حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
لطفا یک بشقاب لبوی داغ!
با نواخته شدن زنگ تفریح ، بچه ها با سرعت به طرف حیاط می دوند. هر یک سعی می کنند در رسیدن به بوفه از سایرین پیشی بگیرند.
در مقابل بوفه هیاهویی است. بچه ها روی پنجه پا بلند می شوند و سعی می کنند تا آنجا که می توانند ، دست خود را دراز کنند و بلندتر فریاد بزنند: آقا یه چیپس ، یه پفک به من بده و....کافی است هنگام صرف ناهار یا شام سری به بوفه ها و ساندویچی های سطح شهر بزنید. جمعیتی را خواهید دید که با اشتها مشغول صرف انواع پیتزا و ساندویچ و غیره اند. اما در زمانی نه چندان دور، وضعیت به این شکل نبود.
اگر پای صحبت پدران و مادران خود بنشینید و از آنها بخواهید درباره غذاها و تنقلات دوران کودکی خود برای شما تعریف کنند، با چنان لذتی از آلو و لواشک و برگه هایی که در آن زمان ها مصرف می کردند، صحبت می کنند، که گویی لذیذترین تنقلات دنیا را می خورده اند. آنها زمانی را به خاطر می آورند که بویژه در روزهای سرد و برفی زمستان در بازگشت از مدرسه خود را به بشقابی از لبوی داغی مهمان می کردند، که بوی مطبوع آن فضای خانه را پر کرده بود. به طور کلی ، عادات غذایی از چند سال پیش تاکنون تغییرات زیادی کرده است.
آقای دکتر کیمیاگر ، متخصص تغذیه ، در این باره می گوید: عادات غذایی قدیم به جهات مختلف از عادات غذایی امروز بهتر بوده است. در آن زمان ها افراد اولا فعالیت و تحرک بیشتری داشتند و ثانیا کالری کمتری مصرف می کردند. فردی که در روز مثلا 2 یا 3 ساعت پیاده روی می کرده است ، حدودا 500 کالری می سوزانده است ، که از چیزی شبیه مثلا 3 کفگیر پلو به دست می آید، اما امروز از یک طرف میزان تحرک و فعالیت بدنی افراد کاهش یافته و از طرف دیگر، مصرف مواد غذایی بیشتر شده است.
در گذشته غذاهای سبکی خورده می شد؛ مثلا ممکن بود آب دوغ خیار یا ماست و خیار یا نان و پنیر و طالبی یا انگور و یا هندوانه یک وعده غذایی را تشکیل دهد. این غذاها تقریبا چربی پایینی داشتند. اگرچه پنیر مصرف می شد، ولی مقدار مصرف به حدی نبوده که چربی بالایی به بدن برساند. از هر 30 گرم پنیر تقریبا 10 گرم آن چربی است که قابل تحمل است ، ولی اگر بیشتر خورده شود مقدار چربی بیشتر می شود، اما در گذشته شاید همین 30 گرم پنیر هم خورده نمی شد ؛ یعنی بیش از یک قوطی کبریت پنیر مصرف نمی شده است.
بنابراین افراد بیشتر خود را با نان و میوه که پایه بسیار خوبی است ، سیر می کردند. پنیر هم مکمل نان و منبع خوبی برای تامین کلسیم و پروتئین بود. بنابراین فرد با یک وعده غذایی حدودا 250 300 کالری انرژی دریافت می کرد ، که عمده آن هم از مواد نشاسته ای و قندی گرفته می شد. از طرفی میوه توام با غذا می شد و مقدار زیادی ویتامین و مواد مفید و مورد نیاز دستگاه های بدن از این طریق تامین می شد؛ اما امروز غذاهای آماده مثل همبرگر ، کالباس ، سوسیس ، پیتزا و حتی کباب که یکی از غذاهای سنتی ماست ، مقدار زیادی چربی با کالری بالا به بدن می رسانند و فرد با مصرف این مواد به قدری سیر می شود که دیگر تمایلی به استفاده از میوه نخواهد داشت ، در حالی که در قدیم میوه معمولا بخشی از غذا را تشکیل می داد. امروز فرد با خوردن یک پیتزای یک نفره در یک وعده بین 1200 تا 2200 کالری دریافت می کند.
همبرگرهای کوچک شاید به تنهایی کالری کمتری در حدود 500 داشته باشند، ولی کالری همبرگرهای بزرگ که به همراه چیپس و سیب زمینی سرخ کرده و نوشابه سرو می شوند، به 1000 هم می رسد. تصور کنید ، در گذشته فردی در خانه یک وعده غذای سبک با چیزی حدود 200 250 کالری مصرف می کرده است ، اما امروز فرد صرفا به خاطر تفنن از خانه بیرون می رود، یک پیتزا می خورد و 1000 1200 کالری دریافت می کند. البته منظور این نیست که تمام عادات غذایی گذشته خوب بوده است.
