با استفاده از عنصر سینما می‌گوید.

ایده اولیه برگزاری جشنواره موضوعی فیلم کار از چه زمانی مطرح شد؟

ایده اولیه نخستین جشنواره ملی فیلم کار از خرداد سال 91 و از سوی سازمان همیاری اشتغال دانش‌آموختگان ـ یکی از سازمان‌های جهاد دانشگاهی ـ مطرح شد. یکی از حوزه‌های این سازمان، حوزه اطلاع‌رسانی است که بخشی از وظایف آن به برگزاری همایش‌ها و جشنواره‌ها با موضوعات اشتغال و کارآفرینی مربوط می‌شود. ما در سال‌های قبل تجربه چند جشنواره و همایش موضوعی مرتبط را پشت‌سر گذاشته بودیم که آخرین آنها همایش بزرگ مشاغل خانگی در سال 90 بود. در زمینه سینما هم در گذشته جشنواره فیلم‌های صنعتی را در دانشگاه صنعتی شریف داشتیم. البته فیلم‌های آن حوزه محدود به تیزرهای صنعتی با محوریت مباحث تکنولوژی بود. بر همین اساس پیشنهاد برگزاری جشنواره ملی فیلم کار را مطرح کردیم و هدفمان این بود‌ بیشتر به بحث انسانی قضیه کار و ترویج فرهنگ کار بپردازیم. مباحثی چون ارزش کار، کارآفرینی، کار تخصصی و وجدان کاری از مواردی بود که در جلسات شورای سیاستگذاری این جشنواره مطرح شد. کار در نگاه ارزشی، کسب و کار و کارآفرینی، کار و جامعه و کار و دانش بخش‌های موضوعی کلی این جشنواره را تشکیل داده که هر کدام زیرمحور خاص خودش را داشت. مثلا در بخش فرهنگی و نگاه ارزشی بحث اخلاق کار، کار در فرهنگ اسلامی، کار در فرهنگ ملی و مفاخر کار را داشتیم. در بخش کسب و کار و کارآفرینی قسمت‌هایی چون کار و تجارت، کار و سرمایه‌گذاری، کار در خانه و خوداشتغالی، خلاقیت در کار و ثروت‌آفرینی را داشتیم. در بخش کار و جامعه نیز قسمت‌هایی چون ترویج کار و کوشش در جامعه و کار و محرومیت زدایی وجود داشت. در بخش کار و دانش هم محورهایی چون کار و فناوری‌های نوین و کاربرد علم در کار را داشتیم.

در رابطه با شعار این دوره جشنواره هم توضیح می‌دهید؟

در شورای سیاستگذاری پیشنهادهای مختلفی برای شعار جشنواره مطرح شد که سرانجام به عبارت «کار، سرمایه جاودان» رسیدیم که براساس شعر معروف «برو کار می‌کن، مگو چیست کار ‌/‌ که سرمایه جاودانی است کار» انتخاب شد. این شعار، هم به وجه مادی کار نظر دارد و هم به وجه معنوی کار اشاره می‌کند. واقعا هم هر کس که کار و تلاش می‌کند، اثر و سرمایه‌ای جاودانی از خودش به جا می‌گذارد. مثلا حافظ چند قرن پیش کار کرده و اکنون یک سرمایه جاودانی از او به جا مانده است. یا یک نقاش وقتی خوب کار می‌کند آثار جاودانی از او به یادگار خواهد ماند.

هدف اصلی این جشنواره چیست؟

اصلی‌ترین هدف ما از برگزاری چنین جشنواره‌ای، ترویج فرهنگ کار است. در جامعه ما وقتی بحث کار پیش می‌آید، بیشتر بعد منفی ماجرا و بیکاری جوانان مدنظر قرار می‌گیرد. البته نمی‌توان منکر وجود مشکلات فراوان و معضلات اقتصادی در این زمینه شد و بیکاری تعداد زیادی از فارغ‌التحصیلان و دانش‌آموختگان را نادیده گرفت، اما ما در این جشنواره از بعد مثبت به قضیه نگاه کردیم و به فرهنگ کار پرداختیم. فرهنگ کار مقوله‌ای جدا از مباحثی چون بیکاری و آسیب‌شناسی اجتماعی آن است.

البته بی‌ارتباط با آن معضلات هم نیست.

بله، به صورت غیرمستقیم به آن مشکلات هم ربط پیدا می‌کند، اما آمدیم بیشتر به فرهنگ کار بها دادیم. در اوایل پیروزی انقلاب چنان شور جمعی و روحیه مثبتی در جامعه به وجود آمد که هیچ کس برای کار و تلاش احساس خستگی نمی‌کرد. مهم‌ترین بخش این مسأله هم توقع پایین مالی افراد بود و فقط همان بحث کار و فعالیت اهمیت داشت. در واقع آن ارزش فرهنگی و اجتماعی خود کار برجسته بود؛ یعنی افراد به جای این که اول به فکر استفاده‌های مالی باشند، تلاش برای رشد و ارتقای جامعه را مدنظر قرار می‌دادند، اما ‌مقداری مشکلات جامعه باعث شد ‌ فرهنگ کار کمی رو به فراموشی برود. برای همین نیاز است‌ روی این فرهنگ و ترویج آن بیشتر کار شود.

