گزارشی از پشت صحنه مجموعه تلویزیونی «ساده مثل نامه»
آموزش مهارتهای زندگی به کودکان با نامه نویسی
نامه از دست پستچی گرفتن میتواند حسی لذتبخش و نوستالژیک را در بسیاری از ما ایجاد کند. حس آن روزهایی را که نه از ایمیل خبری بود و نه از پیامک. روزهایی که هنوز فناوری، بسیاری از مرزهای زمانی و مکانی را از میان برنداشته بود. اگر بحث مهم سرعت را در زندگی مدرن کنار بگذاریم، آنچه باقی میماند و اهمیت دارد، ذات خالصانه و بیپیرایه برقراری ارتباط است. حال چه تفاوت دارد قلم را برکاغذ بگذاریم و بنویسیم و چه پشت رایانه شخصیمان بنشینیم و نامهای تنظیم کنیم.
خیابانی با تمام مقتضیات
وقتی باخبر میشوم هنرمندان و برنامهسازان گروه کودک شبکه دو مقوله ارتباط را دستمایه ساخت برنامهای برای مخاطبان کوچک قرار دادهاند، برای تهیه گزارش، خود را به محل ضبط و تصویربرداری میرسانم. نزدیک ظهر است و هوای داخل استودیو بسیار گرم. دکور کار به شکل یک خیابان است، هم چراغ راهنمایی رانندگی دارد، هم باجه تلفن عمومی. یک صندوق پست هم وسط خیابان قرار گرفته و در کنارش اتومبیلی زردرنگ پر از بستههای پستی پارک شده است و کمی آن سوتر یک دکه روزنامهفروشی که عروسکی با تنپوش قرمزرنگ همچون پرنده داخل آن حرکت میکند. قرار است چهارمین سکانس از یک قسمت ضبط شود که نام آن غر زدن است. یکی از عوامل صحنه کف زمین را آبپاشی میکند. پرستو شاهمحمدی، کارگردان و تهیهکننده مجموعه پشت مانیتور نشسته و با دقت همه چیز را زیر نظر دارد. با حرکت دست او ضبط آغاز میشود. بازیگر این قسمت لباسی سرتاپا سفید پوشیده و چتری در دست دارد.
- آه... چه بارونی! از دیشب داره میباره... اینجا چقدر خلوته! چرا هیچ کس نیست؟
چند لحظه بعد عروسک تنپوش با سطلی پر از آب از دکه روزنامهفروشی بیرون میآید.
- این چه بخت و اقبالیه که من دارم. همه روزنامهها خیس شدن.
- پیش میاد آقای «پ» غصه نخورید.
- من از بچگیم بدشانس بودم. هر روز که چتر نمیبردم مدرسه همون روز بارون میومد.
کارگردان کات میدهد و ضبط برای مدتی متوقف میشود.
آموزش همراه با نمایش
فرصت مناسبی دست میدهد تا با پرستو شاهمحمدی به گفتوگو بنشینم. از او که در کارنامه حرفهایاش ساخت آثاری چون دردونهها، آجیل عید و چرخ و فلک دیده میشود، میپرسم «ساده مثل نامه» چگونه برنامهای است. میگوید: یک برنامه ترکیبی ـ نمایشی است برای مخاطبان کودک، بویژه بچههایی که سواد خواندن و نوشتن دارند. این برنامه در 90 قسمت 30 دقیقهای تولید و در آن به موضوعات مختلف آموزشی و مهارتهای زندگی توجه میشود؛ موضوعاتی مانند روابط اجتماعی صحیح، دوستی، سوغاتی آوردن، مسافرت رفتن، داشتن ارتباط با اقوام و ... . از آنجا که این برنامه با حمایت مالی شرکت پست جمهوری اسلامی ایران ساخته میشود، به بحث ارتباط از طریق پست و نامهنگاری توجه خاصی شده و در همه قسمتهای مجموعه این موضوع مد نظر قرار دارد. در این کار ما سه اپیزود داریم. در اپیزود اول، تعدادی عروسک ماپت داریم. آنها خانوادهای هستند که میان یک کتاب زندگی میکنند و عبارتند از آقای پدری، خانم مادری، پسری و دختری. اپیزود دوم درواقع یک خیابان است که محل عبور و مرور افراد است و شخصیتهایی چون آقای کارمندی، خانم خانهدار، آقای پستچی و رهگذرها در آن حضور دارند. بعلاوه دکه روزنامهفروشی آقای «پ» (عروسکی شترمرغ) که خودش آن را اداره میکند. در اپیزود سوم حضور بچههایی را خواهیم داشت که مهمان برنامه هستند و عروسک تنپوش چهلتکه در این قسمت میزبان آنان خواهد بود.