در گذشته هم عادات غذایی غلط وجود داشته است ؛ مثلا وعده های غذایی سنگین مثل آبگوشت مخصوص شبها بوده است ، که پس از مصرف آن بلافاصله می خوابیده اند. بنابراین می توان گفت نه همه عادتهای غذایی گذشته خوب بوده است و نه تمام عادات غذایی امروز نامناسب و غلط. در گذشته هم چربی های جامد و پیه و دنبه زیاد مصرف می شده است ؛ اما تفاوت این است که در آن زمان تحرک افراد بیشتر بوده است.
امروزه هم علم تغذیه ثابت کرده است افرادی که تحرک زیادی دارند، مجاز هستند درصد بالاتری از کالری مورد نیاز خود را از طریق چربی تامین کنند. آنچه باید مورد توجه قرار گیرد، این است که امروز فعالیت و تحرک ما کم شده و در حالی که ممکن است در طول روز حدود 300 400 کالری نیاز داشته باشیم ، نه تنها بشقاب غذای ما کوچک تر نشده ، بلکه میزان انرژی دریافتی ما بویژه از طریق چربی ها افزایش یافته است.
در گذشته از انواع میوه به عنوان دسر استفاده می شد و در میهمانی ها بعد از شام یا ناهار با میوه پذیرایی می شد ؛ اما امروزه بیشتر از شیرینی ها ، انواع ژله و بستنی به عنوان دسر استفاده می شود. بنابراین ما بدون این که بشقاب غذای خود را کوچک تر کنیم ، فعالیت ها و تحرکمان را کمتر کرده و به این دلیل با پدیده چاقی و بیماری های مزمن مثل افزایش بیماری دیابت که یکی از بیماری های تمدن و ناشی از عدم تحرک است بیماری های قلبی عروقی ، فشار خون و غیره مواجه هستیم.
یکی از تغییرات ناخوشایند دیگری که اتفاق افتاده ، استفاده از مواد افزودنی است که گرچه در حد معینی مورد تایید و اجتناب ناپذیر است ، ولی درباره کسانی که بیش از حد معمول از غذاهای آماده استفاده می کنند و مبنای غذایی آنها در هفته بیشتر سوسیس و کالباس و نظایر آن باشد، مواد افزودنی مضری را دریافت می کنند که اگر این کار ادامه پیدا کند، موجب بیماری های مختلف از جمله سرطان دستگاه گوارش خواهد شد.
رژیم غذایی تابستانی و زمستانی
در زمانهای گذشته برخلاف امروز نوع مواد غذایی مورد استفاده در تابستان و زمستان با یکدیگر تا حدی تفاوت داشتند. به طور مثال در تابستان ها غذاهایی مانند نان و پنیر و هندوانه یا انواع دیگری از میوه ها و یا آب دوغ خیار بیشتر طرفدار داشت ، اما وقتی تابستان کوله بار خود را جمع می کرد و سر و کله ننه سرما پیدا می شد، غذاهای گرم و انرژی زا مانند انواع آشها و سوپ ها و مرباجات جای خود را در میان سفره ها باز می کردند. به نظر می رسد این تفاوت برنامه های غذایی با نیاز طبیعی بدن به مایعات در فصل گرما و انرژی بیشتر در فصول سرد سال مطابقت داشته است ؛ اما به نظر دکتر کیمیاگر فصل عاملی نیست که روی رژیم غذایی تاثیرگذار باشد. منتهی بعضی غذاها در تابستان دلچسب نیست.
افراد در تابستان ها بیشتر دوست دارند غذاهایی که مایعات بیشتری داشته و خنک تر باشند، مصرف کنند و در زمستان غذاهای گرم طرفدار بیشتری دارند، ولی نیاز بدن در دو فصل تفاوت چندانی نمی کند که مثلا بگوییم در تابستان بدن کالری بیشتری و یا کمتری نیاز دارد ، بلکه بیشتر طبع بشر در این زمینه دخالت دارد.
ایجاد عادات غذایی مفید بویژه در کودکان
اولین قدم در ایجاد عادات غذایی مفید آموزش است ، اما آموزش به تنهایی نمی تواند کارآمد باشد. در این زمینه پدر و مادر الگو و به تعبیر دکتر کیمیاگر دروازه بان خانواده هستند، که مواد غذایی از طریق آنها وارد خانه می شود. اگر پدر و مادر دائما انواع شیرینی و تنقلات بازاری را خریداری کنند و اطرافیان برای خوشایند کودکان به آنها شیرینی و شکلات هدیه کنند، طبیعتا نمی توان انتظار داشت عادات غذایی مفید در کودکان ایجاد شود. اگر پدر برنج خیلی چرب و به اصطلاح خودش براق دوست داشته باشد، یا پیش از چشیدن غذا به آن نمک اضافه کند، کودک هم همین کار را یاد خواهد گرفت.
