موفقیت بین‌المللی کاریکاتور ایران کاملا شخصی است

متاسفانه ما کاریکاتوریست‌ها از طریق مرکزی برای این قبیل جشنواره‌ها معرفی نمی‌شویم و هر چه هست بسیار شخصی صورت می‌گیرد. بر این اساس در این دوسالانه نیز به‌واسطه ایمیلی که دریافت کرده بودم، شرکت نمودم و سه اثر را با موضوع تعیین شده ارسال کردم که خوشبختانه با داوری‌های صورت گرفته یکی از آنها به‌عنوان اثر برگزیده انتخاب شد.

البته تمامی این تبادلات اطلاعاتی از طریق اینترنت بوده، اما هم‌اکنون برگزارکنندگان دوسالانه از من دعوت کردند که در مراسم تجلیل حضور پیدا کنم که متاسفانه به دلیل نبود ارگانی که بتواند هزینه‌های این سفرها را تامین کند، همیشه با مشکل روبه‌رو هستیم، چرا که باید تمامی این هزینه‌ها را به صورت شخصی پرداخت کنیم.

ناگفته نماند که عدم حمایت همیشه بوده و تنها به بخش مالی نیز ختم نمی‌شود. وقتی ما کاریکاتوریست ها حتی کاغذ برای خلق آثارمان نداریم بر این اساس همیشه به صورت مستقل کار می‌کنیم و اگر زمانی موفقیتی برایمان پیش بیاید همه خودشان را به ما نزدیک و اعلام می‌کنند که این هنرمند برای ما بوده.

در صورتی که ما برای کشورمان افتخار کسب می‌کنیم و در همه جای دنیا پرچم کشورمان را در زمینه هنر بالا می‌بریم، ولی متاسفانه فقط افتخار ورزشکاران بزرگ دیده می‌شود و کار هنرمندان در این زمینه ارزشی ندارد.

در حال حاضر به واسطه تعطیلی دوسالانه کاریکاتور ایران نمی‌توانیم تفاوتی را بررسی کنیم. دوسالانه کاریکاتور یکی از بهترین دوسالانه های کاریکاتور در سطح بین‌المللی بود، به‌گونه‌ای که اکثر کشورها در این رخداد شرکت می‌کردند و از نظر استاندارد در جایگاه مطلوبی بود، اما متاسفانه برگزار نشد، تا جایی که تصمیم به برگزاری آن در قالب سه‌سالانه شد و در نهایت نیز از بین رفت و منحل شد و آن را در کشورمان از دست دادیم که خود این جریان باعث شد خارجی‌ها و دیگر کشورها با دوسالانه‌های خود حرف اول را بزنند و جایگزین بهترین دوسالانه کاریکاتور جهان که در ایران برگزار می‌شد شوند و ما هم به بهترین بودن آنها تن دهیم.

یک تعداد از شهرها وضع بهتری دارد. ما خودمان در همدان حتی مرجعی هم برای مراجعه نداریم. حتی حوزه هنری و ارشاد هم بیشتر مشغول کارهای اداری خود هستند. به نظر من با توجه به وسعت هر شهر وضع هنری‌اش هم تغییر می‌کند، به‌گونه‌ای که هر قدر شهر کوچک‌تر باشد وسعت کار نیز کمتر است.

حتی انجمن کاریکاتور به صورت استانی هم کاری از پیش نمی‌برد و نمی‌تواند تغییری در این روند ایجاد کند. این جریان باید به صورت کشوری باشد، ولی متاسفانه برای شکل‌گیری چنین مراکزی همیشه سنگ‌اندازی بوده، چون در زمان‌های مختلف توافقات لازم برای تاسیس مراکز مرتبط بوده و حتی مجمع نیز تشکیل شده، اما هیچ وقت به سرانجام نرسیده است.

با تمام این کمبودها ما نهادی به نام خانه کاریکاتور داریم که هرچند به‌واسطه عدم بودجه لازم زیاد از کاریکاتورها حمایت نمی‌کند، اما باز هم مرجعی است که می‌توانیم به آن دل خوش کنیم و اخبارمان را از طریق آن منعکس کنیم. این در حالی است که هر هنری برای خودش یک انجمن صنفی دارد و کاریکاتور چنین امتیازی را دارا نیست. به نظر من همان زحمتی که یک فیلمساز یا نقاش می‌کشد کاریکاتوریست هم می‌کشد و حتی بیشتر از سایر هنرها توانسته افتخار برای هنر کشور کسب کند، ولی با همه این امتیازات به آن هنرها توجه می‌شود و به کاریکاتور هیچ.

من با این نظر مخالفم، چون فضا هر چه محدودتر باشد، خلاقیت بیشتر می‌شود. کاریکاتوریست‌ها مشکلشان از نظر خلق آثار نیست، بلکه ستون کاریکاتور در روزنامه‌ها زیر ذره‌بین است. همیشه مرز باریکی بین طنز و هجو وجود داشته. طنز نشان‌دهنده اشتباهات است و هجو قصدش مسخره کردن است و انتقاد را در نظر نمی‌گیرد. وقتی این مرز باریک می‌شود برداشت‌ها و سوءاستفاده‌ها نیز بیشتر می‌شود.

همه اینها دست به دست هم می‌دهد که فضای ناامنی برای کاریکاتور ایجاد شود و این عامل باعث می‌شود کاریکاتوریست‌ها کارهایشان را از صفحات روزنامه‌ها یا به کشوهای میزشان ببرند یا با یک فرمت دیگر در جشنواره‌های خارجی شرکت دهند که البته همه اینها باعث افت تعداد مخاطبان می‌شود. من معتقدم باید در این زمینه فرهنگ‌سازی صورت گیرد تا کاریکاتوریست‌ها با فراغ بال کار کنند.

سحر طاعتی ‌/‌ جام‌جم