پردیس، بهشت فناوری
پارکها انواع مختلفی دارند ؛ پارک جنگلی، پارک آبی، پارک بازی، پارک محله، پارک کوهستانی و... اما یکی از پارکهایی که بتازگی بحث آن میان عوام رواج یافته است ، پارک فناوری است.
تصور شما از چنین پارکی چیست؛ پارکی با طراحی پیشرفته یا پارکی مخصوص مطالعات فناوری؛ بحث ایجاد پارکهای فناوری در دنیا قدمتی 50 ساله دارد.
پارک تحقیقاتی استانفورد که نیم قرن پیش احداث شده است ، قدیمی ترین پارک از این دست محسوب می شود. از آن زمان به بعد هم کشورهای مختلف ، نمونه های متنوع و بسیاری از پارکهای فناوری و مراکز رشد را اجرا کرده اند که در هر کدام بنا به شرایط اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی خود، به منظور شکل دادن و اجرای این مراکز، جهت گیری های خاصی دنبال شده است.
پارک فناوری سازمانی است که به وسیله متخصصان حرفه ای مدیریت می شود و هدف اصلی آن افزایش ثروت در جامعه از طریق ارتقای فرهنگ نوآوری و همکاری میان شرکتهای حاضر در پارک و موسسات متکی بر علم و دانش است.
برای دستیابی به این هدف یک پارک فناوری ، جریان دانش و فناوری را میان دانشگاه ها، موسسات تحقیق و توسعه ، شرکتهای خصوصی و بازار به حرکت انداخته و مدیریت می کند و رشد شرکتهای متکی بر نوآوری را از طریق مراکز رشد و فرآیندهای زایشی تسهیل می کند.
پارکهای فناوری همچنان خدمات دیگری با ارزش افزوده بالا همراه با فضاهای کاری و تسهیلات با کیفیت بالا فراهم می کند. کارشناسان یکی از اصلی ترین ابزارهای توسعه تکنولوژیک کشورهای صنعتی را حضور پارکهای فناوری در مبادلات میان مثلث دولت ، دانشگاه و صنعت می دانند.
از همین رو علاوه بر کشورهای پیشرفته ، تمام کشورهایی که می خواهند قدم به حوزه فناوری نوین بگذارند، به ایجاد پارکهای فناوری موفقی در راستای اهداف خود می پردازند و در این زمینه سرمایه گذاری می کنند.
از مهمترین پارکهای فناوری که در آسیای شرقی ساخته شده اند می توان به تکنوپولیس های ژاپن ، شهر علمی ستوکوبا (ژاپن)، پارکهای علمی کره ، شهرک علمی دایدوک (کره)، پارک شانگهای چین و پارک صنعتی علمی هسین چو (تایوان) اشاره کرد که پارک اخیر در پاسخ به مشکل فرار مغزها، به وسیله شورای ملی علمی تایوان در سال 1980بنا نهاده شده است و 289 شرکت فناوری پیشرفته در آن مشغول بکارند.
حجم معاملات سالانه شرکتهای مستقر در پارک هسین چو در سال 2000 به 8/29 میلیارد دلار رسیده است که رشدی معادل 46 درصد را نسبت به سال 1999 نشان می دهد.
در اروپا نیز پارک فناوری مارسیل در فرانسه ، پارک نرم افزاری (Hagenberg) در اتریش ، پارک (ostfalen)، شهرک علمی و فناوری (Adlershof)، پارک فناوری هایدلبرگ و پارک فناوری (Karlsruhe) که همگی در آلمان هستند نمونه های برجسته و قابل ذکری هستند.
کشورمان نیز به خاطر این که قصد ورود به دنیای پیشرفته و صنعت و فناوری را دارد، چندی است به تاسیس پارکهای فناوری در چند استان خود روی آورده است ؛ نمونه ای از این پارکها پارک فناوری پردیس است که با شعار فناوری ، نوآوری ، هم افزایی به میدان آمده است.
این پارک از سال 1380 و با همکاری 3 رکن دولت ، دانشگاه و صنعت راه اندازی شده است. ارکان اصلی پارک فناوری مذکور، دانشگاه صنعتی شریف ، دفتر همکاری های فناوری ریاست جمهوری و تعداد زیادی از شرکتهای خصوصی هستند که کار آنها در حوزه فناوری های پیشرفته است.
علی مرتضی بی رنگ نایب رئیس پارک فناوری پردیس با عنوان این موضوع که عمده سرمایه گذاری پارک توسط شرکتهای خصوصی و در حوزه های تک (hightech) انجام گرفته است ، افزود: «تا به حال بیش از 60 شرکت به عضویت پارک در آمده اند که همگی شرکتهایی باسابقه بوده و در زمینه ICT، الکترونیک ، بیوتکنولوژی ، مکانیک و اتوماسیون فعالیت دارند.
