بحران، پیش‌روی باغ‌های همدان

اکنون با توجه به این‌که بخش کشاورزی بزرگ‌ترین مصرف‌کننده آب در کشور است و 92 درصد آب کشور با بهره‌وری کمتر از 40 درصد در بخش کشاورزی مصرف می‌شود، کارشناسان بخش کشاورزی بر این عقیده‌اند که مدیریت منابع آب در شرایط فعلی مدیریت مناسبی نیست و این مهم سبب‌شده طی سال‌های اخیر شاهد کاهش منابع آب‌های زیرزمینی و نیز کاهش سطح زیرکشت کشاورزی در برخی مناطق باشیم.

کارشناسان و مسئولان بخش کشاورزی همدان،‌ خرده مالک بودن کشاورزان و کوچک‌بودن مزارع و باغ‌ها و کم‌سوادی فعالان این بخش را علت آبیاری نادرست در مزارع و باغ‌های همدان عنوان می‌کنند و با تاکید بر ضرورت استفاده از راهکارهای علمی و کاربردی در مدیریت و استفاده بهینه از منابع آب، استفاده بیشتر از سامانه‌های آبیاری تحت فشار و کشت و تولید محصولات کشاورزی با نیاز آبی کمتر و ارزش افزوده بیشتر را از دیگر راهکارها در مدیریت و استفاده بهینه از منابع آب می‌دانند.

یک کارشناس کشاورزی با اشاره به بحرانی‌بودن شرایط دشت‌های استان همدان و بالابودن مصرف آب در بخش کشاورزی استان، به مهر می‌گوید: یکی از عوامل مصرف بی‌رویه آب بخصوص در بخش کشاورزی که با بیش از 60 درصد اتلاف منابع آب همراه است، استفاده نکردن از فناوری‌های پیشرفته آبیاری در این بخش است.

نسرین دانشمند با اشاره به اجرای سیاست‌های نادرست مصرف آب در بخش کشاورزی، اجرای پروژه‌های مرتبط با تغییر سیستم و نحوه آبیاری در مزارع و باغ‌ها را راهکار اساسی در مدیریت آب بخش کشاورزی عنوان می‌کند و می‌افزاید: متاسفانه آبیاری در مزارع و باغ‌های همدان اکنون به دلیل خرده مالک بودن کشاورزان و کوچک بودن مزارع و باغ‌ها و همچنین کم‌سوادی فعالان این بخش، به صورت غرقابی و نادرست انجام می‌شود که علاوه بر هدر رفت آب سبب تاثیرات سوء بر کشت و کار کشاورزی نیز می‌شود.

وی فرسایش، شور و قلیایی‌شدن خاک، غرقابی یا باتلاقی‌شدن زمین‌های کشاورزی و تخریب مزارع حاصلخیز را از جمله عوارض آبیاری‌های غیراصولی و غیرعلمی عنوان و تصریح می‌کند: از اساسی‌ترین روش‌های اصلاح الگوی مصرف در بخش کشاورزی می‌توان به اجرای روش‌های به‌زراعی، به‌نژادی، انتخاب الگوی کشت متناسب با شرایط اقلیمی و مهم‌تر از همه تغییر روش‌های آبیاری و مکانیزه‌کردن مزارع اشاره کرد.

این کارشناس با بیان این‌که در بسیاری از مناطق کشور همچون همدان روش آبیاری، آبیاری ثقلی یا غرقابی است که مزارع معمولا به صورت نواری، کرتی، نشتی یا جوی و پشته آبیاری می‌شود، می‌گوید: به نظر می‌رسد که مسئولان باید با جدیت بیشتری به سمت ترویج روش‌های نوین آبیاری و گسترش آن حرکت کنند.

ساختار سنتی باغ‌ها، مانع تغییر سیستم آبیاری

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان نیز دراین‌باره می‌گوید: ساختار سنتی برخی باغ‌ها در همدان، اجرای آبیاری قطره‌ای را مشکل کرده است.

علیرضا رنجبر ضرابی می‌افزاید: اصول کاشت برخی درختان و محصولات نیز علمی نیست، بنابراین آبیاری قطره‌ای با مشکل مواجه خواهد شد که برای این امر باید دنبال اصلاح باغ‌ها بود.

وی بر ایجاد زیرساخت‌ها و نوسازی و تجهیز مزارع، باغ‌ها و اراضی کانال‌های آبیاری کشاورزی تاکید و خاطرنشان می‌کند: با این حال میزان تولیدات استان همدان از سه و هفت دهم میلیون تن به بیش از پنج میلیون تن در سال رسیده است.

در همین حال یکی دیگر از کارشناسان بخش کشاورزی همدان نیز معتقد است: مصرف سنتی منابع آب در بخش کشاورزی این شهرستان و نحوه مدیریت منابع آب در بخش‌های مختلف، مهم‌ترین چالش اقتصادی مدیریت این منابع است.

آرزو نادری می‌افزاید: با توجه به روند کاهش بارندگی‌ها و به تبع آن کاهش حجم ذخایر آب در سدها، ادامه خشکسالی و مشکل جدی کمبود آب در این شهرستان، مصرف آب در بخش کشاورزی باید اصلاح شود.

وی با بیان این‌که روند خشکسالی و کاهش ذخایر آب استان همدان به گونه‌ای است که در سال‌های آینده نیز با این مشکل و پیامدهای آن مواجه خواهیم بود، یادآور می‌شود: بسیاری از زمین‌های کشاورزی و باغ‌های این شهرستان هنوز با شیوه‌های سنتی مانند غرقابی، آبیاری می‌شود که این مسأله مهم‌ترین علت هدر رفت آب در بخش کشاورزی این شهرستان به شمار می‌رود.

نادری با بیان این‌که با اجرای شیوه‌های نوین آبیاری علاوه بر جلوگیری از هدررفت آب از فرسایش خاک و شوری خاک و آب هم جلوگیری می‌شود، می‌گوید: در سال‌های اخیر در بخش باغات با اقدامات انجام‌شده از سوی سازمان جهاد کشاورزی، استقبال باغداران در استفاده از شیوه آبیاری قطره‌ای در سطح شهرستان افزایش داشته است.

کاهش هزینه تولید با اجرای آبیاری جدید

وی با بیان این‌که اجرای این سیستم‌ها در مزارع و باغ‌ها علاوه بر بالا‌بردن بهره‌وری و تولید، سبب کاهش چشمگیر هزینه‌های تولید شده است، به حمایت‌های بسیار دولت از توسعه طرح‌های آبیاری نوین و مدیریت آب در مزارع اشاره می‌کند و می‌افزاید: متاسفانه چون اغلب بهره‌برداران بخش کشاورزی کم‌سوادند، تمایلی به تغییر دیدگاه‌ها و شیوه‌های سنتی ندارند و مسئولان باید برای این موضوع فکری بکنند. ضمن این‌که مروجان کشاورزی نیز باید با حضور در مزارع و تبیین شرایط و توصیه کشاورزان، آنها را نسبت به لزوم اصلاح الگوی مصرف آگاه کنند.