در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
دانشمندانی که قهرمان می سازند
حدود 3 هزار سال پیش ، زمانی که نخستین دوره بازیهای المپیک یونان باستان برگزار می شد، قهرمانان رشته های مختلف ، تنها بر پایه توانایی فیزیکی خود در این مسابقات شرکت می کردند
در همان سالها هنگامی که ورزشکاران رزمی در چین باستان فنون رزمی خود را گسترش می دادند به این نکته پی بردند که تنها قدرت عضلانی کافی نیست و باید بر نیروهای ذهنی و اصل طبیعی بدن نیز آگاه بود تا بتوان در رقابتی واقعی بر حریف غلبه کرد، اما هیچ یک از این ورزشکاران گمان نمی کردند روزی برسد که برای پیروزی در یک میدان ورزشی و با شکستن یک رکورد جهانی تیم کاملی از دانشمندان رشته های مختلف و به ظاهر بی ارتباط ناچار شوند تا گرد هم آیند.
حوزه ورزش نیز با توجه به اقبال عمومی که نسبت به آن وجود دارد و علاوه بر قهرمان های رشته های مختلف اقشار وسیعی از مردم با آن در ارتباط هستند، نمی توانست از دسترس این دانشمندان کنجکاو درامان بماند.
بخصوص جایی که صحبت از ورزش حرفه ای در میان باشد و عرصه رقابت هایی نظیر المپیک که بیش از آن که فرصتی برای ارائه توانمندی های ورزش صرف باشد،عرصه ای برای ابراز وجود فرهنگها و به رخ کشیدن توانایی ملتهاست.
نکته دیگری هم باعث می شود نقش دانش روز و فناوری های نوین در رشته های ورزشی افزایش پیدا کند و آن نزدیک تر شدن قهرمانان به حداکثر توانایی طبیعی بدن است.
شاید مدتها پیش انسان (البته بدون یاری گرفتن از دانش روز) به حداکثر رکورد خود در مسابقه ای نظیر دو 100 متر رسیده بود و اگر روشهای علمی وارد میدان نمی شدند حداکثر رکورد طبیعی انسان ثابت می شد، اکنون در اکثر رشته های رکوردی ، نظیر دو و میدانی ، شنا، وزنه برداری و امثال آن انسان در آستانه حد نهایی توانایی خود قرار دارد و اینک علوم نوین است که صدم های ثانیه یا صدمهای سانتیمتر را برای پیروزی قهرمانان در اختیار آنها می گذارد.
امروزه نقش علومی نظیر روان شناسی ، فیزیولوژی ، تکنولوژی های نوین و بیومکانیک کاملا پذیرفته شده است و عملا امکان تصور پیشرفت های جدی ورزش بدون توجه به این رشته ها وجود ندارد، روان شناسی سعی می کند ذهن و روح ورزشکاران را برای حضور در میدان رقابت با حریفان آماده کند، فیزیولوژی سعی دارد با شناخت و درک دقیق نحوه عملکرد و سوخت و ساز بدن ، روشهای تمرین را بیابد که بر توانایی عضلات محرک بیفزاید و از سوی دیگر انتقال دستور مغز به اندامها را تسریع بخشد.
فناوری نیز به یاری ورزشکاران آمده است ، در المپیک آتن شناگران استرالیا از نوع ویژه ای لباسهای شنا استفاده کردند که علاوه بر این که با استفاده از الیاف ویژه مقاومت بدن شناگر در برابر آب را کاهش می داد درون خود از نوعی ماده خنک کننده استفاده می کرد که اجازه می داد دمای بدن شناگر در گرمای تابستان آتن از حد معینی بیشتر شود!
اما شاید یکی از شاخه های اصلی که نسبت به آن کم توجهی شده است بیومکانیک است ، در این رشته سعی می شود که مکانیک حرکات و فعالیت های ورزشی شناسایی و مدل سازی شود و سپس براساس الگوهای موجود و روشهای ریاضیاتی الگوهای بهینه طراحی و معرفی شود. امروزه در آزمایشگاه های مجهز تحقیقات بیومکانیک با ابزارهای مدرن حرکت ورزشکاران پیگیری و ثبت می شود.
