راه موسیقی را عاشقانه پیمودم

این روزها کمتر در جمعی و جلسه‌ای حضور پیدا می‌کنید. فکر می‌کنم بعد از کنسرت آقای اصفهانی که دو سال پیش برگزار شد شما را در جمع هنری خاصی ندیده‌ام.

همان طور که گفتید بسیاری می‌آمدند و به من می‌گفتند که تو مدت زمان طولانی در عالم موسیقی بوده‌ای و با خوانندگان مختلفی کار کرده‌ای. دوره‌هایی داشتید و همدیگر را می‌دیدید؛ شعرایی که با هم کار می‌کردید و بسیاری از آنها در حال حاضر در قید حیات نیستند.

بهتر است این موارد و خاطرات آنها در قالب یک کتاب منتشر شود، اما من همیشه در زمینه نوشتن تنبل بودم. به طور مثال ردیف کرکوک را سال 52 نوشتم و در دانشکده موسیقی ملی درس داده‌ام. ردیف نویی است و نسبت به زمان نوشته شده است، اما هیچ وقت حوصله این را پیدا نکردم که آن را منتشر کنم تا این که شاگردانم لطف کردند و این کار را انجام دادند. انتشار کتاب خاطراتم هم مدیون لطف همین شاگردان است.

درباره کتاب هم در نهایت مدیر انتشارات بدرقه جاویدان از من درخواست کرده بود تا کتاب خاطراتم را بنویسم و برای انتشار به آنها بسپرم. ایشان روزی آمدند و یک چک هم به من دادند تا کار را شروع کنم، اما من نه چک را نقد کردم و نه کار را شروع کردم. یک بار دیگر ایشان آمد تا از من درخواست کند که کار را شروع کنم من گفتم که نمی‌توانم، اما یکی از شاگردان خوبم به ایشان قول داد تا هر ساعت از شبانه‌روز که من خاطره‌ای را به یادآوردم آن را بنویسد و از آنها یک کتاب منتشر شود.

این نگاه در جامعه وجود داشت. زمانی که رفتن به کلاس‌های استاد گرانقدرم مرحوم صبا را شروع کردم پدرم ماموریت بود. وقتی برگشت اقوام به او گفتند چرا نشستی که پسرت همایون دارد می‌رود مطرب شود! پدرم اما به این حرف‌ها توجهی نکرد، اما حرفی به من زد که هرگز یادم نمی‌رود.

به من گفت همایون ، من هم موسیقی را دوست دارم و نمی‌گویم دنبال این هنر نرو، اما اگر موسیقی باعث شود که تو از درس بمانی مجبور می‌شوی سازت را که تا این حد به آن عشق می‌ورزی جاهایی استفاده کنی که درست نباشد. او به من گفت سازم معشوقم است و باید حرمت معشوق را نگه دارم. این حرف خیلی در من اثر کرد و ضمن این‌که تمریناتم را با جناب صبا ادامه می‌دادم درس هم می‌خواندم و اتفاقا ریاضیات و فیزیکم هم خیلی خوب بود. بعد هم در رشته مهندسی برق تحصیل کردم. همیشه قدرشناس پدر و مادرم هستم و برایشان از خداوند رحمت واسعه طلب می‌کنم.

می‌دانید شاید اگر پدرم یک حرف خشن زده بود، من در هم می‌شکستم و دیگر همایون خرم آهنگساز و نوازنده ویلون نمی‌شدم.

بگذارید ماجرا را از ابتدا توضیح دهم. من همیشه مورد تایید استادم ابوالحسن صبا بودم. یک روز نزد ایشان رفتم و به من گفت که به تنهایی ساز بزنم. همیشه استاد خودش همراه شاگردها ساز می‌زد که تشویق شوند و فکر کنند خودشان خوب می‌زنند، اما آن روز من باید تنهایی ساز می‌زدم و کمی برایم دشوار بود.

خلاصه آن که شروع کردم به زدن و به آخرهای ردیف دوم که رسیده بودم به من گفت برو رادیو ساز بزن. با تعجب حرف‌های استاد را به مادرم گفتم. او به من گفت در رادیو اعلام کرده‌اند هر کس می‌تواند ساز بزند و استعداد دارد برای حضور در برنامه‌های رادیویی مراجعه کند تا از او تست بگیرند. من هم به رادیو رفتم و در آزمون ورودی پذیرفته شدم. آن زمان 15 سال و شش ماه سن داشتم، اما گفتند که از رادیو اعلام می‌شود من 14 ساله‌ام. چون این سن شاعرانه است! هر چه گفتم وقتی مدرسه می‌روم، دوستانم مسخره‌ام می‌کنند و... فایده‌ای نداشت و بعد هم اعلام کردند که نوجوان 14 ساله‌ای در رادیو قطعاتی را خواهد نواخت.

هیچ وقت با هیچ موسیقی مخالف نیستم. هر اثری که خوب اجرا شود خوب است. درست است که من خودم به گوشه‌های موسیقی اصیل ایرانی علاقه دارم و هنوز هم سه‌گاه و چهارگاه می‌نوازم، اما این دلیل نمی‌شود که بخواهم با موسیقی‌های جدید مخالفت کنم. موسیقی هم باید مانند ما آدم‌ها نفس بکشد و با تجربه‌های تازه خود را قوی کند.

