در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
تیغ دولبه مهندسی ژنتیک
تا پیش از سال 1953 اوضاع جهان آرام بود تا آن که فرانسیس کریک و جیمز واتسون ، ملکول مارپیچی دو رشته ای DNA را کشف کردند و بدین ترتیب عصر نوین دانش ژنتیک آغاز شد.
بلافاصله دانشمندان توانستند ژنهای مختلف موجود در این ملکول را شناسایی و آن را در نمونه های دیگر تزریق کنند. 20 سال بعد، هربرت بویر و استنلی کوهن تحقیقات مشترک خود را به سرانجام رساندند و توانستند نخستین ارگانیسم را براساس DNA باز ترکیبی با موفقیت تولید کنند.
سال 1980، دادگاه عالی ایالات متحده حکم داد که می توان انواع زنده تغییر ژنتیکی داده شده را ثبت کرد. بدین ترتیب ، شرکت نفتی EXxon توانست نخستین میکروارگانیسم نفت خوار را به ثبت برساند.
2 سال بعد، نخستین داروی انسانی بر پایه مهندسی ژنتیک مجوز توزیع گرفت. این دارو، هورمون انسولین بود که از یک باکتری اصلاح ژنتیکی شده تولید می شد. این طلیعه داروهای جدید براساس مهندس زیستی بود. در سالهای بعدی ، آزمایش روی گیاهان اصلاح نژاد شده آغاز شد.
تنباکوها، سبزی ها و میوه ها دستکاری می شدند تا درصد املاح و مواد معدنی موجود در آنها براساس نیازهای مختلف تغییر کنند. محصولات جدید بزرگتر و پرانرژی تر بودند و دوام بیشتری نیز داشتند.
پس از چند سال ، سازمان های بهداشتی اعلام کردند محصولات اصلاح ژنتیکی شده مضر نیستند و می توان آنها را مصرف کرد. هنوز فعالیت روی گیاهان ادامه داشت که سال 1998خبر تولد دالی ، گوسفند شبیه سازی شده ، جهان را تکان داد.
پس از مدتی ، آزمایش روی محصولات جانوری آغاز شد، گوشت و محصولات لبنی با مواد غنی شده راهی بازار شد و حساسیت مردم را بیش از پیش برانگیخت. در این میان ، توجیهات دانشمندان مبنی بر استفاده از حیوانات برای مطالعه بیماری های انسانی و تلاش در بهبود روشهای درمانی توانست از حساسیت مطلب بکاهد، اما با ادعای چند تن از دانشمندان مبنی بر شبیه سازی انسان ، موج اعتراض شدیدی در سراسر عالم به راه افتاد.
از نهادهای مذهبی مانند فقهای اسلامی و کلیسای واتیکان گرفته تا اقشار عمومی مردم ، دانشمندان و حتی سیاستمداران در حال حاضر، سازمان ملل متحد دو طرح ممنوعیت شبیه سازی را در دست مطالعه دارد، یکی که از سوی سریلانکا و با حمایت امریکا ارائه شده و دایر بر ممنوعیت هر گونه شبیه سازی باز تولیدی ، چه برای تولیدمثل و چه برای مصارف درمانی.
طرح دوم که از سوی بلژیک ارائه شده ، فقط به ممنوعیت شبیه سازی باز تولیدی برای تولیدمثل اشاره دارد. برای آن که بهتر با روند فنی پیشرفت های صورت گرفته در زمینه مهندسی ژنتیک انسانی آشنا شوید، برخی از این فعالیت ها را شرح داده ایم تا بهتر بتوانید به دلایل مخالفت جهانی با شبیه سازی انسانی برای تولیدمثل پی ببرید.
ژن
ژنها، رشته هایی از مواد شیمیایی هستند که به تولید پروتئین هایی که بدن را تشکیل می دهند، کمک می کنند. ژنها در رشته های بلند مارپیچی که کروموزوم نامیده می شوند، قرار گرفته اند که این کروموزوم ها، در هسته سلولهای بدن قرار گرفته اند.
یک جنین را می توان به 2 روش تولید کرد:
1-تولیدمثل طبیعی: در این روش که از روی غریزه صورت می گیرد و میلیون ها سال است نسل بشر از طریق آن ادامه یافته است ، بچه نیمی از ژنهایش را از مادر (از طریق سلول تخمک) و نیمی دیگر را از پدر (از طریق سلول اسپرم) دریافت می کند.
2-شبیه سازی: روش غیرجنسی تولیدمثل است. دراین روش ، تمامی ژنهای بچه از یک سلول معمولی یک فرد به دست می آید.
