«هفت» 2 سال متن و حاشیه

اما فریدون جیرانی در اولین برنامه هفت تاحدودی موضع خود را مشخص کرد. وی ابتدای برنامه تاکید کرد هفت، نود سینمایی نیست و بسیاری از جنجال‌آفرینی‌ها و خط قرمز‌هایی که نود براحتی از آنها عبور می‌کرد را جدی می‌شمارد و به آنها نزدیک نمی‌شود. به این ترتیب معلوم شد هفت هرگز به شیوه نود نمی‌خواهد داغ و پرچالش باشد. البته مشخص است حوزه فرهنگی سینما تعاریف متفاوتی از حوزه ورزش دارد و افرادی هم که درسینما فعالند کمتر تاب و تحمل انتقاد دارند. اما ناخواسته مقایسه‌ای ناگزیر میان این دو برنامه به‌وجود می‌آمد که تا امروز هم ادامه دارد؛ بنابراین تیغ انتقادها از همان اولین قسمت‌های برنامه، روانه هفت شد. برخی به اجرای جیرانی اعتراض داشتند و معتقد بودند او باید جایگاه مجری را برای خود نگه دارد و آنقدر پراکنده به اظهارات کارشناسی در برنامه نپردازد و از بحث منحرف نشود. برخی دیگر از منتقدان نیز به نقدهای مسعود فراستی، منتقد ثابت برنامه معترض بودند. به هر حال تنها برنامه سینمایی تلویزیون در طول دو سالی که در دست جیرانی و تیم اجرایی‌اش بود فراز و نشیب‌های فراوانی پشت سر گذاشت و مخالفان تند و تیز و البته موافقان و علاقه‌مندانی هم داشت.

برنامه هفت با شعار «برای سینمای ایران» توانست در بسیاری موارد برنامه‌ای تحلیلی ـ تخصصی را روانه آنتن شبکه سه سیما کند. اما در برخی مواقع نیز برنامه در حد یک برنامه معمولی و سطحی که نمی‌تواند از سطح مسائل مربوط به سینما پایش را فراتر بگذارد، تجاوز نمی‌کرد. هفت خیلی وقت‌ها به محافظه‌کاری متهم می‌شد و به بیانیه ابتدایی خود که قرار نیست مثل برنامه نود از خط قرمزها بگذرد و جنجال به پا کند، متعهد می‌ماند. اما این برنامه با همه حرف و حدیث‌هایی که در پی داشت استانداردی را در چارچوب کاری خودش قرار داده بود که حتی مخالفان برنامه نیز جمعه‌شب‌ها مشتاقانه جلوی تلویزیون می‌نشستند و این نشان از درک درست گروه سازنده هفت از مسائل سینمای ایران و علاقه مخاطبان داشت.

انتقاد از شیوه نقد و بررسی فیلم‌ها توسط مسعود فراستی که به عنوان منتقد ثابت در برنامه حضور داشت یکی از حاشیه‌هایی بود که برای برنامه به‌وجود آمد. بسیاری از منتقدان از این‌که یک نفر به صورت ثابت باید در برنامه همه فیلم‌های سینمای ایران را به سبک و سیاق خودش نقد کند، انتقاد داشتند. بیشتر فیلمسازانی هم که در برنامه فیلمشان به وسیله فراستی مورد بررسی قرار می‌گرفت پس از پایان برنامه، اعتراض خود را به نحوه تحلیل فیلمشان از طرف وی در مطبوعات اعلام می‌کردند. مثل انتقاد فرزاد موتمن و حسن فتحی از نقد فیلم‌های «پوپک و مش ماشاالله» و «کیفر» در برنامه که در مطبوعات آن را مطرح کردند. فتحی بعدا گفت این برنامه مشکل مدیریتی و اجرایی دارد!

یکی از اولین حاشیه‌هایی که گریبانگیر برنامه هفت شد، گفت‌وگو با فریماه فرجامی و ابوالفضل پورعرب بود؛ دو هنرمندی که این روزها بیشتر در حاشیه هستند. این مصاحبه‌ها واکنش‌های بسیاری را برای هفت داشت. تا جایی که برخی سینماگران از جمله رخشان بنی‌اعتماد و امین تارخ ـ که در همان برنامه حضور داشت ـ به انتقاد از عملکرد هفت پرداختند که چرا هنرمندان محبوبی را که روزی ستاره‌های سینمای ایران بودند با نگاهی ترحم‌برانگیز به معرض نمایش عموم گذاشته است. هفته بعد جیرانی در پاسخ به این اعتراض‌ها عنوان کرد هیچ‌گاه قصد نداشته به این بازیگران بی‌احترامی کند و تنها می‌خواسته در این برنامه از آنها یادی کند.

