حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
این چند رقم تکاندهنده
زلزله در ابعاد گسترده بحرانی اجتماعی تلقی می شود و جامعه شناسان از آن به عنوان پدیده یاد می کنند. گرچه باید توجه داشت ، وقتی زلزله ویرانی برجا می گذارد و تعداد قابل توجهی کشته یا دچار نقص عضو می شوند
چنین مشخصاتی برای زلزله ، نوعی بحران اجتماعی ، ایجاد می کند.
امداد و نجات و اسکان موقت ودایم نیز مسائل خرد اجتماعی هستند که سیاست ، اقتصاد و حتی روابط بین الملل را به واکنش وا می دارند. بازسازی بم ، بلافاصله پس از اسکان موقت آوارگان آغاز شده و طبق گفته مسوولان این بخش که در لوای بنیاد مسکن مسوولیت بازسازی بم را به عهده دارند این کار تا پایان سال 84 انجام خواهد شد.
در جریان بازسازی ، مسائل خرد دیگری نیز جلوه گر شده اند که برنامه منسجمی برای آنها پیش بینی نشده بود، همان طور که برای سایر تبعات زلزله در ساختارهای کلان مدیریت ، تدارکی صورت نگرفته بود و تمام اقدامات هنگام وقوع زلزله طریق آزمایش و خطا را پیش گرفته بود.
مساله سامان خانواده در محیطهای اسکان موقت ، جنسیت و به طور خاص زنان و دختران در محیطهای اردوگاهی ، بلاتکلیفی و ماتم زدگی اعضای خانواده ناشی از مرگ یکی یا چند تن از اعضائ و نداشتن سرپناه مناسب ، شیوع فسادهای ناگزیر و بهداشت و درمان ، همگی از این مسائل خرد هستند که در صورت حل نشدن ، وارد حوزه ای گسترده تر می شوند.
در کنفرانس خبری بم ، مهندس سعیدی کیا از مشکلات حقوقی آوار برداری سخن گفت مساله حقوقی تفکیک املاک ، زمان آواربرداری را به تعویق انداخته است.
موضوعاتی مثل نبود مالک در زمان آواربرداری ، مشکلات ناشی از فوت مالک و مسائل مربوط به اثاثیه خانواده ها که زیر آوار مانده بودند در صورتی که به آجر خانه هاشان هم تعلق خاطر داشتند، از طرف ستادهای معین به عنوان مساله یاد شده اند.
ادعاهای حقوقی تملک که به صورت ناجوانمردانه توسط برخی افراد عنوان شده است و بناچار ادعای برخی از آنها در این آشفتگی ، پذیرفته شده است را نیز می توان به موضوعات پیش اضافه کرد. باید پذیرفت مسائل فوق تصور دیگری هم هست که از این قلم افتاده است و در ورای تخیل پایتخت ، مردم بم با آن دست و پنجه نرم می کنند.
برای یافتن این مسائل یک پژوهشگر یا یک گروه پژوهشی نکته سنج می تواند با اعزام به منطقه و اتخاذ روشهای مشاهده و مشارکت به بررسی این مسائل اقدام کند. همواره در حل بحران های پردامنه ، یک یا چند جزو ناگفته ، پنهان و حل نشده باقی می ماند.
آنچه به صورت برجسته ، در این جستار مورد بررسی قرار می گیرد، این چند رقم تکان دهنده است : 150کودک بی سرپرست ، 5هزار و 203 کودک فاقد پدر و مادر و 2هزار و 871 کودک فاقد پدر. مهمترین و حادترین بخش این آمار 150کودک بی سرپرست است که از این پس باید راه زندگی خود را بدون حمایت هیچ کس طی کند.
پس از بازسازی بم ، دوران شروع راه این کودکان است. فارغ از نگاه احساسی عاطفی ، این کودکان نیاز به تربیت ، آموزش و امکانات رفاهی دارند. طبیعتا این 150کودک نیاز به پرورشگاه دارند تا مرحله رشد خود را سپری کنند.
آنان به تنهایی نمی توانند به زندگی ادامه دهند. دو رقم دوم ، یک معضل بزرگ است. چرا که جمع آنها 8 هزار و 74 کودک است که به نسبت جمعیت بم بسیار رقم وحشتناکی است.
اگر برنامه های فرهنگی برای این تعداد، به صورت منظم آماده و اجرا نشوند، شاید در آینده یک جمعیت کاملا استثنایی در بم شکل گیرد. افسردگی ، عقده های متنوع روانی ، بزهکاری ، رشد نیافتگی علمی و شخصیتی ، دامهایی است که از هم اکنون سر راه کودکان بم ، گسترده است.
بنابراین نهادهای متولی فرهنگ و تربیت ، باید هرچه زودتر چاره ای برای این کودکان بیندیشند. آنها هر روزشان یک سال طول می کشد. در حالی که تمام نگاهها متوجه بازسازی فیزیکی شهر بم است و تنها نیازهای کلان اجتماعی ، مورد توجه مسوولان و متولیان امر قرار می گیرد، بیم آن هست که کودکان بی سرپرست و سرنوشت آنان از نگاه مسوولان پنهان بماند.
وقتی این مساله صورت عینی به خود می گیرد که عرصه را برای هرگونه اقدام عملی تنگ کرده است. در نهایت باید توجه داشت که در کنار رقمهای بزرگ مربوط به تخریب ساختمان ها، رقمهایی که در برگیرنده خسارت جانی هستند، مهمتر از بقیه آمارهاست.
بم را باید به گونه ای ساخت که بازماندگان بتوانند باقی زندگی را بدون حضور عوارض برجا مانده از زلزله دیماه 1382 ادامه دهند.
علی قاسمی 
گفت و گو
