تیک، درد سر اضطراب
«آیا تاکنون کودکانی را دیده اید که پشت سر هم و به طور کنترل نشده ای چشمک می زنند؛ یا بچه هایی که مرتبا شانه های خود را بالا می اندازند.
شاید تا به حال اصطلاح تیک را در مورد بسیاری از اختلالات حرکتی تکراری که در بچه ها دیده اید، به کار برده باشید و شاید در اطراف شما هم کودکانی هستند که به نظر شما تیک دارند.
بسیاری این گونه حرکات را نشانه ای دال بر اضطراب و عصبی بودن کودک تفسیر می کنند و حتی عده ای نیز والدین این کودکان را به دلیل ایجاد محیطی ناآرام و متشنج در منزل که باعث این اختلال در کودکشان شده است ، شماتت می کنند و چه بسا والدینی که به همین دلیل احساس گناه و افسردگی پیدا می کنند. اما به راستی تیک چیست؛
آیا تمام اختلالات حرکتی تکراری که در بچه ها دیده می شود، تیک است؛ تیک ها یکی از شایعترین مشکلات روانپزشکی کودک و نوجوان هستند.
شیوع مجموع اختلالات تیک چندان مشخص نیست ولی تخمین زده می شود که بین 5-25درصد کودکان سنین مدرسه نوعی از اختلال تیک را تجربه کرده باشند. تفاوت واضحی نیز بین شیوع این اختلال بین پسرها و دخترها دیده نشده است.
تیک طبق تعریف به انقباضات عضلانی سریع و تکراری گفته می شود که باعث ایجاد حرکات یا اصواتی می شود و کودک نیز خود قدرت و توانایی کنترل این انقباضات را ندارد. این رفتارها ممکن است به دنبال مواجهه با محرکی خاص یا در پاسخ به یک تمایل قوی درونی در کودک ایجاد شوند. این اختلال حتما قبل از 18 سالگی شروع می شود.
البته معمولا تیکهای حرکتی تا سن 7سالگی و تیک های صوتی تا 11سالگی خود را نشان می دهند. شایع ترین نواحی از بدن که تیک های حرکتی در آنها دیده می شوند، عبارتند از: سر و صورت و دستها و بازوها و بیشترین حرکات به صورت چشمک زدن ، شکلک درآوردن ، چین دادن به پیشانی ، بالاانداختن ابروها، پلک زدن زیاد، چرخش سر، پرتاب کردن دستها و بازوها، بالاانداختن شانه و نیز تکان دادن پا و... می باشد.
تیک های صوتی نیز بیشتر به صورت اصواتی مثل سرفه کردن ، صاف کردن گلو، غرغرکردن ، بالاکشیدن بینی و... تظاهر می کند. بعضی از تیک ها نیز پیچیده تر هستند و چندین گروه عضلانی یا صوتی را شامل می شوند و به اشکالی مثل رفتارهای نظافتی ، بوییدن اشیا، تقلید حرکات و رفتار مشاهده شده ، ادا و اطوارهای زننده ، تکرار کلمات ، بددهنی و استفاده از کلمات زشت و... تظاهر می یابند.
همچنان که اشاره شد، تیک ها رفتارهایی غیرارادی هستند. هر چند برخی افراد قادر به سرکوب تیک های خود برای چند دقیقه یا حتی چند ساعت می باشند، اکثر مبتلایان یا از وجود تیک خود آگاهی ندارند و یا قادر به مقاومت در برابر آن نیستند.
تیک ها ممکن است در موقعیت های اضطراب آوری مثل سر جلسات امتحان تشدید شوند و در مقابل در موقعیت های آرامش بخش تخفیف یابند. این حرکات یا اصوات اغلب ولی نه همیشه هنگام خواب از بین می روند. نوع خاصی از اختلالات تیک موسوم به اختلال توره می باشد که شامل بروز هر دو نوع تیک حرکتی و صوتی در یک کودک در دوره ای بیش از یک سال می باشد.
