جنون رند بودن

تمایل به «رند کردن» امور زندگی، از پلاک خودرو و شماره موبایل گرفته تا تاریخ تولد و ازدواج، به یک پدیده اجتماعی عجیب در ایران تبدیل شده است؛ پدیده‌ای که ریشه‌های آن را باید در آمیزه‌ای از میل به خودنمایی، باور‌های خرافی درباره خوش‌یمنی اعداد و البته ساختار طبقاتی جدید جست‌و‌جو کرد. 
 ترافیک در پشت در‌های اتاق عمل؛ تولد‌های سفارشی
شاید تکان‌دهنده‌ترین بخش این ماجرا، نبرد برای ثبت تاریخ تولد رند در شناسنامه نوزادان باشد. در سال‌های اخیر، همزمان با رسیدن تقویم به تاریخ‌های خاص، بیمارستان‌های خصوصی کشور با هجوم والدینی مواجه می‌شوند که اصرار دارند نوزادشان دقیقا در همان روز به دنیا بیاید. اینجاست که اخلاق پزشکی در برابر خواست مشتری رنگ می‌بازد. 
پزشکان هشدار می‌دهند که «دستکاری در زمان زایمان» برای رسیدن به یک تاریخ شیک، می‌تواند عواقب جبران‌ناپذیری از‌جمله نارسایی ریه نوزاد یا مشکلات تنفسی به همراه داشته باشد، اما برای والدینی که می‌خواهند عکس شناسنامه فرزندشان را با افتخار در اینستاگرام منتشر کنند، «رند بودن» تاریخ تولد بر سلامت کودک ارجحیت پیدا کرده است. این جنون تا جایی پیش رفت که در برخی سال‌ها، مراجع قانونی و وزارت بهداشت ناچار به وضع محدودیت‌هایی برای جلوگیری از سزارین‌های انتخابی در تاریخ‌های خاص شدند. 
 ازدواج در وقت اضافه؛ تالار‌هایی که جا ندارند
ماجرای رند کردن به بیمارستان‌ها ختم نمی‌شود؛ دفاتر ثبت ازدواج و تالار‌های پذیرایی، بازیگران دیگر این نمایش پرهزینه هستند. در تاریخ‌های رند، قیمت رزرو یک سالن عروسی گاهی تا چند برابر روز‌های عادی افزایش می‌یابد. زوج‌های جوانی که معتقدند شروع زندگی در یک روز با اعداد جفت، «شگون» دارد یا باعث می‌شود تاریخ سالگرد ازدواج‌شان هرگز از یاد نرود، حاضرند زیر بار بدهی‌های سنگین بروند تا عدد تقویم با آرزوهای‌شان جفت‌وجور شود. 
این رفتار، نشان‌دهنده نوعی «اعتبارسازی صوری» است. در جامعه‌ای که ارزش‌های نمادین جایگزین ارزش‌های عمیق معرفتی می‌شوند، عدد رند به‌عنوان یک «برند» عمل می‌کند که قرار است راهی به‌سوی خوشبختی یا تمایز از دیگران باشد. 
 میلیارد‌های پنهان در خطوط تلفن و پلاک خودرو
اگر از بخش مناسبت‌های انسانی عبور کنیم، به بازار پررونق و گاه ترسناک کالا‌های رند می‌رسیم. خرید و فروش سیمکارت‌هایی با شماره‌های رند، سال‌هاست که در ایران به یک تجارت پرسود تبدیل شده است. شماره‌هایی که قیمت آنها گاه با قیمت یک آپارتمان در شمال تهران برابری می‌کند، اما چرا یک نفر باید چند میلیارد تومان صرف خرید یک شماره تلفن کند؟ پاسخ در «پرستیژ تجاری» و «اعتبار کاذب» نهفته است. در دنیای معاملات، داشتن یک شماره رند به معنای ثبات، قدرت مالی و سابقه طولانی تلقی می‌شود. این موضوع درباره پلاک خودرو‌ها نیز صدق می‌کند. گرچه در ایران خرید و فروش رسمی پلاک غیرقانونی است، اما ترفند‌هایی برای انتقال پلاک‌های خاص روی خودرو‌های لوکس وجود دارد. دیدن یک خودروی چند میلیاردی با پلاکی که اعدادش با هم همخوانی دارند، پیامی روشن به جامعه صادر می‌کند: «من صاحب قدرت و ثروت متمایز هستم.» 
 از چشم‌وهم‌چشمی تا هویت عددی
چرا جامعه ایران تا این حد به این موضوع حساس شده است؟ جامعه‌شناسان معتقدند این پدیده ریشه در «نمایش ثروت» دارد. در محیطی که سرمایه‌های اجتماعی و فرهنگی تضعیف می‌شوند، افراد سعی می‌کنند هویت خود را از طریق اشیا و مظاهر بیرونی تعریف کنند. عدد رند، ساده‌ترین و در دسترس‌ترین ابزار برای نشان دادن «خاص بودن» است. از سوی دیگر، میل به نظم‌گرایی افراطی و کنترل بر سرنوشت نیز در این میان نقش دارد. انسان به‌طور غریزی از آشفتگی گریزان است و اعداد رند به ذهن او آرامش و توهم نظم می‌دهند. برخی تصور می‌کنند با رند کردن تاریخ‌ها، نوعی نظم جادویی به زندگی خود تزریق می‌کنند که مانع از بروز بدشانسی می‌شود. 
 فرجام سخن؛ وقتی معنا فدای فرم می‌شود
جنون اعداد رند در ایران، بیش از آن‌که یک ترجیح شخصی باشد، یک آسیب اجتماعی است. وقتی برای رسیدن به عدد ۸/۸، نوزادی دو هفته زودتر از موعد به دنیا می‌آید، یعنی «فرم» بر «محتوا» و «ظاهر» بر «سلامت» پیروز شده است. این میل مفرط به زیبایی صوری اعداد، نشان‌دهنده سطحی شدن بخشی از مناسبات اجتماعی است. شاید زمان آن رسیده باشد که از خود بپرسیم: آیا یک شماره تلفن چند میلیاردی یا یک تاریخ تولد تکراری، واقعا می‌تواند خلأ‌های هویتی یا ناامنی‌های اقتصادی ما را پوشش دهد؟ تقویم‌ها می‌گذرند و اعداد جای خود را به روز‌های عادی می‌دهند، اما پیامد‌های این تصمیمات هیجانی ــ از آسیب‌های جسمی به نوزادان گرفته تا هزینه‌های گزاف مالی ــ تا سال‌ها بر دوش خانواده‌ها سنگینی خواهد کرد. رند بودن شاید در ریاضیات زیبا باشد، اما در زندگی واقعی، این «کیفیت لحظه‌ها» ست که باید معیار زندگی باشد، نه اعداد روی کاغذ.