این شرکتها واحدهای تحقیق و توسعه و آزمایشگاه های خود را به پارک منتقل کرده اند تا 4هزار متخصص در زمینه فناوری های پیشرفته در سال آینده و همزمان با افتتاح پارک مشغول به کار شوند.»
وی همچنین از امضای تفاهم نامه هایی بین المللی خبر داد و عنوان کرد که پارک پردیس ارتباطات بین المللی خوبی دارد و با مجموعه هایی در خارج از کشور تفاهم نامه هایی مبنی بر همکاری های تحقیقاتی و علمی به امضا رسانده است ؛ از جمله این که شرکتی در اتریش به منظور کمک به صادرات شرکتهای حاضر در پارک به همکاری فرا خوانده شده است.
انکوباتورها در خدمت تازه کارها
یکی از اهدافی که قرار است در پارک فناوری پردیس به انجام برسد، ایجاد مراکزی با نام مراکز رشد یا انکوباتورهاست.
انکوباتورها در واقع فضاهایی هستند که به افرادی با ایده خوب اما سرمایه کم ، امکان پا گرفتن و ایجاد شرکتی تجاری را می دهند.
چنین مراکزی از افرادی این چنینی حمایت کرده و به آنها کمک می کنند ایده های باارزش خود را به عمل تبدیل کنند. انکوباتورها یکی از اجزای پارکهای فناوری هستند.
اولین انکوباتور ایران در سال 1379 در اصفهان راه اندازی شد که در کنار آن قرار است 8 استان دیگر کشورمان هم صاحب مراکز رشد پارکهای علم و فناوری شوند.
بحث انکوباتورها که بخوبی در کشورمان پا گرفته است ، توسط معاونت فناوری وزارت علوم پیگیری می شود. پارکهای فناوری ماهیتی مجزا از انکوباتورها دارند و به هیچ عنوان نمی توان انکوباتور را قابل تبدیل به پارک فناوری دانست.
پارکهای فناوری و انکوباتورها تفاوت هایی با یکدیگر دارند که نمونه هایی از آنها را می توان به صورت زیر مطرح کرد:
نوع شرکت ها: شرکتهای حاضر در پارکهای شرکتهای بالغ (جا افتاده) هستند، در حالی که شرکتهای نوپا در انکوباتورها ساکن می شوند.
مکان: توسعه پارکها بیشتر در زمین اتفاق می افتد، در حالی که انکوباتورها عمدتا محدود به یک یا چند ساختمان هستند.
نوع فعالیت: فعالیت اصلی شرکتهای فعال در پارکهای فناوری تجاری سازی نتایج تحقیقات و تحقیق و توسعه (RD)است ، در حالی که فعالیت اصلی هسته ها و شرکتهای نوپا در انکوباتورها، بیشتر تبدیل ایده به محصول است.
سطح خدمات عمومی: خدمات رفاهی و عمومی پارکهای فناوری در سطح بالاتری نسبت به انکوباتورها ارائه می شود.
نوع خدمات تخصصی: خدمات تخصصی و مشاوره ای در پارکهای فناوری عمدتا در زمینه تجارت بین الملل ، بازاریابی بین الملل ، مشاوره های انتقال فناوری و مسائل حقوقی آن و... است ، در حالی که در انکوباتورها عمدتا خدمات و مشاوره های ابتدایی در زمینه مدیریت ، کنترل پروژه ، عقد قرارداد، بازاریابی و... عرضه می شود.
نوع آزمایشگاه ها: آزمایشگاه های پارکهای فناوری بیشتر تخصصی و پیشرفته است ، در حالی که آزمایشگاه ها در انکوباتورها بیشتر عمومی و ابتدایی هستند.
مدت حضور: شرکتهای عضو پارک می توانند سالها در این مجموعه حضور و فعالیت داشته باشند در حالی که در انکوباتورها شرکتها حداکثر 3سال حضور خواهند داشت و در این مدت باید رشد لازم را کسب کنند.
سوبسید: پارکهای فناوری به عنوان یک سرمایه گذاری تلقی شده و پس از احداث باید از لحاظ مالی خودکفا باشند، در حالی که انکوباتورهای فناوری عمدتا پس از راه اندازی نیز از سوبسیدهای دولتی بهره می برند.
موقعیت : از لحاظ مکان یابی ، پارکهای فناوری عمدتا در حومه شهرها ایجاد می شوند در حالی که انکوباتورها درون شهرها احداث می شوند.
سرمایه گذاری: حجم سرمایه گذاری برای راه اندازی پارکهای فناوری قابل مقایسه با مراکز رشد نیست و معمولا پارکها به سرمایه گذاری و مشارکت وسیع دستگاه های اجرایی مختلف نیاز دارد.