وی با اشاره به تعداد مهمانان در هر قسمت میافزاید: در هر قسمت ده کودک در برنامه حضور خواهند یافت و اما یک مجری ـ بازیگر داریم به نام خانم سفید که در واقع نخ تسبیح برنامه است و در هر سه اپیزود حضور دارد.
شاهمحمدی ادامه میدهد: در هر قسمت یک موضوع مشخص وجود دارد که در هر اپیزود با رویکردی خاص به آن پرداخته و در آخر جمعبندی میشود. فضای این کار چیزی حدود 200 مترمربع است. طرح اولیه دکور را خودم دادم. دوست داشتم دکوری شاد و رنگی داشته باشیم و آقای حجت سالاریه با مهارت آن را اجرا کردند. دکور اپیزود خیابان، ترکیبی است از رئال و فانتزی و از جنس چوب ساخته شده است. دکور اپیزود عروسکها که کتاب است کاملا جنبهای فانتزی دارد و به صورت کلاژ ساخته شده و از جنس چوب و پارچه است. برای اپیزود سوم نیز از تشکهای بزرگ و نرم و همچنین سرسره استفاده کردهایم تا بچههای شرکتکننده در برنامه بتوانند براحتی بازی و جست و خیز کنند.
بازیگری در آثار کودک، نیازمند اغراق است
این تهیه کننده در مورد ملاک انتخاب بازیگران مجموعه میافزاید: بازیگران مجموعه ساده مثل نامه سابقه کار تئاتر دارند و من از قبل ایشان، تواناییها و جنس بازیشان را میشناختم. کار ما به نمایش نزدیکتر است و بازیگری کودک به اغراق بیشتری نیاز دارد. در سینما و تلویزیون بازیها بیشتر زیرپوستی است، اما در تئاتر نه و دیگر این که فن بیان قوی برای من بسیار مهم بود. وی در مورد شخصیتهای حاضر در مجموعه میگوید: در این کار همه نقشها اصلی هستند و نقش فرعی نداریم. خانم سفید (افتخار سادات سعیدی) شخصیتی بسیار مهربان و آرام است و میکوشد با بچهها در خانه و مهمان برنامه ارتباط خوبی برقرار کند. خانم خانه دار (زهرا اویسی) یک زن خانه دار است و مادر سه تابچه سه قلو. زنی پرهیاهو و با تجربه که کمی شیطنت دارد. آقای کارمند (عباس روزبهانی) شخصیتی طنز دارد و کمی دست و پا چلفتی است. او هر روز سر ساعت به اداره میرود. بسیار سرخوش است و همیشه آواز میخواند. آقای پستچی (وحید نفر) نامهها را جابهجا میکند و فردی بسیار وظیفهشناس است. آقای «پ» عروسک تنپوش است؛ یک شترمرغ قرمزرنگ با پرهای سبز و زرد و عینک بزرگی هم به چشم میزند. او صاحب دکه روزنامهفروشی است و دوست دارد نویسنده شود. کارهای طنز انجام میدهد و گاهی زود عصبانی میشود، اما بسیار عاقل است. عروسکگردانی آن را خانم هدیه حاجطاهری به عهده دارد.
