تلویزیون و انتقال فرهنگی در اوقات فراغت

برای کنترل اوقات فراغت و جلوگیری از انحرافات جوانان لازم است رسانه برنامه‌های مدون مطابق با نیاز آنها شکل دهد. با توجه به بهره‌مندی افراد از ظرفیت اوقات فراغت، این موضوع از شاخص‌های توسعه‌یافتگی جامعه و افراد است و جامعه توسعه ‌یافته بسترها و شرایط خوبی برای گذراندن اوقات فراغت فراهم می‌کند.

لازم است بپذیریم نگاه، رویکرد و سبک زندگی ما در ارتباط با اوقات فراغت جای پرسش و تامل دارد؛ زیرا نسبت به این موضوع انحراف دید داریم. هنگامی که اوقات فراغت به گروه‌های سنی خاصی اختصاص می‌یابد، مثل نوجوانان و جوانان یا اگر اوقات فراغت را به گروه جنسیتی خاصی در نظر بگیریم مانند دختران، نگاه ما کاملا انحرافی می‌شود.

اگر به معنای واقعی به این موضوع بیندیشیم اوقات فراغت موجب پایش روحی، بالندگی و تقویت انرژی برای انجام کارهای دیگر است که با بی‌توجهی به آن دید انحرافی می‌شود. به‌طور مثال ما فکر می‌کنیم اوقات فراغت دانش‌آموزان پرکردن زمان و سرگرمی است تا به سمت انحرافات نروند، ولی لازم است این کار فرهنگی و اجتماعی کنترل شود.

ما با نشاندن جوانان خود به پای تلویزیون، وقت آنها را پایش کرده و با این کنترل و نظارت احساس می‌کنیم موفق هستیم. از طرف دیگر رسانه ملی ما در سطح رسانه دیداری برای گروه‌های تخصصی توانایی برنامه‌های بومی را ندارد و هرچه بر اساس توانمندی مالی خود است، آماده می‌کند و متناسب با پژوهش نیازهای آنها نیست.

تلویزیون برای پرکردن اوقات فراغت جوانان کمتر صلاحیت دارد. رسانه، ارزش‌های خاصی را به جوانان انتقال می‌دهد که مبتنی بر واقعیت‌ها نیست و نیاز‌های آنها را رصد نمی‌کند و در بعضی شرایط باعث انحرافاتی نیز می‌شود، زیرا جوانان در واقعیت جامعه و رسانه، تضاد می‌بینند این باعث دوگانگی رفتار در آنها می‌شود.

تلویزیون به عنوان مرجع ارزشی و هنجاری می‌تواند فرهنگ اوقات فراغت را به جامعه انتقال دهد و نمی‌تواند مبتنی بر سلایق افراد در جامعه نقش موثری ایفا کند، زیرا میانگین جامعه را هدف قرار داده و برنامه مدون و دقیق برای فرهنگسازی اوقات فراغت ندارد بویژه وقتی رقیبان تلویزیون در جامعه زیاد هستند. از سویی، شبکه‌های مجازی نیز رقیب جدی با رسانه‌ها و در این میان جوانان بین 11 تا 14 سال که منتقدان برنامه‌های تلویزیونی هستند از نظام هنجار‌سازی برای پرکردن اوقات فراغت استفاده نمی‌کنند. بر این اساس تلویزیون زمانی موفق می‌شود الگوسازی سلایق مصرف را ایجاد کند که بسترهای واقعی در جامعه فراهم شود.

اصغر مهاجری‌/‌ جامعه‌شناس و استاد دانشگاه