بهمن 89 یکی از جنجالی‌ترین روزهای هفت بود. مسعود فراستی ابتدای برنامه و در نقد فیلم سینمایی جرم مسعود کیمیایی از الفاظی استفاده کرد که واکنش بسیاری از اهالی سینما و منتقدان از جمله عزت‌الله انتظامی را برانگیخت. کار تا جایی پیش رفت که فراستی در برنامه بعد حضور پیدا نکرد و به نظر می‌رسید حضور وی در برنامه با گفتن این‌کلمه به پایان رسیده است، اما با تلاش‌های جیرانی و تیمش، فراستی دوباره به هفت بازگشت و بعد هم در نامه‌ای گفت سر حرفش ایستاده و عقب‌نشینی نمی‌کند.

اسفند 89 نیز تهمینه میلانی از این‌که در نظرسنجی برنامه برای پیش‌بینی پرفروش‌ترین فیلم اکران نوروز، نامی از فیلمش برده نشده بود، عصبانی شد و این اتفاق را غرض‌ورزی تهیه‌کنندگان هفت دانست. میلانی بعدها هم که در برنامه نقد، فیلم او را با «اخراجی ها»ی ده‌نمکی عوض کردند از جیرانی خواست استعفا کند!

اما ابتدای سال 91 مصادف شد با جنجال‌ها و حاشیه‌های اصلی هفت. نهم اردیبهشت مصادف با آغاز سومین سال فعالیت برنامه هفت بود؛ آغازی که بیشتر از دو سه برنامه دوام پیدا نکرد. جیرانی در ابتدای صحبت‌هایش در برنامه، مانیفست جدید هفت را هم خواند که واکنش‌های فراوانی به همراه داشت. جیرانی در این مانیفست با اشاره به این‌که هفت از این پس ضمن احترام به منتقد برنامه ترجیح می‌دهد به نقد برخی فیلم‌ها به دلیل جایگاهی که کارگردانش در سینمای ایران دارد، نپردازد، توضیح داد: «این هفته نیز به خاطر احترام به مهرجویی 73 ساله ترجیح دادیم به جای نقد «نارنجی پوش» به گفت‌وگو درباره سینما و جایگاه مهرجویی بپردازیم.»

وی همچنین توضیح داد برنامه هفت در طول این دوسال تلاش کرده از جریانی که مخالف دخالت دولت و اعمال ممیزی بر فیلم‌هاست، حمایت کند چون این کار را نه به صلاح گروهی خاص که به صلاح سینما می‌داند و وابستگی به هیچ جناحی نیز ندارد. صحبت‌های جیرانی درباره دلایل حضور نداشتن فراستی در برنامه و نقد نشدن فیلم نارنجی‌پوش به وسیله وی واکنش‌های مسعود ده‌نمکی را که مهمان برنامه بود نیز در برداشت. وی این کار برنامه را ضعیف‌کشی و ضایع کردن حق فیلمسازان دیگر دانست.

صحبت‌های محمدصادق کوشکی، نماینده هفته‌نامه «یالثارات» در برنامه نوزدهم فروردین به صورت تلفنی و بیست و پنجم فروردین به صورت مهمان برنامه و روبه‌روی علی معلم نیز یکی از حاشیه‌های اصلی برنامه هفت در سال جدید بود. پس از حضور کوشکی در برنامه و صحبت‌هایی که درباره وضعیت سینما طی چند سال اخیر کرد و به دنبال آن پاسخ‌های جیرانی و معلم به وی چند رسانه ارزشی طی نامه‌ای که به عزت‌الله ضرغامی، رئیس سازمان صدا و سیما نوشتند از عملکرد برنامه هفت شکایت و رویکرد این برنامه را در حمایت از فیلم‌های غیر دولتی نامناسب دانسته و در برنامه‌ای بی‌طرف، خواستار مناظره نمایندگان جریان ارزشی و جریان شبه‌روشنفکری شدند. پس از آن نیز برخی سینماگران نیز از جمله مسعود کیمیایی، داریوش مهرجویی، ابراهیم حاتمی‌کیا، حامد بهداد و... در حمایت از برنامه هفت نامه‌ای به ضرغامی نوشتند.

