نوستالژی اسکناس در فردوسی

این خیابان به نوعی نماد همزمان اقتصاد و دیپلماسی ایران است. ساختمان مرکزی و نمادین بانک ملی که در همان باغ ایلخانی احداث شده است، سفارتخانه‌های انگلیس، آلمان و ترکیه، صرافی‌ها، دلارفروشان، سکه‌فروشان، نقره‌فروشان، عتیقه‌فروشان و... همه و همه فردوسی را به یکی از پایه‌های اقتصاد کشور تبدیل کرده است. با این همه حاشیه خیابان فردوسی حدفاصل چهارراه اسلامبول تا میدان فردوسی را صنف جالبی پر کرده‌اند: اسکناس‌فروشان. آنان که با جعبه‌های شیشه‌ای در دست یا جا گرفته روی پا کنار خیابان نشسته‌اند و انواع اسکناس‌ها و سکه‌های ایران و جهان را به کلکسیونرها و سایر علاقه‌مندان دائمی یا عبوری عرضه می‌کنند. خرید و فروش این سکه‌ها و اسکناس‌ها در حالی که بوی تند قهوه از قهوه فروشی‌های فردوسی به مشام می‌رسد، در برابر سفارت انگلیس، حس و حال خاصی به فردوسی می‌دهد. اما بیشتر کسب و کار این اسکناس‌فروش‌ها، فروش اسکناس نو به مردم است. اسکناس‌هایی که به خاطر کاهش شدید ارزش‌شان از چرخه پولی خارج شده‌اند و دیگر به کار نمی‌آیند.

اما مردم معمولا در همه فصول سال مشتری آن هستند. از اعیاد ملی ـ مذهبی مثل عید نوروز و عید غدیر گرفته تا مجالس عروسی و عقدکنان. تصور کنید پدربزرگ بازنشسته‌ای می‌خواهد به فرزندان و نوه‌های پرشمارش عیدی بدهد. او که نمی‌تواند 2000 یا 5000 تومانی عیدی بدهد. مجبور است حداکثر سراغ 500 تومانی نو بیاید که بانک‌ها اصولا آن را به فراموشی سپرده‌اند. شخص دیگری را تصور کنید که می‌خواهد روی سر عروس و داماد پول بریزد. انتخاب او کدام اسکناس است؟ 2000 تومانی؟ عمرا! 1000 تومانی؟ شاید، ولی بعید است! 500 تومانی؟ ممکن است. 200 تومانی؟ حتما! ... اینچنین است که افراد مختلف در اکثر ماه‌های سال گذرشان به اسکناس‌فروشان می‌افتد تا اسکناس‌های نوی از چرخه خارج شده و کم‌ارزش این روزها را برای سرخ نگهداشتن صورت با سیلی تهیه کنند. جالب است که هر قدر ارزش اسمی اسکناس کمتر می‌شود، قیمت آن افزایش پیدا می‌کند.

اسکناس‌ها هم فقط دسته‌ای فروخته می‌شود و باند رول دسته به هیچ عنوان باز نمی‌شود. مثلا دسته صد قطعه‌ای اسکناس 500 تومانی که در مجموع 50 هزار تومان می‌شود، 65 هزار تومان قابل خریداری است، اما اگر بخواهید دسته صد قطعه‌ای اسکناس 200 تومانی که در مجموع 20 هزار تومان می‌شود را بخرید باید 20 هزار تومان اضافه ـ یعنی در مجموع 40 هزار تومان ـ بپردازید.

محل به دست آوردن این اسکناس‌ها هم روشن نیست. هرچند هیچ کدام از آنها تقلبی نیستند، با این حال در بانک‌ها هم یافت نمی‌شوند و اگر به بانک مراجعه کنید حتی اگر پارتی هم داشته باشید باز هم نمی‌توانید اسکناسی به این میزان کمیاب را پیدا کنید.

لذا در نگاهی دیگر می‌توان گفت اسکناس‌‌فروش‌های فردوسی نوعی کاسبی انحصاری برای خود دست و پا کرده‌اند که کمتر کسی را یارای ورود به آن است. کاسبی که اتفاقا در موسم عیدهای ملی ـ مذهبی، جشن‌ها، ماه‌های غیرحرام رونق می‌گیرد تا جایی که برای خرید اسکناس نو از آنها بازار سیاه هم شکل می‌گیرد. بازار سیاهی که روی دیگر سکه در نوستالژی اسکناس فردوسی را به نمایش می‌گذارد.