بحث اصلی این جشنواره درباره مواقعی است که شخص صاحب شغل و حرفه‌ای بوده یا افراد درگیر با معضل بیکاری را هم شامل می‌شود؟

لزوما این گونه نیست، گو این که می‌تواند به هر دوی این گروه‌ها هم مربوط شود. حتی دلیل بخشی از معضل اجتماعی بیکاری می‌تواند مربوط به فرهنگ کار باشد. ما باید به نوع و قالب کارمان عناوین جدیدی بدهیم تا جوانان انگیزه پیدا کنند تا آن را انجام دهند. متاسفانه الان خیلی از دانش‌آموختگان توقع دارند بلافاصله بعد از فارغ‌التحصیلی کارمند دولت شوند و پشت میز بنشینند. در حالی که در این مسأله باید روی طرز فکر دانش آموختگان و بحث ارزش اجتماعی کارها و بها دادن به تخصص‌های مختلف تمرکز شود.

یکی از راه‌هایی که می‌تواند به ترویج فرهنگ کار و مباحث مورد اشاره شما بپردازد، عنصر فرهنگ و بویژه سینماست. کمی در این باره توضیح دهید.

تاثیرگذاری تصویر در امر فرهنگسازی خیلی بیشتر از کتاب و نشریات است. وقتی کتاب و مجله‌ای منتشر می‌شود، قشر محدودی را درگیر می‌کند، ولی تصویر و سینما هم قشر بسیار زیادی را هدف قرار می‌دهد و هم این که تاثیرگذاری به مراتب بیشتری دارد. مبنای برگزاری چنین جشنواره‌ای هم اعتقاد به همین نگاه است. خوشبختانه جشنواره مورد استقبال گسترده فیلمسازان و علاقه‌مندان قرار گرفت و امیدوارم با حمایت مسئولان شاهد تولید فیلم‌هایی درباره موضوع کار و فرهنگ کارآفرینی باشیم که پخش و نمایش آن تاثیرات غیرقابل انکاری در جامعه دارد.

یکی از آسیب‌های جشنواره‌های موضوعی، در سایه ماندن ظرایف هنری است. چقدر سعی کردید ‌این اتفاق در این جشنواره نیفتد؟

برای ما بحث تکنیکی و هنری فیلم‌ها اهمیت خاصی دارد و اعتقاد دارم ‌هر چه فیلم از نظر ساختار و کیفیت بالاتر باشد، تاثیرگذاری بیشتری هم خواهد داشت. پیرو همین نگاه هم داورانی را انتخاب کردیم که از شاخص‌ترین افراد حوزه سینما هستند. به عنوان مثال، آقای عیاری با علاقه به این ماجرا ورود کرد و همواره به اهمیت موضوع اجتماعی کار تاکید می‌کرد. موقع جمع‌بندی آرا، داوران آثاری را دیده بودند که رویشان تاثیر گذاشته بود و حتی راغب شدند ‌ خودشان هم در این باره فیلم بسازند. اگر افراد شاخصی چون عیاری، معصومی و شهبازی درباره این موضوع فیلم بلند و حرفه‌ای بسازند تاثیرات مثبتی را به همراه خواهد داشت.

فکر نمی‌کنید اطلاع‌رسانی این جشنواره کافی نبوده؟

این مسأله دلایل مختلفی دارد که مهم‌ترین آن تغییر دولت بود. بحث دیگر همان زمان‌بندی جشنواره است. ارشاد به ما اعلام کرده بود‌ اگر در شش ماهه اول سال این‌جشنواره را برگزار نکنیم، مجوز آن را ابطال خواهد کرد. ما هم تصمیم گرفتیم با وجود همه مشکلات و به هر قیمت در این زمان جشنواره را برگزار کنیم. با این که به دلیل همین تغییرات نتوانستیم حامی مناسبی جذب کنیم و حتی حامیانی که قول حمایت داده بودند، به دلیل جابه‌جایی دولت به وعده خود عمل نکردند و جا زدند.

با این اوصاف دورنمای این جشنواره را در سال‌های بعد چطور می‌بینید؟

خیلی خوب. با توجه به این‌ که مسئولان جدید اعم از وزارت کار و وزارت ارشاد و آقای ایوبی همگی از افراد روشن و کاربلدی هستند، پیش‌بینی من این است که اتفاقات خوبی خواهد افتاد.

برای نمایش عمومی این آثار هم فکری کرده‌اید که مخاطبان اصلی این فیلم‌ها آنها را ببینند؟

به‌زودی با صدا و سیما وارد مذاکره می‌شویم تا این فیلم‌ها در زمان‌های مناسبی برای مخاطبان پخش شود.

از فیلمسازان بزرگی که برای ساخت فیلم‌هایی با موضوع کار پیشقدم هم شوند، حمایت خواهید کرد؟

قطعا چنین اقدامی در دستور کار ما هم قرار دارد و برای جذب اسپانسرهای مالی در این زمینه تلاش‌ کرده و از تولید چنین فیلم‌هایی حمایت می‌کنیم، چون تولید است که موجب گردش چرخه فیلم و سینما می‌شود. خیلی از جوانان فیلمساز ‌ ایده‌های بسیار خوبی دارند، ولی توان مالی ندارند که باید از آنها حمایت کرد.

چقدر خوب که خودتان هم در عمل در بحث کارآفرینی فعالیت می‌کنید.

علی رستگار ‌/‌ گروه فرهنگ و هنر