یک جنگ تمام عیار
هر ساله بروز حوادث متعدد رانندگی در جاده های کشور و تصادفات پرتعداد درون شهری عده زیادی را به کام مرگ می کشد و هزاران تن را مصدوم و خانواده های بسیاری را دچار عوارض روحی و جسمی و مشکلات عدیده مالی می کند
سالانه به دلیل ناامنی جاده ها 24 هزار کشته در تصادفات جاده ای داریم و هر چند تمامی مسوولان به این مساله واقف هستند،اما تاکنون اقدامی جدی و فراگیر برای رفع این معضل صورت نگرفته. شاید هم انجام شده اما کافی نبوده.
امسال موضوع روز جهانی بهداشت ، ایمنی جاده ای بود. به این بهانه نگاهی به وضعیت تصادفات در کشور داریم.حوادث حجم وسیعی از مرگ ، ناتوانی و هزینه های مستقیم و غیر مستقیم را به جوامع تحمیل می کند.
در ایران هر سال 300 هزار (یعنی روزانه 800 تا850 نفر) بر اثر عوامل مختلف فوت می کنند که بعد از بیماری های قلبی عروقی ، دومین علت مرگ و میر، حوادث است که حدود 18 درصد کل مرگ و میرها را به خود اختصاص می دهد.
روزانه 102 نفر بر اثر حوادث از بین می روند و از این تعداد 60 نفر مربوط به حوادث ترافیکی است ; یعنی به طور متوسط هر 24 دقیقه یک مرگ به علت حوادث ترافیکی اتفاق می افتد.
طی سال گذشته ، 4/38 نفر به ازای هر 100 هزار نفر جمعیت کشور بر اثر تصادفات فوت کرده اند، در حالی که براساس اطلاعات سال 1999، نرخ مرگ ومیر ناشی از تصادفات در کره جنوبی 3/23 نفر، پرتغال 21 نفر، امریکا 3/15 نفر، اسپانیا 6/14 نفر، فرانسه 4/14 نفر، ایتالیا 11 نفر، آلمان 5/9 نفر، ترکیه 2/9 نفر، سوئد 6/6 نفرو بریتانیا 9/5 نفر به ازای هر 100 هزار نفر بوده است.
این مقایسه حاکی از بالا بودن نرخ مرگ و میر ناشی از تصادفات رانندگی ایران نسبت به سایر کشورهای جهان است.
روند رو به رشد مرگهای ناشی از حوادث طی سالهای اخیر زنگ خطر جدی را برای بخش بهداشت و درمان ، اقتصاد و...به صدا در آورده است.
بیماری ها و عوامل مسبب مرگ هر چه فراوان تر و هر چه در سنین پایین تر موجب مرگ شوند، عمر بیشتری را به هدر می دهند و اهمیت بیشتری در برنامه های ارتقای سلامت می یابند و در این بین ، سالهای از دست رفته عمر به علت تصادفات در مرتبه اول قرار دارد.
متوسط سن متوفیان بر اثر تصادف در ایران 8/35 سال است ; یعنی بهترین سالهای عمر اشخاص.از طرفی خسارت اقتصادی ناشی از حوادث بسادگی جبران پذیر نیست ، چرا که بیش از 10 برابر مرگها، بیماران بستری شده و به دنبال آن معلولیت ، از کار افتادگی ، سرباری و عوارض روحی و روانی وجود دارد.
گزارش ها حاکی از آن است که خسارت های ناشی از تصادفات رانندگی در کشور سالانه 7 هزار میلیارد ریال است. همچنین شرکتهای بیمه سالانه مبلغ 310 میلیارد تومان در قبال خسارات ناشی از حوادث و سوانح رانندگی پرداخت می کنند که 55 میلیارد تومان خسارت مالی و 255 میلیارد تومان نیز بابت خسارات جانی بوده است.
اگر آسیبها و خسارات مادی واردشده بر جامعه و خانواده ها اعم از متوفی ، مصدوم و زندانی را نیز اضافه کنیم ، ارقام بسیار بالاتر از این خواهد بود و اینها جدا از آشفتگی های روانی ، آسیبهای اجتماعی و معضلاتی است که این پدیده بر جامعه تحمیل می کند. فقر اطلاعاتی در کشورهای در حال توسعه یکی از موانع و مشکلات اصلی به کار بردن راهبردهای پیشگیری از حوادث است.
