قولنامه عادی سند رسمی نیست

پیش از به وجود آمدن سازمان ثبت و دفاتر ثبت اسناد، سند‌ها چگونه تنظیم می‌شدند و مردم به چه اعتبار محکمی خرید و فروش می‌کردند؟

پیش از به وجود آمدن سازمان ثبت و دفاتر اسناد رسمی، مساجد و دفترهای شرعیه علمای دینی، روحانیون و مراجع، جایگاه ثبت اسناد بوده است به این مفهوم که مردم برای ثبت قباله‌های ازدواج یا قولنامه‌های خود، آنها را نزد روحانیون و علما می‌بردند. آنها هم پس از شماره‌گذاری و ثبت تاریخ روی کاغذ، حاشیه آن را تسجیل می‌کردند، یعنی در حقیقت انجام آن معامله را تایید می‌کردند.

خیلی‌ها برای صرفه‌جویی در پرداختن تعرفه‌های دفاتر ثبت اسناد رسمی، به نوشتن قولنامه عادی اکتفا می‌کنند. چه توصیه‌ای به آنان دارید؟

ثبت رسمی اسناد، کاری است که موجب ایجاد امنیت و آرامش فردی و اجتماعی می‌شود. بسیاری از دعاوی و مشکلات حقوقی و مالی از انجام نشدن این کار مهم ریشه می‌گیرد. وقتی یک قولنامه نوشته می‌شود، این قابلیت را ندارد که استعلامی از آن به عمل آید که صحت مفاد قولنامه و این‌که آیا فرد معامله‌کننده از سوی مراجع قضایی یا بانک‌ها ممنوع‌المعامله است یا خیر و آیا از لحاظ اداره سرپرستی محجور و فاقد اهلیت معامله شناخته شده است یاخیر، ثابت شود. لحاظ نشدن چنین مواردی در تنظیم قولنامه‌هاست که بعدها ممکن است معضلاتی جدی برای معامله‌کننده‌ها به وجود آورد در حالی‌که در تنظیم و ثبت سند رسمی، به این‌گونه موارد کاملا توجه می‌شود.

مثالی هم در این زمینه می‌زنید؟

کافی است سری به دادگستری بزنید تا معضلات متعدد مردم را در این زمینه به چشم خود ببینید. مثلا در پرونده‌ای که فرد فروشنده یک ملک را با عقد قولنامه‌هایی به حدود 80 نفر فروخته است، به نظر شما قاضی چگونه می‌توانداز بین این 80 نفر تشخیص دهد اولین خریدار چه کسی بوده که حق را به او بدهد و دیگران را بازنده این اتفاق تلخ معرفی کند؟ کار قاضی در این پرونده بسیار دشوار است؛ چون ممکن است بعد از رای او، سر و کله خریدار دیگری هم پیدا شود که اتفاقا شاید او زودتر از بقیه، آن ملک را خریده باشد!

پس با این همه احتمالات اصلا انجام و انشای قولنامه‌های انتقال ملک و مسکن بر چه اساس و ضرورتی انجام می‌گیرد؟

این قولنامه‌ها معمولا به این دلیل نوشته می‌شوند که در هنگام توافق بر خرید و فروش، پول خریدار آماده نیست و فروشنده هم به زمانی برای انجام کارهایی نظیر تهیه مفاصا حساب دارایی و... نیاز دارد.