خانه تاریخی پیرنیا از تخریب تا موزه مشروطیت

به گزارش کمیته پیگیری خانه‌های تاریخی تهران، میرزا نصرالله‌خان نائینی از رجال سرشناس اواخر دوره ناصری تا اوایل سلطنت محمدعلی‌شاه ملقب به مشیرالدوله بود. وی در لاله‌زارنو، قطعه زمینی را حدفاصل کوچه‌های پیرنیا و پیرنیا یکم خریداری کرد تا برای خود و دو پسرش حسن پیرنیا (مشیرالدوله) و حسین پیرنیا (موتمن‌الملک) خانه‌ای بنا کند.

حسین پیرنیا معروف به موتمن‌الملک در جنوب این زمین عمارتی زیبا و باغی مشجر در شمال آن احیا کرد که در سال 60 این بنا تخریب و یکی از آن خانه‌ها به موزه سینما تغییر کاربری داد که پس از انتقال موزه به باغ فردوس، پژوهشکده سینما به این مکان انتقال داده شد و هم‌اکنون در باقیمانده یکی از خانه‌های موتمن‌الملک، نوادگانش در کوچه پیرنیا در حال زندگی هستند. در قسمت دیگر این زمین واقع در کوچه پیرنیا فعلی، حسن پیرنیا عمارت‌هایی بنا کرد که بعدها بین پسران و نوادگانش تقسیم شد. عمارت اصلی حسن پیرنیا (مشیرالدوله) به داوود پیرنیا رسید و بعدها در یازدهم مرداد 76 به شماره 1899 در فهرست آثار ملی کشور ثبت شد و هم‌اکنون در اختیار دانشگاه علوم پزشکی و موسسه مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل است که متاسفانه ساخت و ساز در سال 86 باعث شکسته‌شدن حریم این بنا شد که خوشبختانه با تلاش دوستداران تهران، این ساخت و ساز بی‌نتیجه ماند.

شهرام شهریار از فعالان کمیته پیگیری خانه‌های تاریخی تهران با اشاره به مزایده اخیر خانه هرمز پیرنیا گفت: بعد از انقلاب در این خانه قدس اعظم دختر موتمن‌الملک و همسر هرمز پیرنیا سکونت داشت که بعد از فوت او در اوایل دهه 70 شمسی، این خانه به دلیل پیگیری‌نکردن خاندان پیرنیا کم‌کم رو به نابودی و زوال رفت. وی ادامه داد: خانه هرمز پیرنیا در زمینی به مساحت 390 متر و با پلانی مستطیل‌شکل که از فرانسه آورده شده بود، احداث شده است. در این عمارت سرستون‌های گچبری‌شده با تزئیناتی از برگ و گل مشاهده می‌شود. در سال 1285 و در اتاق‌های این خانه بر اساس کتاب «در تیرراس حادثه» که توسط انتشارات اختران به چاپ رسیده است و به بررسی خاطرات احمد قوام‌السلطنه می‌پردازد، فرمان مشروطیت توسط حسن و حسین پیرنیا تدوین شد و به وسیله احمد قوام‌السلطنه انشا و توسط نقاش معروف کمال‌الملک ویرایش شده است. به گفته این کارشناس، در ایوان این بنا ده تابلوی گچی از تصاویر شخصیت‌های فرانسوی وجود داشت که بنا به گفته عده‌ای ره‌آورد سفر حسن پیرنیا از سفر به روسیه و فرانسه بود که در بازدید اولیه از این بنا در سال 89 تنها یک تابلوی آن موجود نبود، اما متاسفانه این تابلو‌ها به مرور زمان ناپدید و بنا به گفته شاهدان عینی بخش عمده آن در زمستان 91 دزدیده شد.

وی در رابطه با ثبت این بنا و اهمال‌های صورت‌گرفته میراث فرهنگی اظهار تاسف کرد و افزود: این بنا در سال 88 توسط محمد عبدلی یکی از کارشناسان میراث فرهنگی استان تهران شناسایی و مستحق ثبت در فهرست آثار ملی شد اما تاکنون پرونده ثبتی این اثر از سوی استان تهران به اداره کل ثبت آثار کشور ارسال نشد و در اثر اهمال سازمان مرکزی میراث فرهنگی و اداره کل استان تهران، پرونده این اثر با نام غلط خانه مهدوی آمده، اما هیچ وقت شماره ثبت به آن تعلق نگرفت.

بتازگی نیز اقدامی برای فروش عمارت هرمز پیرنیا و بنای تاریخی دیگری که در پشت حمام قرار دارد، انجام شد و رقم آن 12 میلیارد و 400 میلیون تومان بود که اکنون به دلیل فشارهای رسانه‌ای هیچ شخصی حاضر به شرکت در مزایده ستاد اجرایی نشده است، اما همچنان سایه تخریب روی این بنا وجود دارد و جا دارد سازمان میراث فرهنگی این سه اثر را ثبت و اهمال‌های خود را جبران و با همکاری مالک بنا نسبت به مرمت این بنا اقدام کرده و این بنای فاخر را به موزه مشروطه ایران تبدیل کند. گفتنی است، پس از تلاش‌های کمیته پیگیری حفاظت از خانه‌های تاریخی تهران، پرونده ثبتی خانه هرمز پیرنیا (مهدوی) از سوی اداره کل میراث فرهنگی استان تهران به دفتر ثبت آثار کشور در معاونت میراث فرهنگی ارسال شده و منتظر موافقت با ثبت اضطراری این بنا در دوره معاون جدید میراث فرهنگی است.