طبق آخرین گزارش گروه آمار سازمان پزشکی قانونی در 3ماهه اول امسال ، 6 هزار و 603 تن به علت صدمات ناشی از تصادفات جان خود را از دست داده اند که با نسبت به مدت مشابه در سال گذشته 17 درصد رشد داشته است و بالاترین آمار قربانیان ، مربوط به طیف سنی 18-24سال با 5/22 درصد است.
در این گزارش ، اطلاعات مربوط به تلفات جانی سه ماهه اول سال جاری در27 استان کشور به استثنای استان تهران مورد تحلیل قرار گرفته است.
بر این اساس 7/33 درصد قربانیان سرنشین وسایط نقلیه ، 9/22 درصد موتور سوار، 6/21 درصد عابر و 3/18 درصد راننده بوده اند.
همچنین نسبت عابران متوفی در استان چهار محال و بختیاری با 8/30 درصد بیشترین و در استان سمنان با 6/1 درصد کمتر از بقیه استانهاست.
بیشترین و کمترین درصد موتور سواران متوفی به ترتیب با 9/43 درصد و 5/6 درصد مربوط به استانهای بوشهر و کهگیلویه و بویراحمد بوده است.
در بررسی وضعیت قربانیان ناشی از تصادفات به تفکیک گروههای سنی در می یابیم که بیشترین متوفیات ناشی از تصادفات (5/22 درصد) در سنین 18-24 سال قرار دارند.پس از آن گروه سنی بالای 50 سال با 3/22 درصد مقام دوم را به خود اختصاص داده است.
در بین رانندگان متوفی نیز افراد 30 تا 39 ساله با 6/23درصد بیشترین نسبت قربانیان را تشکیل داده اند. بین موتور سواران ، افراد 18 تا 24 سال با 5/42 درصد و سپس 25تا 29سال با 1/15 درصد بیشترین قربانیان را تشکیل می دهند.
در بین عابران متوفی افراد بالای 50سال با 42درصد و سپس افراد زیر 10سال با 19درصد، بیشترین نسبت جان باختگان را تشکیل داده اند.بر پایه این گزارش ، محل تصادف 3/36درصد قربانیان ناشی از تصادف در جاده های برون شهری ، 1/29 درصد جاده های درون شهری ، 1/6 درصد در جاده های روستایی و 5/1 درصد نامعلوم است.
بیشترین نسبت قربانیان جاده های برون شهری به ترتیب مربوط به استانهای ایلام با 7/85 درصد، قزوین با 9/82درصد و لرستان 8/78 درصد است.همچنین استانهای یزد و گلستان به ترتیب بیشترین نسبت جان باختگان را در تصادفات درون شهری و جاده های روستایی به خود اختصاص داده اند.
کلاه ایمنی ، منجی موتورسواران
در این گزارش ، اطلاعات مربوط به تلفات جانی سه ماهه اول سال جاری در27 استان کشور به استثنای استان تهران مورد تحلیل قرار گرفته است.
بر این اساس 7/33 درصد قربانیان سرنشین وسایط نقلیه ، 9/22 درصد موتور سوار، 6/21 درصد عابر و 3/18 درصد راننده بوده اند.
همچنین نسبت عابران متوفی در استان چهار محال و بختیاری با 8/30 درصد بیشترین و در استان سمنان با 6/1 درصد کمتر از بقیه استانهاست.
بیشترین و کمترین درصد موتور سواران متوفی به ترتیب با 9/43 درصد و 5/6 درصد مربوط به استانهای بوشهر و کهگیلویه و بویراحمد بوده است.
در بررسی وضعیت قربانیان ناشی از تصادفات به تفکیک گروههای سنی در می یابیم که بیشترین متوفیات ناشی از تصادفات (5/22 درصد) در سنین 18-24 سال قرار دارند.پس از آن گروه سنی بالای 50 سال با 3/22 درصد مقام دوم را به خود اختصاص داده است.
در بین رانندگان متوفی نیز افراد 30 تا 39 ساله با 6/23درصد بیشترین نسبت قربانیان را تشکیل داده اند. بین موتور سواران ، افراد 18 تا 24 سال با 5/42 درصد و سپس 25تا 29سال با 1/15 درصد بیشترین قربانیان را تشکیل می دهند.