مثلا اگر قرار باشد روشهایی برای بهبود رکوردهای رشته دو طراحی شود از یک ورزشکار حرفه ای دو دعوت می کنند تا یک روز را در آزمایشگاهی که کمتر شباهتی با یک پیست ورزشی دارد بگذراند، به تمامی مفاصل و نقاط اصلی حرکتی بدن اوسنسورهایی وصل می شود که بتواند حرکت این ورزشکار را به یک رایانه منتقل کند، این سنسورها توانایی آن را دارند که فشار وارد بر اجزای مختلف پا را محاسبه و اعلام کنند.
چند دوربین فیلمبرداری حرکت اجزای مختلف بدن را در حین دویدن ثبت می کند و 6دوربین مادون قرمز منابع حرارتی بدن دونده را از زوایای مختلف ثبت می کنند و این علاوه بر آزمایش های پزشکی و تستهای تنفسی است که از او گرفته می شود و کل این ماجرا آغاز کار است.
دونده ما برای آن که بتواند نسبت به حریفان خود جلو بیفتد، باید بدن خود را در بهترین شرایط قرار دهد. اینجاست که ریاضیدانان با کوله باری از معادلات دیفرانسیل مختلف از راه می رسند، پژوهشگران مکانیک زیستی با یاری گرفتن از این ابزارهای ریاضیاتی اقدام به بهینه سازی معادلات حرکتی می کنند که در لابراتورها و براساس ثبت حرکات ورزشکار به دست آمده است.
بهینه ساختن این معادلات نشان می دهد برای رسیدن به سرعت بیشتر و اگر بخواهیم بهتر بگوییم زمانی کمتر در حد بازه زمان بدن چه حرکاتی را باید انجام دهد.
تغییرات که میزان فشار در ناحیه پنجه پا می تواند باعث تغییر جایگاه ورزشکار در جدول رکوردداران شود و یا تغییر زاویه بدن به اندازه کمتر از 5 درجه نتیجه ای غیر قابل باور در نتیجه یک رقابت خواهد داشت و هزاران پارامترریز و درشت دیگر که می تواند صدمه های معاینه را برای ورزشکاران دور کند.
اما نمونه مورد ذکر که تنها در یک رشته محدود بود در هر یک از رشته های اصلی ورزشی دانش ریاضیات همچون بازیگر پشت پرده ای موثر و گمنام در حال بازی کردن نقش خود است.
این ابزار گاهی در تغییر حرکات ورزشی قهرمانان بروز می کند و گاهی در حوزه طراحی ابزارهای لازم نظیر میله پرش با نیزه و ضریب ارتجاعی که لازم است این نیزه داشته باشد، محاسبه آن که وزنه بردار برای کسب تعادل بهتر و انتقال انرژی بیشتر دستان خود را در کجای میله وزنه بگیرد و....
پیشرفت در ورزش قهرمان ها در دنیای مدرن امروز دیگر وابسته به تمرینات سخت و طاقت فرسای فردی ورزشکار و آموختن تجربه های قبلی نیست.
اگر می خواهیم در این عرصه به موقعیت های قابل توجه دست پیدا کنیم باید نقش علوم زمینه را نیز جدی بگیریم و امروز لابراتورهای علوم ورزشی شاید نقشی را برعهده دارند که تمرینات ورزشگاهی نیز نتواند به تنهایی به عهده گیرد.
شاید ما از مطالعه ریاضیات و علوم پایه خوشمان نیاید اما اگر از دیدن یک مسابقه جذاب لذت می برید باید بدانید زبان طبیعت در پشت حرکات ظاهری مشغول نقش آفرینی است و تا این زبان را نیاموزیم و به کار نبریم نخواهیم توانست به پیشرفت های اساسی دست پیدا کنیم.
پوریا ناظمی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
