اوراق مشارکت یک تیر و چند نشان

یکی از منابعی که موجب رشد و تسریع در ساخت زیربناهای کشور شده، عرضه اوراق مشارکت بوده که با فروش آن سعی شده علاوه بر جذب نقدینگی موجود در جامعه و تسریع در فعالیت‌های عمرانی، از تورم اضافی در جامعه نیز جلوگیری به عمل آید.

فروش این اوراق در سال‌های 89 و 90 تجربه موفقی برای سرمایه‌گذاران در این بخش به دنبال داشت، زیرا فروشندگان اوراق از استقبال خریداران رضایت داشتند و توانستند منابع مورد نیاز برای پروژه‌های خود را تامین کنند و از سوی دیگر خریداران نیز از سود نسبی تضمین شده‌ای بهره بردند و در نهایت بانک مرکزی هم در قبال فروش این اوراق، اهداف پولی و اقتصادی کلان خود را دنبال کرد. البته باید اذعان کرد که از لحاظ فرهنگی فعالیت‌های گسترده و مناسب برای شناساندن اوراق مشارکت به عموم مردم صورت نگرفته است و جا دارد که عرضه‌کنندگان اوراق مشارکت قبل از هر چیز مزایا و امتیازاتی را که خریداران این اوراق از آن بهره‌مند خواهند شد، تشریح کنند و نقشی را که این اوراق در جهت پیشبرد اهداف اجتماعی و اقتصادی برای توسعه کشور دارد برای مردم آشکار کنند تا مشارکت عمومی در این راستا افزایش یابد.

کوروش معدلت کارشناس مسائل پولی در این خصوص می‌گوید: « هر دستگاه یا نهادی که می‌خواهد اقدام به عرضه اوراق مشارکت کند باید ابتدا طرح توجیهی خود شامل جریان انتقال منابع طرح و میزان هزینه‌های آن را مشخص و در یک بازه زمانی معین آن را ارائه کند. بنابراین معمولا طرح‌هایی که از طریق اوراق مشارکت تامین مالی می‌شود بی‌تردید نیمه تمام نخواهد ماند و این ادعا را تجربه تاریخی اوراق مشارکت ثابت می‌کند.»

همچنین ناشران اوراق مشارکت باید برای ایجاد انگیزه بیشتر خریداران اقدام به پرداخت سود قطعی کنند؛ چرا که این امر تبلیغ مهم و خوبی برای ناشر هم نزد بانک مرکزی و هم در میان مردم به شمار می‌رود و ابهامات شرعی در خصوص خرید اوراق را نیز برطرف می‌کند. اجرای سیاست انتشار اوراق مشارکت در این چند ساله نشان می‌دهد به رغم تفاوت اندک نرخ سود علی‌الحساب این اوراق با نرخ سود سپرده‌های درازمدت نزد نظام بانکی از استقبال خوبی برخوردار بوده است. علت آن را می‌توان در موارد گوناگونی مانند تضمین بازپرداخت اصل و سود آن توسط نظام بانکی و همچنین سرعت نقد شوندگی این اوراق جستجو کرد که نشان می‌دهد انتشار این اوراق آثار مثبتی بر متغیرهای اقتصاد از جمله سرمایه‌گذاری و تولید بر جای گذاشته است و علاوه بر تامین منابع مالی طرح‌ها از خواب سرمایه‌ها در پروژه‌ها نیز جلوگیری می‌کند.

از عوامل مهم دیگر که موجب رویکرد مردم نسبت به خرید اوراق مشارکت خواهد شد، میزان نرخ سود اوراق نسبت به سایر گزینه‌هاست.