در بین عابران متوفی افراد بالای 50سال با 42درصد و سپس افراد زیر 10سال با 19درصد، بیشترین نسبت جان باختگان را تشکیل داده اند.بر پایه این گزارش ، محل تصادف 3/36درصد قربانیان ناشی از تصادف در جاده های برون شهری ، 1/29 درصد جاده های درون شهری ، 1/6 درصد در جاده های روستایی و 5/1 درصد نامعلوم است.
بیشترین نسبت قربانیان جاده های برون شهری به ترتیب مربوط به استانهای ایلام با 7/85 درصد، قزوین با 9/82درصد و لرستان 8/78 درصد است.همچنین استانهای یزد و گلستان به ترتیب بیشترین نسبت جان باختگان را در تصادفات درون شهری و جاده های روستایی به خود اختصاص داده اند.
همان طور که ملاحظه کردید، 9/22 درصد مرگ و میرها مربوط به موتورسواران است و علت مرگ 8/64 درصد از آنان ضربه سر اعلام شده است. تحقیقاتی که بتازگی از سوی وزارت بهداشت انجام شده نشان می دهد کلاه ایمنی می توانسته از مرگ 40درصد این افراد جلوگیری کند.
مقصر کیست؛
در بروز حوادث رانندگی 3 عامل انسان ، جاده و وسیله نقلیه نقش اصلی را به عهده دارند، اما در این بین کدام عامل نقش بیشتری دارد؛
بر اساس آمار و ارقام جهانی از میان این سه عامل ، متهم ردیف نخست عامل انسانی است ، اما آیا این موضوع برای ایران نیز صادق است؛
بسیاری از کارشناسان معتقدند این طور نیست.رئیس مرکز مدیریت مبارزه با بیماری های وزارت بهداشت در گفتگو با ایسنا با استناد به نتایج یک تحقیق ، آموزش در پیشگیری از حوادث ترافیکی را فقط 15 درصد موثر دانسته و وضعیت جاده های درون و برون شهری را مهمترین عامل حوادث ترافیکی عنوان می کند.
اشاره دکتر گویا در این زمینه به تحقیقاتی است که در یک مورد مشابه بیش از51 درصد جاده های کشور بالقوه سانحه خیز و دارای اشکالات فنی قابل ملاحظه است .معاون راهداری و امور استانهای وزارت راه و ترابری با رد این مطالب می گوید: «مطالعات صورت گرفته در خصوص تصادفات جاده ای نشان می دهد که 70 درصد اتفاقات رانندگی ناشی از عوامل انسانی است و تنها 13تا 15درصد آنها مربوط به راهها می شود.»
مدیر کل امور اجتماعی قوه قضاییه نیز معتقد است:«تصادفات و سوانح رانندگی علل وعوامل متعددی دارند و منحصر به علت یا عامل خاصی نیستند و اصولا صحیح نیست تقصیر را بر گردن نهاد، سازمان یا شخص خاصی بیندازیم ، بلکه مجموعه ای از عوامل جاده ای ، انسانی و خودرویی دست به دست هم می دهند و زمینه ساز وقوع سانحه رانندگی می شوند.»
ما نیز اعتقاد داریم نباید تقصیر را گردن یکدیگر انداخت ، بلکه با همدلی باید به فکر چاره بود. آنچه مسلم است نه جاده های ما دارای استانداردهای لازم هستند، نه وسایط نقلیه دارای کیفیت لازم هستند و نه مردم ما فرهنگ ترافیکی بالایی دارند.پس بیایید به جای مقصر یابی راه حل پیدا کنیم.
چه باید کرد؛
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰
بر اساس آمار و ارقام جهانی از میان این سه عامل ، متهم ردیف نخست عامل انسانی است ، اما آیا این موضوع برای ایران نیز صادق است؛
بسیاری از کارشناسان معتقدند این طور نیست.رئیس مرکز مدیریت مبارزه با بیماری های وزارت بهداشت در گفتگو با ایسنا با استناد به نتایج یک تحقیق ، آموزش در پیشگیری از حوادث ترافیکی را فقط 15 درصد موثر دانسته و وضعیت جاده های درون و برون شهری را مهمترین عامل حوادث ترافیکی عنوان می کند.