در این اختلال معمولا تیکهای اولیه حرکتی در ناحیه صورت و گردن شروع شده و با گذشت زمان به نواحی پایین تر بدن گسترش می یابد و بعد از چند سال نیز تیک های صوتی ظاهر می شوند.
این اختلال ، اختلالی نادر است و بین بروز آن و در اختلال شایعتر دیگر کودکان یعنی اختلال نقص توجه / بیش فعالی ADHDوسواسهای فکری و عملی ارتباطاتی مشاهده شده است . نکته بسیار مهم در اختلالات تیک ، افتراق آن از بعضی حرکات قالبی و تکراری کودکان مثل کوبیدن سر، تاب دادن بدن و یا ناخن جویدن است.
در چنین حالاتی حرکات معمولا ارادی می باشند و باعث تسکین و آرامش کودک می شوند، در حالی که تیکها ماهیتی غیرارادی داشته و با ایجاد آرامش در کودک نیز همراه نمی باشند و حتی به درجاتی نیز باعث ایجاد تنش و اضطراب می شوند.
تصور اکثر افراد این است که تیکها نشانه ای از اضطراب و ناراحتی عصبی کودک هستند و حتی همان طور که گفته شد، بروز تیکها را به وجود ناملایمات و ناراحتی هایی در درون خانواده یا مدرسه و محیط کودک نسبت می دهند.
اما واقعیت این است که علی رغم این که تیکها ممکن است در موقعیت های اضطراب آور و پراسترس تشدید شوند، برای آنها بیشتر علل زیست شناختی مطرح است. دخالت عوامل ژنتیک و وجود بار وراثتی در این اختلالات مشاهده شده است.
همچنین واسطه های شیمیایی مختلفی به عنوان عوامل دخیل در بروز تیکها شناسایی شده اند. حتی مشاهده شده است که برخی از انواع تیکها به دنبال عفونت های خاصی ظاهر می شوند، که دلیلی برای دخالت سیستم ایمنی بدن در بروز تیکها می باشد.
به هر حال آنچه مشخص است این است که هرچند عوامل روان شناختی در تشدید تیکها موثرند، این عوامل زیست شناختی هستند که نقش مهمتری در پیدایش این اختلال دارند و شواهدی از این که استرس یا اضطراب باعث به وجود آمدن تیکها شوند، وجود ندارد.
شدت تیکها در طول زمان ممکن است ثابت باشد، یا به طور متناوب نوسان داشته باشد.
دورنمای تیک ، آیا راه چاره ای وجود دارد؛
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰
اما واقعیت این است که علی رغم این که تیکها ممکن است در موقعیت های اضطراب آور و پراسترس تشدید شوند، برای آنها بیشتر علل زیست شناختی مطرح است. دخالت عوامل ژنتیک و وجود بار وراثتی در این اختلالات مشاهده شده است.
همچنین واسطه های شیمیایی مختلفی به عنوان عوامل دخیل در بروز تیکها شناسایی شده اند. حتی مشاهده شده است که برخی از انواع تیکها به دنبال عفونت های خاصی ظاهر می شوند، که دلیلی برای دخالت سیستم ایمنی بدن در بروز تیکها می باشد.
به هر حال آنچه مشخص است این است که هرچند عوامل روان شناختی در تشدید تیکها موثرند، این عوامل زیست شناختی هستند که نقش مهمتری در پیدایش این اختلال دارند و شواهدی از این که استرس یا اضطراب باعث به وجود آمدن تیکها شوند، وجود ندارد.
شدت تیکها در طول زمان ممکن است ثابت باشد، یا به طور متناوب نوسان داشته باشد.
اکثر تیکهایی که تازه آغاز شده اند، مسیر محدود و گذرایی دارند و به سمت اختلال جدی تری پیش نمی روند و حداکثر در طی دوره های استرس آور عود می کنند. اما در مورد کمی از تیکها نیز بیش از یک سال طول کشیده و یا ندرتا به سمت اختلال توره پیشرفت می کنند.