از قدرت تقلید در کودکان غافل نباشید. آنها هر کاری را از بزرگترهای خود تقلید می کنند و حتی اگر طعم غذایی را دوست نداشته باشند ، در دراز مدت به آن عادت خواهند کرد، اما همه عادت با آموزش تنها ایجاد نمی شود، بلکه در کنار آموزش باید ابزار و امکانات و تسهیلات لازم برای اجرای این آموزش ها نیز فراهم باشد. به گفته دکتر کیمیاگر ، مثلا اگر شما به مردم آموزش استفاده از روغن مایع بدهید ، ولی روغن مایع یا روغن مناسب برای سرخ کردن در دسترس نباشد، طبیعتا این آموزش موثر نخواهد بود.
|
درکشورنیاز به یک نظام غذایی مقتدر داریم که درجنبه های مختلف تولید، واردات ومصرف آموزش های لازم را ارائه کند |
در آنجا در مدارس کلا چیپس و پفک و غیره جمع آوری شده و به جای آن بسته های پسته و کشمش و از این قبیل تنقلات عرضه می شود. بنابراین اگر کسی بخواهد کار قوی و فعال انجام دهد، راهش وجود دارد. اگر مکانیسمی باشد که همان برگه و لواشک با بسته بندی ها و کیفیت مناسب عرضه شود، می تواند جایگزین مناسبی برای انواع تنقلات امروزی باشد.
عصرانه ای مقوی و مغذی ، با انواع سبزی
کودک شما از مدرسه بازگشته و پس از کمی بازی و انجام تکالیف احساس گرسنگی می کند. او از این که شما یک بشقاب شیرینی یا تعدادی شکلات به او بدهید، بسیار خوشحال و راضی خواهد بود، اما شما با این کار خود مرتکب اشتباه بزرگی شده اید. کودکی که در سنین رشد قرار داشته ، به انواع املاح و ویتامین ها نیاز دارد. شما با اندکی تغییر در رژیم غذایی او کمک بزرگی به سلامت جسمانی و حتی روانی او خواهید کرد. یک بشقاب سبزی پخته می تواند آینده ای سلامت و شاداب را برای او در پی داشته باشد. بویژه در این فصول که انواع ریشه های خوراکی و با قیمتی بسیار پایین تر از انواع شیرینی و شکلات در دسترس همگان قرار دارد. شلغم یکی از ریشه هایی است که هر سال با آمدن فصل سرما می توان آن را در میوه و سبزی فروشی ها دید. ریشه شلغم حاوی پتاسیم فراوان ، ویتامین های PP، B2، C، B، A و املاحی مانند آهن ، کلسیم ، فسفر و گوگرد است.
شلغم تقویت کننده اعصاب ، مغز و قوه حافظه بوده و عصاره شلغم خام دارای ترکیبات میکرب کش است که بسیاری از میکرب ها و ویروس ها را از بین می برد. بنابراین زکام و سرماخوردگی را معالجه و از ابتلا به آن جلوگیری می کند. برای تهیه عصاره شلغم می توانید شلغم را با استفاده از یک قاشق کمی سوراخ کنید و مقداری شکر در آن بریزید و در یخچال قرار دهید. پس از چند ساعت می توانید از عصاره آن استفاده کنید. شلغم درمان کننده سرفه های خشک ، درد سینه و لوزه ، آسم ، آنژین و تنگی نفس است.
به دلیل داشتن گوگرد برای از بین بردن سنگهای کلیه و مثانه و به دلیل دارا بودن کلسیم در تقویت اعصاب نقش دارد. شلغم اسید خون را خنثی و استخوان ها، موها و ناخن ها را تقویت می کند.
اگر کم خونی دارید، از لبو غافل نشوید
چغندر هم از ریشه هایی است که این روزها طرفداران خاص خود را دارد. این گیاه سرد، اشتهاآور و مقوی است.
عصاره برگ و ریشه چغندر خون ساز و تصفیه کننده خون است.
ریشه چغندر حاوی مقدار فراوانی آهن قابل جذب است ، که در کمتر غذایی یافت می شود. چغندر به رفع مشکلات کبد و کیسه صفرا و همچنین رفع اختلالات ماهانه زنان و کودکان مبتلا به لوسمی کمک فراوان می کند. فسفر و ویتامین B چغندر برای بیماری های اعصاب و روان و حتی بیماران سرطانی و سل مفید است.
درست است که کودکان شما به استفاده از انواع تنقلات و غذاهای آماده عادت کرده اند، اما فراموش نکنید که اگر می خواهید کودکی سالم و قوی با هوش سرشار داشته باشید، غذا و خوراکی های سالم در اختیار او قرار دهید.
سعیده کافی
گفت و گو