اشاره دکتر گویا در این زمینه به تحقیقاتی است که در یک مورد مشابه بیش از51 درصد جاده های کشور بالقوه سانحه خیز و دارای اشکالات فنی قابل ملاحظه است .معاون راهداری و امور استانهای وزارت راه و ترابری با رد این مطالب می گوید: «مطالعات صورت گرفته در خصوص تصادفات جاده ای نشان می دهد که 70 درصد اتفاقات رانندگی ناشی از عوامل انسانی است و تنها 13تا 15درصد آنها مربوط به راهها می شود.»
مدیر کل امور اجتماعی قوه قضاییه نیز معتقد است:«تصادفات و سوانح رانندگی علل وعوامل متعددی دارند و منحصر به علت یا عامل خاصی نیستند و اصولا صحیح نیست تقصیر را بر گردن نهاد، سازمان یا شخص خاصی بیندازیم ، بلکه مجموعه ای از عوامل جاده ای ، انسانی و خودرویی دست به دست هم می دهند و زمینه ساز وقوع سانحه رانندگی می شوند.»
ما نیز اعتقاد داریم نباید تقصیر را گردن یکدیگر انداخت ، بلکه با همدلی باید به فکر چاره بود. آنچه مسلم است نه جاده های ما دارای استانداردهای لازم هستند، نه وسایط نقلیه دارای کیفیت لازم هستند و نه مردم ما فرهنگ ترافیکی بالایی دارند.پس بیایید به جای مقصر یابی راه حل پیدا کنیم.
درکشور ما 400 هزار تصادف در سال رخ می دهد که 300هزار آن در شهرها و 100 هزار آن در جاده ها حادث می شود. درسال قبل ، بیش از 400 هزار مورد سانحه رانندگی رخ داد، که حدود 200 هزار نفر بر اثر آنها درکشور صدمه جانی دیده اند و از این تعداد، حدود 25 هزار و 772 نفر جان باخته اند.
چنانچه این روند رو به رشد مرگ و میر ناشی از تصادفات ادامه پیدا کند تا سال 1400 بیش از یک میلیون و 200هزار نفر براثر حوادث رانندگی در جاده ها جان خود را از دست خواهند داد.
وجود خودروی بیش از ظرفیت جاده ها، استاندارد نبودن جاده ها از نظر پیچ و شیب ، پایین بودن فرهنگ ترافیکی مردم و بهره مند نبودن پلیس از تجهیزات و سیستم های کنترلی مناسب ، از دلایل اصلی تصادفات در کشور عنوان شده است.
وجود 3 هزار نقطه حادثه خیز و حدود یکصد هزار نقطه تاریک ترافیکی در کشور، زیاد بودن ترددهای منطقه ای و پیشرفت نکردن پتانسیل کنترلی پلیس به تناسب جمعیت و تعداد خودروها از عوامل دیگر تصادفات در کشور هستند.تجربه کشورهای دنیا نشان داده است حل مشکل ترافیک جاده ها، پایین آوردن تصادفات و ضایعات جاده ای ممکن و قابل دسترس است.
ارائه راه حل های مهندسی ، ایجاد هماهنگی بین دستگاه ها، بالا بردن توان کنترلی پلیس ، استاندارد کردن و علایم گذاری جاده ها و رفع عیب آنها، بالا بردن فرهنگ رانندگی مردم و راه اندازی مراکز امدادی و بیمارستانی جاده ای ، آموزش مردم ، تجدید نظر در نحوه صدور و تجدید گواهینامه رانندگی و برخورد با متخلفان با وضع جریمه های سنگین از جمله راهکارهایی است که از تصادفات و ضایعات داخل و خارج شهرها می کاهد.
مسوولان معتقدند طبق آمارهای جهانی 70 درصد تصادفات جاده ها ناشی از عوامل انسانی است ، 15 درصد ناشی از مشکلات فنی خودروها و 15 درصد ناشی از خرابی جاده ها، اما اغلب در نظر نمی گیرند این درصدها برای شرایط استاندارد تعیین شده است ، نه برای جاده هایی که چند دهه پیش ، برای خودروهایی که نهایت سرعتشان 80 کیلومتر بود و برای جمعیتی کمتر از نصف جمعیت امروز ساخته شده بودند و جوابگوی نیازهای امروز کشور نیستند.