دکتر علی رشیدی، رئیس انجمن اقتصاددانان ایران می‌گوید: از گذشته‌های دور همواره این اصل در میان اقشار مختلف جامعه رایج بوده که بخشی از درآمد خود، هر چند اندک را برای روز مبادا ذخیره یا به اصطلاح اقتصادی امروز پس‌انداز کنند تا در مواقع ضروری از آن برای رفع نیازهای خود بهره ببرند، اما از آنجا که هر پس‌اندازی به شکل پول، با توجه به وجود تورم، ضرر محسوب می‌شود، تلاش می‌کنند تا از این پس‌انداز خود به نحو مطلوبی کسب درآمد و سود نمایند، بنابراین برای کسب درآمد بیشتر به شیوه‌های مختلف سرمایه‌گذاری گرایش می‌یابند که ضمانت بازگشت سرمایه اولیه‌‌شان را دارا باشد. به همین دلیل چون در بازار سکه و ارز این اطمینان را نمی‌یابند به سمت خرید اوراق مشارکت می‌آیند و یقین دارند می‌توانند نرخ سود ثابتی را که توسط بانک‌ها و در نهایت بانک مرکزی تضمین شده است دریافت کنند، هر چند اگر نرخ سودی که دریافت می‌کنند زیر نرخ تورم حاکم بر اقتصاد جامعه باشد، باز به دلیل همان عدم ریسک‌پذیری که ذکر شد، رغبت بیشتری در خرید اوراق مشارکت دارند تا خرید سکه یا ارز که همواره در نوسان‌های شدید قرار دارد.

منوچهر سراجی، کارشناس پولی اعتقاد دارد: مردم زمانی سراغ خرید اوراق مشارکت می‌روند که منابع مازاد برای خرید آن داشته باشند و در ضمن تبلیغات و اطلاع‌رسانی خوبی هم برای معرفی آن صورت گرفته باشد. همچنین نوع بانک عامل و مقبولیت پروژه و تاثیر آن در رفاه عموم مردم نیز در میزان استقبال جامعه از خرید این اوراق موثر است. آمار و ارقام موجود نشان می‌دهد طی چند سال اخیر اوراق مشارکت با استقبال روزافزون مردم روبه‌رو بوده و خرید اوراق مشارکت به عنوان یکی از سرمایه‌گذاری‌های مناسب مورد پذیرش عموم واقع شده است.

این روزها نیز شاهد فروش اوراق مشارکت از سوی وزارتخانه‌هایی چون راه و شهرسازی و نیرو هستیم. قرار است این اوراق در وزارت راه و شهرسازی در توسعه زیربناهای حمل و نقل کشور صرف شود. طبق آمارهای ارائه شده از سوی شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل، اعتبارات مصوب سال جاری کشور برای توسعه زیربناهای حمل و نقل 5700 میلیارد تومان افزایش یافته که 23 هزار میلیارد ریال از محل بودجه عمومی و 35 هزار میلیارد ریال از محل فروش اوراق مشارکت تامین شده است، یعنی بیشتر از میزان بودجه تخصیص یافته از سوی دولت تا میزان 3500 میلیارد تومان از فروش اوراق مشارکت منابع خود را تامین کند.

احمد صادقی، مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل کشور در اهمیت مشارکت و خرید آن توسط مردم معتقد است که اوراق مشارکت دارای چند ویژگی مفید برای کشور است، اول این‌که مردم در ساخت و عمران کشور مشارکت پیدا می‌کنند که این امر موجب همدلی و اتحاد بین آنان خواهد شد. در ضمن نقدینگی موجود در جامعه جذب و به سمت فعالیت‌های عمرانی هدایت خواهد شد. همچنین از تورم اضافی در جامعه نیز جلوگیری می‌کند و از طریق این منابع کشور به سوی عمران و آبادانی گام برمی‌دارد.

خلاصه آن‌ که اوراق مشارکت طرح‌های عمرانی حائز دو ویژگی ممتاز برای خریدارش خواهد بود؛ اول سود تضمین شده بدون ریسک و دوم منافعی که پس از بهره‌برداری از طرح‌های عمرانی مستقیم یا غیرمستقیم نصیب خریدار اوراق طرح‌های عمرانی مربوط خواهد شد. بنابراین بیراه نیست اگر بگوییم خرید اوراق مشارکت از سوی مردم، هدف قرار دادن چند نشان با یک تیر است.