از دیگر مسائلی که گریبان برنامه هفت را گرفت، اتفاقاتی بود که در اکران نوروز برای فیلم‌های «گشت ارشاد» و «زندگی خصوصی» به وجود آمد. جیرانی در برنامه‌ای که به بررسی اتفاقات روی داده برای این‌دو فیلم می‌پرداخت، اقدام حوزه هنری مبنی بر پایین‌کشیدن این دو فیلم از سینماهای تحت اختیارشان را غیرقانونی دانست و موضع برنامه را مخالف این رفتار اعلام کرد. البته جیرانی به حبیب‌الله کاسه، عضو شورای صنفی تهیه‌کنندگان که بیانیه‌ای در این ارتباط منتشر کرده بودند نیز گفت: «ما قبول داریم حوزه هنری کاری فراقانونی انجام داده‌است، اما این درست نیست شما با لحنی بیانیه خود را منتشر کنید که ما نتوانیم از آن دفاع کنیم. با این ادبیات، صنف تهیه‌کنندگان نمی‌تواند جایگاه خود را تثبیت کند.»

در همان برنامه، جیرانی با گلایه نسبت به صحبت‌هایی که در برخی مطبوعات و سایت‌های داخلی و خارجی نسبت به حمایت او و فراستی از فیلم «قلاده‌های طلا» ابوالقاسم طالبی شده بود، گفت: «نسبت‌هایی به من و فراستی داده شد و ما را بازوی امنیتی نظام که فیلمنامه‌ها را در یک مکان مخفی می‌خوانیم و تصویب می‌کنیم، خوانده‌اند. از طرف دیگر، پس از برنامه هفته گذشته از سوی گروهی دیگر به ترویج شبه‌روشنفکری و اباحه‌گری متهم شده‌ایم. من قضاوت درباره این اتهامات را به بینندگان می‌سپارم.»

جیرانی در ادامه گفت: «متاسفانه اندیشه‌های افراطی همیشه احساس می‌کنند حق با آنهاست. این اندیشه‌ها باید مجالی برای گفت‌وگو و نقد به بقیه افراد نیز بدهند و باید بدانند قرار نیست اندیشه‌های دینی نقد شود، بلکه اندیشه‌های این افراد است که باید مورد انتقاد قرار گیرد.»

فراستی نیز در همین زمینه گفت: «در جواب صحبت‌های سایت خارج از کشور که مدیر مسئول پیشین روزنامه آفتاب یزد اداره آن را به عهده دارد هیچ صحبتی ندارم، چون آنها موضع کثیفی دارند و شبکه‌های بی‌بی‌سی و من و تو هم به خاطر صحبت‌هایم درباره فیلم جدایی نادر از سیمین به من تاخته‌اند. البته از این وضع خوشحالم. نظر من درباره فیلمفارسی و فیلم‌های شبه‌روشنفکری به یک شکل است و هیچ کدام را قبول ندارم.»

برنامه‌های آخر هفت انتقادهای بسیاری را به مواضع فریدون جیرانی روانه کرده بود. این انتقادات باعث شد جیرانی و تیمش در برنامه بیست و دوم اردیبهشت به طور رسمی از هفت خداحافظی کنند. البته جیرانی اعلام کرد به دلیل ساخت سریال تلویزیونی‌اش تصمیم دارد از برنامه برود و تذکری از طرف سازمان به آنها داده نشده است. پس از چند هفته تعطیلی برنامه به دلیل مسابقه‌های جام ملت‌های اروپا، تیم جدید هفت با اجرای محمود گبرلو اجرای برنامه را با همان دکور و بخش‌های قبلی و البته با حضور دوباره مسعود فراستی از سر گرفتند. در نهایت برنامه هفت با تیم جدیدش همچنان به راه خود که بررسی مسائل روز سینمای ایران است، ادامه می‌دهد.

وجود این برنامه با همه فراز و نشیب‌هایی که در طول دو سال گذشته داشته باعث رونق سینمای ایران شده و به نفع این سینماست. شاید سینماگران با این برنامه بتوانند روحیه نقدپذیری را در خود تقویت کنند و به جای قرار گرفتن رودرروی یکدیگر، کنار هم سینمای ایران را به جایگاه رفیعی که استحقاقش را دارد، برسانند.