پارکهای فناوری دارای دو قسمت مجتمع مرکزی پارک و شرکتهای خصوصی شرکت کننده در آن هستند. مجتمع مرکزی نقش حمایت کنندگی و سرویس دهندگی به شرکتهای عضو را به عهده دارد و در آن انواع امکانات ، فضاها، پشتیبانی ها و مشاوره ها ارائه می شود.
همچنین فضاهای رفاهی ، ورزشی ، رستوران ها، کتابخانه ها، سالنهای کنفرانس و آزمایشگاه های تخصصی و انکوباتورها در آن وجود دارند.
شرکتهای خصوصی هم که کار اصلی آنها تحقیق و توسعه صنعتی است ، در واقع دو نوع هستند. یکی از انواع این شرکتها، شرکتهایی هستند که کارخانه های بزرگی دارند و صرفا تیم تحقیقاتی خود را در پارک مستقر می کنند تا از مزیت های پارک استفاده کنند.
دسته دوم هم شرکتهایی هستند که کار آنها در مرحله نمونه سازی تمام می شود و تنها کار تحقیقاتی و فکری انجام می دهند.خدماتی که پارک فناوری پردیس به شرکتهای عضو خود ارائه خواهد کرد عبارتند از:
- خدمات حقوقی و ثبت پتنت
- خدمات مالی و توجیه فنی اقتصادی طرحها
-خدمات درخصوص ارزیابی و شناسایی فناوری ها
- خدمات بازاریابی و تجاری
- ارائه فضا برای برگزاری جلسات ویژه با امکانات پیشرفته ، سالن نمایشگاه ، سالن کنفرانس
- خدمات اینترنت با سرعت و کیفیت مناسب
- امکانات کتابخانه ای ، اطلاع رسانی ، بانکهای اطلاعاتی
- خدمات شهری
فن بازار ملی ایران وتجاری سازی یافته های پژوهشی
یکی از مسائل مهم کشور ما در حوزه فناوری های نوین ، باقی ماندن طرحها و ایده های نوآورانه در حوزه های تحقیقاتی ، آزمایشگاهی و دانشگاهی و صنعتی نشدن بسیاری از ایده ها و تبدیل نشدن آنها به محصول است ؛ در حالی که در دنیای امروز دانش ، فناوری و نوآوری بزرگترین ثروت کشورها محسوب می شود.
فن بازار که یکی دیگر از اجزای پارک فناوری پردیس است ، با ارائه راهکارها و پیشنهادهایی به نهادهای مربوطه ، برای رفع مشکلاتی تلاش می کند که توسط آنها سر راه تجاری نشدن تحقیقات علمی قرار دارند.
اما برنامه اصلی فن بازار، کمک به حل مشکلات سیستمی تجاری شدن طرحهاست. فن بازار با اطلاع رسانی و شبکه سازی به مرجع پیوند ارائه دهندگان دانش فنی و متقاضیان آن تبدیل می شود.
فن بازار با هدایت فرآیند تجاری سازی طرحها به تحقق این موضوع نیز کمک می کند. جواد معصومی مدیر فن بازار ملی ایران فن بازار را این گونه توصیف می کند: «فن بازار با اطلاع رسانی ، شبکه سازی و استفاده از ارائه دهندگان این خدمات ، به هدایت فرآیند تجاری سازی طرحها کمک می کند.»
وی همچنین اجزای فن بازار ملی ایران را شامل بخشهای اطلاع رسانی و مشاوره عنوان می کند که وظیفه آنها برطرف کردن نیازهای اطلاعاتی همه گروههای مرتبط با فناوری و نیز ارائه مشاوره ، شبکه سازی و هدایت مراحل مختلف تجاری سازی طرحهای پژوهشی و انتقال فناوری است.
معصومی همچنین خاطرنشان کرد که با توجه به اهداف ترسیم شده برای فن بازار و شرایط حال حاضر کشور در بخشهای مختلف اقتصادی و صنعتی ، موانع و مشکلات بسیاری نیز سر راه قرار دارد که از میان آنها می توان به فقدان بستر حقوقی مناسب برای حفاظت مالکیت فکری ، فقدان بستر و ساختار اقتصادی مناسب برای گسترش فعالیت های تولیدی مبتنی بر فناوری و نوآوری ، جهت گیری نادرست موسسات پژوهشی و کمبود دفاتر طراحی مهندسی توانمند در کشور، ناآشنایی سرمایه گذاران ایرانی با مفاهیم کارآفرینی مبتنی بر نوآوری و نبود صندوق های مالی ریسک پذیر، کمبود طرحهای مبتنی بر فناوری و نوآوری مناسب برای سرمایه گذاری و بسیاری مشکلات دیگر اشاره نمود که فن بازار باید در جهت حذف و حل آنها گام بردارد.
فریبا فرهادیان 
گفت و گو