اگر چه فعالیت هایی در زمینه ساخت جاده در کشور صورت گرفته ، اما آمار کشته شدگان ناشی از تصادفات جاده ای ، نشان می دهد که این تلاشها، هنوز کافی نیست.
برنامه پیشگیری از حوادث با مدل جامعه ایمن برنامه ای است که می توان به وسیله آن از بروز همه انواع حوادث پیشگیری کرد و این میسر نخواهد شد، مگر با مشارکت سازمان های ذی ربط و از آنجا که حوادث دارای علل پیچیده و چندگانه هستند و به شکل وسیع تمام جامعه را درگیرمی کنند، برای پیشگیری از آنها لازم است هماهنگی همه جانبه بین سازمان های مختلف باید برقرار شود تا هر یک براساس وظایف و مسوولیت های خود به این امر بپردازد.
چنانچه این روند رو به رشد مرگ و میر ناشی از تصادفات ادامه پیدا کند تا سال 1400 بیش از یک میلیون و 200هزار نفر براثر حوادث رانندگی در جاده ها جان خود را از دست خواهند داد.
وجود خودروی بیش از ظرفیت جاده ها، استاندارد نبودن جاده ها از نظر پیچ و شیب ، پایین بودن فرهنگ ترافیکی مردم و بهره مند نبودن پلیس از تجهیزات و سیستم های کنترلی مناسب ، از دلایل اصلی تصادفات در کشور عنوان شده است.
وجود 3 هزار نقطه حادثه خیز و حدود یکصد هزار نقطه تاریک ترافیکی در کشور، زیاد بودن ترددهای منطقه ای و پیشرفت نکردن پتانسیل کنترلی پلیس به تناسب جمعیت و تعداد خودروها از عوامل دیگر تصادفات در کشور هستند.تجربه کشورهای دنیا نشان داده است حل مشکل ترافیک جاده ها، پایین آوردن تصادفات و ضایعات جاده ای ممکن و قابل دسترس است.
ارائه راه حل های مهندسی ، ایجاد هماهنگی بین دستگاه ها، بالا بردن توان کنترلی پلیس ، استاندارد کردن و علایم گذاری جاده ها و رفع عیب آنها، بالا بردن فرهنگ رانندگی مردم و راه اندازی مراکز امدادی و بیمارستانی جاده ای ، آموزش مردم ، تجدید نظر در نحوه صدور و تجدید گواهینامه رانندگی و برخورد با متخلفان با وضع جریمه های سنگین از جمله راهکارهایی است که از تصادفات و ضایعات داخل و خارج شهرها می کاهد.
مسوولان معتقدند طبق آمارهای جهانی 70 درصد تصادفات جاده ها ناشی از عوامل انسانی است ، 15 درصد ناشی از مشکلات فنی خودروها و 15 درصد ناشی از خرابی جاده ها، اما اغلب در نظر نمی گیرند این درصدها برای شرایط استاندارد تعیین شده است ، نه برای جاده هایی که چند دهه پیش ، برای خودروهایی که نهایت سرعتشان 80 کیلومتر بود و برای جمعیتی کمتر از نصف جمعیت امروز ساخته شده بودند و جوابگوی نیازهای امروز کشور نیستند.
اگر چه فعالیت هایی در زمینه ساخت جاده در کشور صورت گرفته ، اما آمار کشته شدگان ناشی از تصادفات جاده ای ، نشان می دهد که این تلاشها، هنوز کافی نیست.
برنامه پیشگیری از حوادث با مدل جامعه ایمن برنامه ای است که می توان به وسیله آن از بروز همه انواع حوادث پیشگیری کرد و این میسر نخواهد شد، مگر با مشارکت سازمان های ذی ربط و از آنجا که حوادث دارای علل پیچیده و چندگانه هستند و به شکل وسیع تمام جامعه را درگیرمی کنند، برای پیشگیری از آنها لازم است هماهنگی همه جانبه بین سازمان های مختلف باید برقرار شود تا هر یک براساس وظایف و مسوولیت های خود به این امر بپردازد.
علی اخوان بهبهانی 
گفت و گو
