ماجراهای یک خانواده 6 نفره

قرار نیست هر فیلمی که رگه‌هایی از خنده و شادی در داستانک‌هایش باشد یک کمدی اصیل باشد. در واقع فیلمسازی در این ژانر به گفته استادان هنر هفتم، مشکل‌ترین ساخت و سازها و از طرفی وسوسه‌برانگیز نیز است. از این رو کمتر فیلمساز شناخته شده‌ای هست که بالاخره سری به این ژانر نزده باشد. اهمیت این ژانر محبوب سینمایی به مخاطبان فراوان آن برمی‌گردد و برخی فیلمسازان با استفاده از همین ظرفیت ممتاز در فیلم‌های کمدی ـ درام خانوادگی به بیان برخی مشکلات می‌پردازند و طی روایت ماجرایشان ضمن ارائه راه‌حل، پایانی خوش نیز به داستانشان می‌دهند و بهتر می‌دانید که بیشتر این آثار را نمی‌توان با دلدادگی واقعی تا انتها تماشا کرد.

فیلم کمدی در همه زیرشاخه‌هایش اگر واقعا بتواند چنان ظرفیت دراماتیکی از خودش نشان دهد که به واسطه آن تماشاگرش تا انتها همراهی‌اش کند، کاری کرده است کارستان. داستان فیلم تغییر برنامه‌ها نیز دقیقا همین‌گونه است. یک کمدی ـ درام که معلوم نیست وجهه خانوادگی‌اش را باید اصل قرار داد یا این‌که صرفا فیلم را یک داستان سرهم‌بندی شده دانست.

تغییر برنامه‌ها درباره زوجی است به نام‌های سالی و جیسون که هرکدام در حرفه خود بسیار موفق هستند. سالی در کار موزیک است و جیسون ـ شوهرش ـ در سازمان هوافضا کار می‌کند. هر دوی آنها اهل برنامه‌ریزی برای زندگی و آینده هستند. برای هر برنامه‌ای هرچند ساده و پیش پاافتاده مدت‌ها نقشه می‌کشند و دست برقضا از این کار نیز بسیار لذت می‌برند.

اما قرار نیست همواره برنامه‌های آنها جواب بدهد. مدتی از ازدواج این دو نگذشته است که اتفاقی ناگوار مسیر زندگی آنها را تغییر می‌دهد. دوست نزدیک و خانوادگی آنها در یک تصادف غم‌انگیز در اوگاندا کشته شده و از این بابت سالی و جیسون بسیار متاثر شده‌اند، ولی وقتی خبردار می‌شوند که اسم آنها به‌عنوان والدین کودکان دوست از دست‌رفته‌شان اعلام شده، ابتدا در واکنش به این خبر، همه زندگی و آینده‌شان را بر باد رفته می‌بینند.

در نقشه‌های عوض‌شده، اصلی‌ترین عنصری که توانسته قصه را سرپا نگه دارد، نه بازی خوب بازیگران است و نه کارگردانی فیلم، بلکه مضمون فیلم است؛ پدرخوانده شدن و مادرخواندگی برای زوجی که تازه ازدواج کرده و هیچ تصور و تجربه‌ای هم از این کار ندارند. بامزه اینجاست که سالی و جیسون قرار نیست مثلا یک طفل 2ساله آمریکایی را به فرزندخواندگی قبول کنند. دوست آنها که در اوگاندا کشته شده سرپرستی از 4 کودک و نوجوان را به عهده داشته و قرار است حالا یکباره خانواده‌ای پرجمعیت تشکیل شود.

تفاوت سنی و تفاوت فرهنگی این چهار کودک و نوجوان نیز حساسیت برانگیز است و برای تماشاگر خوشایند و این‌که بالاخره سرنوشت آنها چه می‌شود. اینها اختلاف سنی فاحشی نیز با هم دارند. در واقع کوچک‌ترینشان 5 سال دارد و بزرگ‌ترین 15 ساله است. با این همه، سالی و جیسون کارهای اداری را انجام می‌دهند و رسما جردن، خاویر، کالب و سان‌لی، به عنوان فرزندخوانده آنها به منزلشان نقل‌مکان می‌کنند.