بدین ترتیب پدر یا مادر بچه شبیه سازی شده کیست؛ به نظر می رسد بچه شبیه سازی شده پدر یا مادر ژنتیکی به معنای متعارف کلمه نداشته باشد، تنها چیزی که می توان گفت ، این است که چنین بچه ای یک اهدا کننده هسته داشته است ؛ بنابراین آیا بچه تولید شده پسر، دختر، برادر دوقلو یا خواهر شخص اهداکننده است؛
به نظر می رسد هیچ کدام ، چرا که شاخه جدیدی از روابط زیست شناختی ایجاد شده است ؛ شبیه آن شخص.
سلول بنیادی ، راه حل پزشکی آینده
سلولهای بنیادی ، سلولهای اصلی و نخستینی هستند که می توانند به انواع مختلفی از سلولهای بدن تبدیل شوند. برخی از این سلولهای بنیادی در بدن افراد بالغ یافت می شوند، ولی بیشتر این سلولها در جنین های بسیار ابتدایی وجود دارند.
این سلولها را می توان در ظروف شیشه ای آزمایشگاهی کشت و از آنها در تولید بافتهای درمانی و حتی اندامهای جدید استفاده کرد. بسیاری از مردم و دانشمندان از طرح استفاده از سلولهای بنیادی (از هر روشی که تولید شده باشد) برای مصارف درمانی حمایت می کنند.
برخی دیگر هم فقط از استفاده از سلولهای بنیادی افراد بالغ حمایت می کنند و مخالف استفاده از سلولهای بنیادی جنینی هستند، چرا که مخالف هر گونه دستکاری در جنین انسانی هستند. شبیه سازی انسانی به 2روش صورت می گیرد:
1-شبیه سازی باز تولیدی ، از روش شبیه سازی برای تولید یک جنین شبیه سازی شده سود می برد که سپس در رحم مادر قرار می گیرد تا در نهایت ، نوزادی شبیه سازی شده به دنیا بیاید.
2-شبیه سازی درمانی که از روش شبیه سازی استفاده می کند تا یک جنین شبیه سازی شده تولید شده ، ولی به جای آن که جنین در رحم مادر قرار بگیرد، در آزمایشگاه کشت داده می شود تا سلولهای بنیادی مورد نیاز تکثیر شوند و سپس از این سلولها برای مصارف درمانی مورد استفاده قرار گیرد.
مزیت استفاده از سلولهای بنیادی این است که بافت و اندام تولید شده با ساختار ژنتیکی بدن تطابق کامل دارد و از سوی سیستم ایمنی بدن مورد حمله قرار نمی گیرد.
مهندسی ژنتیک در انسان ها خوب است یا بد؛
مهندسی ژنتیک در انسان ها بدان معنی است که می توان ژنهای موجود در یک سلول زنده را تغییر داد. تصور کنید یک ژن معیوب ، نوعی بیماری ریوی را در سلولهای ریه شما ایجاد کرده است.
اگر روشی برای تعمیر یا تعویض آن ژن معیوب وجود داشته باشد، آن گاه سلولها به حالت طبیعی خود باز می گردند و شما درمان می شوید. این روش در حال حاضر درباره انسان آزمایش نشده است ، ولی نظریه آن چندان سخت نیست.
دانشمندان می توانند ژن جدید و مطلوب را در یک ارگانیسم مشابه ویروس قرار دهند. این ارگانیسم می تواند به داخل سلول راه یابد و ژن جدید را به درون سلول تزریق کند. این ارگانیسم بردار ویروسی نام دارد.
مهندسی ژنتیک انسان ها هم 2 نوع دارد:
1-مهندس ژنتیک سوماتیک: روشی است که ژنهای معیوب یک اندام خاص بدن را هدف قرار می دهد و به هیچ وجه روی ژنهای موجود در سلول های تخمک و اسپرم تاثیر نمی گذارد. این روش در مراحل آزمایشگاهی قرار دارد، ولی به نظر می رسد در آینده مفید واقع شود.
2-مهندسی ژنتیک ژرملاین : روشی است که ژنهای موجود در سلول های تخمک ، اسپرم یا جنین های نخستین را هدف قرار می دهد.
از آنجا که این سلول ها نیای بزرگ تمام سلول های بعدی هستند در تمام سلول های جدید این تغییرات شکل می گیرند و ژن جدید به تمامی نسلهای بعدی منتقل می شود!
این روش در بسیاری از کشورهای جهان منع شده است ، ولی نه در ایالات متحده. واژه سوماتیک از واژه یونانی Somaبه معنی بدن مشتق شده است.
عبارت ژرملاین نیز به واژه germ یا سلول های جنسی اشاره می کند، همان سلول های تخمک و اسپرم.
ذوالفقار دانشی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