تیکهایی که به تازگی آغاز شده اند، اغلب نیاز به درمان ندارند. توصیه مناسب به والدین و اطرافیان کودک مبتلا به تیک این است که توجهی به تیکها نداشته باشند، چراکه تمرکز روی تیک ، باعث تشدید آن می شود.
البته واضح است که چنانچه همین تیکها نیز با ایجاد اختلال در عملکرد معمول تحصیلی یا ارتباطی کودک همراه باشد یا باعث ناراحتی های هیجانی در کودک شده باشند، نیاز به ارزیابی و معاینات عصبی دقیق و انجام مداخلات دارویی و غیردارویی مقتضی توسط پزشک متخصص دارند.
در مواردی که تیکها بیش از یک سال طول کشیده باشند، عواملی مثل شدت و تواترتیک ، میزان اختلال ایجاد شده در عملکرد تحصیلی و ارتباطی کودک ، مشکلات اجتماعی ایجاد شده برای وی و تاثیرات هیجانی تیک در کودک ، مشخص کننده نوع مداخلات دارویی و غیردارویی تخصصی موثر می باشد و نهایتا در موارد نادری که اختلال توره تشخیص داده می شود، همواره مداخلات دارویی و غیردارویی برای درمان کودک لازم خواهد بود.
در مجموع تیکها از اختلالات نسبتا شایع روانپزشکی کودک و نوجوان هستند و باتوجه به نگرش های غلط و تصورات اشتباهی که عموم مردم بخصوص در مورد علت این اختلال دارند، شاید خانواده ها چندان تمایلی به مراجعه جهت درمان این اختلال در کودک خود نداشته باشند و ضروری است که همه به ابعاد زیست شناختی این اختلال آشنا باشند تا با مراجعه سریع و شروع به موقع مداخلات درمانی لازم ، از ایجاد مشکلات عملکردی و هیجانی مهمتر در کودکان و نوجوانان مبتلا پیشگیری شود.
تیکهایی که به تازگی آغاز شده اند، اغلب نیاز به درمان ندارند. توصیه مناسب به والدین و اطرافیان کودک مبتلا به تیک این است که توجهی به تیکها نداشته باشند، چراکه تمرکز روی تیک ، باعث تشدید آن می شود.
البته واضح است که چنانچه همین تیکها نیز با ایجاد اختلال در عملکرد معمول تحصیلی یا ارتباطی کودک همراه باشد یا باعث ناراحتی های هیجانی در کودک شده باشند، نیاز به ارزیابی و معاینات عصبی دقیق و انجام مداخلات دارویی و غیردارویی مقتضی توسط پزشک متخصص دارند.
در مواردی که تیکها بیش از یک سال طول کشیده باشند، عواملی مثل شدت و تواترتیک ، میزان اختلال ایجاد شده در عملکرد تحصیلی و ارتباطی کودک ، مشکلات اجتماعی ایجاد شده برای وی و تاثیرات هیجانی تیک در کودک ، مشخص کننده نوع مداخلات دارویی و غیردارویی تخصصی موثر می باشد و نهایتا در موارد نادری که اختلال توره تشخیص داده می شود، همواره مداخلات دارویی و غیردارویی برای درمان کودک لازم خواهد بود.
در مجموع تیکها از اختلالات نسبتا شایع روانپزشکی کودک و نوجوان هستند و باتوجه به نگرش های غلط و تصورات اشتباهی که عموم مردم بخصوص در مورد علت این اختلال دارند، شاید خانواده ها چندان تمایلی به مراجعه جهت درمان این اختلال در کودک خود نداشته باشند و ضروری است که همه به ابعاد زیست شناختی این اختلال آشنا باشند تا با مراجعه سریع و شروع به موقع مداخلات درمانی لازم ، از ایجاد مشکلات عملکردی و هیجانی مهمتر در کودکان و نوجوانان مبتلا پیشگیری شود.
دکتر رضا دانشمند 
گفت و گو