نامه نوشتن کار سادهای است
شاهمحمدی درباره نقش پررنگ مقوله پست در این مجموعه میگوید: همانگونه که قبلا هم اشاره کردم شرکت پست سفارشدهنده کار است و به قولی حامی مالی برنامه محسوب میشود. امروزه در عصر ارتباطات زندگی میکنیم. درست است که فناوری خیلی پیشرفت کرده اما این موضوع از اهمیت نقش پست نمیکاهد و هر چیز بار معنایی خودش را دارد. شرکت پست دوست داشت برنامهای برای بچه هاساخته شود که آن را دوست داشته باشند و از این طریق نیز با خدمات نوین پستی آشنا شوند. در این برنامه بچهها با موضوعاتی مانند نامه نوشتن، ادبیات صحیح، انتخاب درست کلمات، تمبر جمع کردن، ارسال کارتپستال و حتی پست پیشتاز آشنا میشوند. شاهمحمدی در پاسخ به این پرسش که درساخت چنین مجموعهای با چه مشکلاتی رو بهروست میگوید: آنچه بیش از هر چیز آزار دهنده است سلسله مراتب اداری و نظارتهای سلیقهای برخی دوستان است. ما به عنوان برنامهساز باید هم رضایت حامی مالی را جلب کنیم و هم رضایت سازمان را و در این میان جلب رضایت مخاطب نیز برایمان بیش از هر چیز اهمیت دارد. متاسفانه برخی دوستان اعلام میکنند کارهای کودک ضعیف است، اما همین دوستان حاضر نیستند در این زمینه گامی بردارند و آنچنان که باید از کار کودک حمایت نمیکنند و یک برنامه تا گل میکند تمام میشود. شما ببینید برنامههایی مثل تله تابیز (تپلوها) که چیزی حدود هزار قسمت ساخته شده یا خیابان سهسمی، سالهاست پخش میشود، اما در کشور ما این گونه نیست. البته برخی برنامههای زنده سالهاست روی آنتن هستند، اما این مساله شامل حال کارهای تولیدی نمیشود. اگر واقعا دغدغه کودکان را داریم بهتر است بین متن و کارگردان قوی و ضعیف تفاوت قائل شویم. در این کار دو برابر آنچه از من توقع داشتند انرژی گذاشتم و کار کردم و امیدوارم کار به دل مخاطبانم بنشیند و با موفقیت روبهرو شود.
بچهها را به آرامش برگردانیم
بازیگران دور هم نشستهاند و مشغول دورخوانی متنهایشان هستند. از افتخار سعیدی که نقش خانم سفید را بازی میکند میخواهم کمی با هم صحبت کنیم. سعیدی، مدرک کارشناسی گرافیک دارد و تاکنون نویسندگی برنامههایی چون «تی تی و بچه خرسی»، «چرخ و فلک» و تهیهکنندگی «رایا کوچولو» را به عهده داشته است. وی در مورد نقش خود میگوید: خانم سفید، هم مجری است، هم بازیگر و بسیار صبور و مهربان. خانم سفید در واقع کنایه از پاکی دارد. الان بسیاری از مجریان در برنامههای کودک لباسهای رنگ و لعابدار میپوشند و برنامهها شلوغ و پرسر و صداست، اما اساس کار ما این بود که بچهها را به آرامش برگردانیم. این کار اولین تجربه بازیگری من است، ولی چون این شخصیت را بخوبی میشناختم و بیش از شش سال است با کودکان مستقیم ارتباط دارم، فکر میکنم توانستهام از پس نقش برآیم. من بچهها را بسیار دوست دارم و امیدوارم آنها نیز خانم سفید را دوست داشته باشند و هنگام پخش کار از آن راضی باشند.
آبتین شیوا
گفت و گو
