شهرستانی که 88 سال پیش گمرک داشت

گمرک شهر دهلران در 600 متری ضلع جنوبی شهر دهلران و در 300 متری شمال تپه باستانی چغاسفید یا تپه عقرب (در گویش مردم دهلران بنام تپه قلا) و در میان اراضی کشاورزی و تقریبا مشرف بر اراضی اطراف در روی یک تپه باستانی متعلق به دوران تاریخی ساخته شده است و در گذشته گمرک بسیار امنی برای تردد به کشور عراق بوده است.
 
یک کارشناس ارشد باستان شناسی گفت: احتمالا در زمان ساخت این ساختمان قسمتی از سطح تپه باستانی را تسطیح و هموار کرده اند چرا که نمونه سفالهای دوران تاریخی روی تپه به وفور قابل مشاهده است.

فرج فاضلی افزود: ابعاد این بنا به طول 14متر، عرض 12 متر و ارتفاع در بالاترین قسمت 9 متر است که در داخل این بنا پنج اتاق با ابعاد 5 در 3 مشاهده و همه اتاقها دارای تاقچه های تزئینی با تاق هلالی شکل هستند.

این کارشناس ارشد باستان شناسی اظهارداشت: با توجه به باقی ماندن اثراث کوچکی از گچکاری، احتمالا نمای داخلی دیوارها گچکاری شده و نمای بیرونی در قسمتهایی دارای طاقنماهایی است که هم جنبه تزیینی دارند و هم بار بنا را کاهش داده اند و در داخل این طاقنماها روزنه های تعبیه شده است.

وی افزود: آثار از چوب در سقف دیده می شود که احتمالا بعد از اینکه دیوارها را تا ارتفاع معینی بالا آورده اند با قراردادن تیرهای چوبی روی دیوارها سپس با استفاده ار شاخ و برگ درختان گز در نزدیکی ابن بنا (محلی بنام گزکو در نزدیک روستای فرخ آباد) به وفور دیده می شوند و قراردادن آنها روی چوبها بام این بنا را با استفاده از ملات گل درست کرده اند.

وی اضافه کرد: در ساخت این بنا از مصالحی مانند آجر، خشت، گچ، چوب و مالات گل استفاده کرده اند و  پی بنا از سنگ درست شده است.

فاضلی تصریح کرد: مصالح این بنا در محیط اطراف مهیا کرده اند رنگ خشت ها و آجرها کاملا همرنگ خاک تپه و اراضی اطراف است، همچنین به گفته اهالی قبلا بقایای کوره ای که بدین منظور و برای پخت آجر و احتمالا خشت ساخته شده در نزدیکی این بنا موجود بوده است.

وی افزود: این بنا با توجه به پی ضخیم و انباشت و ریزش حجم آوار مصالح، احتملا در دو طبقه ساخته شده است و قسمت هایی از پی دیوار حیاط آن هم قابل مشاهده است.

کارشناس باستان شناسی یادآورشد: این بنا در زمان پهلوی اول ساخته شده و در سال 1304 هجری شمسی (1925 میلادی) دکتر میلسپو مدیر مالیه ایران به دستور رضاخان اداره مالیه و سازمانهای گمرکی را در پشتکوه (ایلام) تاسیس کرد بنابراین اداره مالیه اولین اداره بود که در اواخر سال 1304 ش در پشتکوه تاسیس شد و ریاست آن بر عهده میرزااحمدخان پورسردار بود.

فاضلی افزود: احتمالا به دنبال این چندین پست گمرکی در پشتکوه و از جمله در دهلران تاسیس شده است و این بنا در بین سال های 1305 تا 1310 ساخته شده و بنا بر برخی روایات به وسیله معماری به نام سید شبیری کرمانشاهی اهل کرمانشاه ساخته شده و تمام کارگران آن از اهالی شهر دهلران بوده اند.

فاضلی تصریح کرد: این بنا در آن زمان نقطه ورودی شهر دهلران از مرز عراق بوده و کار کنترل کاروانها و تردد کالا و مسافران را انجام می داده است و احتمالا در سالهای 49 -1348 هجری شمسی کم کم گمرک آن از رونق افتاده و مقر ژاندارمری دهلران شده است.

این باستان شناس گفت: ساخت این بنا با هر کارکردی که داشته اهمیت شهر دهلران در آن موقع را نشان می دهد و اینکه دهلران در آن موقع هم از لحاظ جمعیت و هم از لحاظ امکانات و هم از لحاظ دسترسی بهتر به کشور عراق جایگاه مطمئنی برای ساخت گمرک و محلی برای تردد به کشور عراق بوده است.

در حال حاضر گمرکی که در گذشته ظرفیت شهرستان دهلران بوده و از آن استفاده می شوده است، نه تنها استفاده نمی شود بلکه به یک اثر باستانی تبدیل شده است.(مهر)