برخی فکر می‌کنند چون من در موسیقی ایرانی هستم برهر آنچه جز موسیقی ایرانی است ،‌ دست رد می‌زنم، در حالی که اصلا این طور نیست. همیشه گفته‌ام و باز هم می‌گویم موسیقی پاپ اگر خوب ساخته شود، خوب است و موسیقی ایرانی اگر بد ساخته شود، بد است.

موسیقی راه عاشقانه رفتن است. اگر کسی دنبال موسیقی برود و بخواهد برایش دست بزنند و مشهور شود به خواسته‌اش می‌رسد، اما این شهرت‌ ماندگار نیست. هر‌کسی از روی‌ عشق و با همه وجودش با زخمه‌های موسیقی هم‌مسیر شود می‌تواند ماندگار شود. از قدیم گفته‌اند هر چه از دل برآید به دل می‌نشیند. این جمله درباره موسیقی هم صدق می‌کند. هر چیزی که از دل برنیاید روی سطح می‌ماند و نمی‌تواند خالق خود را ماندگار کند.

در حالی که اگر کسی با عشق پیش برود، عمق پیدا می‌کند و عاشق موسیقی می‌شود و وقتی هم کسی عاشق موسیقی شود همه کارهایش خوب می‌شود.

موسیقی ما برای ادامه روند خود نیاز به کسانی دارد که عاشقانه قدم بردارند. در حال حاضر کارهای زیادی ساخته می‌شود، اما در پایان هم متوجه نمی‌شویم که اصلا چنین کارهایی ساخته شده است، چون هیچ اثری نگذاشته‌اند. اصلا ما به کارمان می‌گوییم اثر. خب این یعنی چه؟ یعنی این که باید بتواند اثرگذاری کند.

راه هنر و بخصوص موسیقی راهی است که طرف باید ابتدا ببیند چقدر استعداد دارد. ابتدا خودش را تست کند و بعد وارد این مسیر شود. کسانی که هم‌اکنون در حال آموزش موسیقی یا کار در این عرصه هستند از لحاظ کمیت خیلی زیادند، کیفیت ماجرا هم خیلی مهم است و بر کمیت برتری دارد. حال وقتی کیفیت قربانی شود نمی‌توان انتظار حضور صداهای عمیق و ماندگار در موسیقی را داشت.

ده جوان خوب قوی در موسیقی داشته باشیم بهتر است از هزار جوانی که وارد این عرصه شوند و خوب کار نکنند.

این حرف درست است، اما موسیقی عرصه‌ای است که از همان ابتدا غربال به دست دارد. یادم است استقبال از موسیقی وقتی کلاس موسیقی می‌رفتم خیلی زیاد بود و کلاس آنقدر شلوغ بود که باید کلی منتظر می‌ماندم تا بتوانم خدمت استاد برسم. استادم مرحوم صبا در مصاحبه‌ای گفته بود: «من 3000 شاگرد دارم.

این تعداد به صورت مستقیم یا غیرمستقیم شاگرد من بودند که مدام به مرور زمان الک شدند.» می‌دانید در دیگر علوم تا این حد با این الک مواجه نیستیم، به طور مثال 500 نفر دنبال یک رشته می‌روند و لااقل 400 نفر آنها فارغ‌التحصیل می‌شوند، اما در هنر این‌طور نیست و همین که پای هنر و ادبیات به میان می‌آید غربال‌ها هم بیشتر می‌شود. از آماری که استاد صبا گفته بودند هم بسیاری الک شدند و کم بودند کسانی که توانستند سلسله موسیقی ایرانی را ادامه و برنامه‌های ماندگاری را شکل دهند.

بله، اما خب همین دنبال موسیقی رفتن خودش غنیمتی است که باید آن را پاس داشت. چون هر قدر آدم‌ها موسیقی را بیشتر بشناسند و با آن سر و کار داشته باشند بهتر می‌توانند با آن ارتباط برقرار کنند. استادی را می‌شناسم که همیشه می‌گفت من را به مجلسی دعوت کنید که در آن لااقل دو نفر به ساز‌ زخمه زده باشند. چون می‌فهمند که من چه کاری انجام می‌دهم.

البته این موضوع از نظر دیگری هم خیلی خوب است، چون ابتدا فکر می‌کنند موسیقی راه آسانی است، اما می‌روند و می‌بینند که عجب راه دشواری است. به قول حافظ «که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل‌ها.»

این آلبوم‌ها را خیلی دوست دارم. هم آقای اصفهانی خیلی خوب کار کردند و هم آقای قربانی. درباره آلبوم رسوای زمانه خیلی وسواس به خرج دادم و برخی از قسمت‌ها را بارها اجرا کردیم، اما آقای قربانی با صبر و حوصله بسیار مرا همراهی می‌کرد و همین که حس می‌کرد کاری مطابق میل من انجام نشده آن را دوباره اجرا می‌کرد تا رضایتم را جلب کند.

نمی‌گویم از کار خودم در این آلبوم‌ها راضی هستم. از کار این دو جوان راضی هستم و همیشه از آنها به نیکی یاد می‌کنم.