مسابقه قرآنی 1446

طبق برخى روایات وقتى پیامبر ـ صلی‌الله علیه وآله ـ بر اثر تاخیر و انقطاع موقت وحى ناراحت بودند و زبان دشمنان نیز باز شده بود، این سوره نازل شد و همچون باران رحمتى بر قلب پاک پیامبر نشست. شاید دلیل قطع وحى آن بود که خداوند به مردم بفهماند هر چه هست از اوست و پیامبر در الفاظ وحى و زمان نزول آن و مقدار آن، از خود اختیارى ندارد.

این سوره با دو سوگند آغاز مى شود، سپس به پیامبر بشارت مى دهد که خدا هرگز تو را رها نساخته است. بعد به او نوید مى دهد که خداوند آنقدر به او عطا مى کند که خشنود شود. در آخرین مرحله، گذشته زندگانى پیامبر ـ صلی‌الله علیه وآله ـ‌ را در نظر او مجسم مى‌سازد که خداوند چگونه او را همیشه مشمول انواع رحمت خود قرار داده و در سخت‌ترین لحظات زندگى حمایتش کرده است. لذا در آخرین آیات به او دستور مى‌دهد که به شکرانه این نعمت‌هاى بزرگ الهى با یتیمان و مستمندان مهربانى کند و نعمت خدا را بازگو نماید.

روشنى روز و تاریکى و آرامش شب، دو نعمت بزرگ الهى است که مورد سوگند خداوند قرار گرفته است‏. امام باقر ـ علیه‌السلام ـ دو بار سوگند یاد فرمودند که مراد از آن عطاى مخصوص که خداوند به پیامبرش عطا خواهد کرد، شفاعت است. قبل از تولد پیامبر ـ ‌صلى‌الله علیه و آله ‌ـ پدرش عبدالله از دنیا رفت. در کودکى مادرش را از دست داد و هشت ساله بود که جدش عبدالمطلب نیز از دنیا رفت و از این رو از درد یتیمان خبر داشت.

کلمه «ضال» هم به معناى گمراه است و هم به معناى گمشده، حکمت گمشده مومن است. آرى پیامبر قبل از نزول وحى متحیر بود و با نور وحى با دستورات و وظیفه الهى خود آشنا مى‏شد. قرآن مى‏فرماید: «ما ضَلَّ صاحِبُکُمْ وَ ما غَوى‏» (نجم/2) یعنى پیامبر شما حتى براى یک لحظه گمراه نبوده است.

خدا زیاد مى‏بخشد، ولى کم مى‏خواهد، فقیر را غنى مى‏کند، ولى از ما نمى‏خواهد فقیر را غنى کنیم، فقط مى‏فرماید: فقیر را طرد نکنید. یتیم را ماوى مى‏دهد، ولى از ما در این حد مى‏خواهد که بر یتیم سلطه نیفکنیم. خداوند، سوال نکرده عطا مى‏کند، پس ما لااقل بعد از سوال و درخواست به دیگران کمک کنیم‏. مهم‌تر از غذا و لباس براى یتیمان، محبت است‏. تامین نیازهای روحی، عاطفی، برخورد صحیح با فقیران و یتیمان و نیازمندان در جامعه اسلامی ضروری است.

حواسمان باشد نعمت‏ها را محصول علم و تخصص و زرنگى خود ندانیم، بلکه لطف خدا بدانیم. یاد نعمت‏ها انسان را از یاس و خودباختگى نجات داده و مقاومت او را در برابر حوادث زیاد مى‏کند. اگر بیمارى و فقر و سختى براى انسان رخ دهد، یاد سایر نعمت‏ها براى او مرهمى است. نعمت‏هاى الهى باید در مسیر رشد و تربیت انسان باشد نه غفلت او.