ترکیب فرهنگ‌ها و ملت‌وندی به جای شهروندی و هموطن‌بودن در تغییر برنامه‌ها، شعار اصلی است. چالش‌های بین فرهنگ‌ها، سوءتفاهم‌ها و همچنین دردمندی و همذات‌پنداری واقعی نیز در برخوردهای میان آنها قابل دریافت است. جالب است که حتی زبان این بچه‌ها نیز با هم فرق می‌کند و اگرچه همگی می‌توانند کمی انگلیسی صحبت کنند، ولی واقعیت این است که سان‌لی دختر فسقلی 5 ساله اصالتا کره‌ای است، خاویر اصلیتی اسپانیایی دارد و کالب اگرچه ظاهرا یک آفریقایی ـ آمریکایی به نظر می‌رسد، ولی فرانسه‌زبان است و در اوگاندایی بزرگ شده که به این زبان صحبت می‌کردند. جردن نیز دختری است که اگرچه مشکل زبان ندارد، اما نمی‌تواند خودش را با بقیه وفق دهد.

مهم‌ترین عناصر در شکل‌گیری داستانک‌ها در نیمه‌دوم فیلم تغییر برنامه‌ها است. سان‌لی به دلیل وابستگی شدید به خانواده سولارته فقید، بسیار دل‌نگران است و اصلا نمی‌خواهد از در دوستی با والدین جدیدش درآید. او در همین سن کم افسرده نشان می‌دهد و اعتمادی به سالی و جیسون ندارد. جردن نیز به عنوان دختری نوجوان اگرچه زندگی در آمریکا را بهتر از بودن در اوگاندا می‌داند، اما مشکل دوست‌یابی برایش به چالشی عظیم بدل شده و اندوهگین است. کار برای کالب، پسر 10 ساله سیاهپوست فرانسه‌زبان بهتر از سان‌لی و جردن نیست. او بشدت نسبت به خاویر واکنش نشان می‌دهد و از این‌که خانواده سولارته را از دست داده غمگین است و در این میان فقط خاویر است که می‌کوشد خود را بی‌خیال نشان دهد، ولی در ادامه تماشاگر متوجه می‌شود او نیز گاهی متاثر است و گاهی خشمگین و بی‌اعتماد. مدتی نمی‌گذرد که افراد خانواده کم‌کم به هم خو می‌گیرند و دوباره سالی و جیسون به اصل خود برمی‌گردند. یعنی این بار شروع می‌کنند به برنامه‌ریزی؛ آن هم برنامه‌ریزی‌های کلان برای یک خانواده پرجمعیت 6 نفره که فرزندانش 5 ساله تا 15 ساله‌اند. به‌زعم سالی و جیسون، موسیقی می‌تواند مهم‌ترین عامل برای اتحاد خانواده تازه تشکیل‌یافته‌شان باشد. یک گروه موسیقی که از 4 فرزندخوانده آنها شکل گرفته باشد...

موضوعی که تغییر برنامه‌ها به آن می‌پردازد در همه کشورها بسته به موقعیت اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی عینیت دارد و چیز غریبی نیست. فرزندخواندگی در همه جا وجود دارد، اما این روند به‌واسطه فعالیت‌های یونیسف در کشورهای اروپایی و آمریکای شمالی بسیار رشد داشته است. برای برخی نیز این کار یک فعالیت اجتماعی لوکس است که از آن برای بیشتر مطرح شدن استفاده می‌کنند. نمی‌شود فیلم تغییر برنامه‌ها را دید یا درباره‌اش نوشت و اشاره‌ای به براد پیت و آنجلینا جولی نکرد؛ زوجی که 4 کودک را به عنوان فرزند پذیرفته‌اند. به هر حال، کار پیت و جولی با کاری که سالی و جیسون انجام داده‌اند، تفاوت اساسی دارد و بیشتر نویسندگان و منتقدان سینمایی نیز به این مهم اشاره کرده‌اند که دست برقضا تذکری بسیار بجا نیز بوده است.

مانند عمده آثار متعلق به سینمای کمدی و درام‌های کمیک خانوادگی، تغییر برنامه‌ها نیز از 2 نیمه تشکیل شده است. نیمه اول که متعلق به جیسون و سالی در ابتدای ازدواجشان و تنهایی‌شان است به نسبت قسمت دوم ضعیف‌تر است. در نیمه‌دوم با همراه شدن شخصیت‌های سان‌لی، خاویر، جردن و کالب و تغییر فضا، این دو نفر نیز بیشتر پردازش می‌شوند. تاثیرگذارترین سکانس‌ها اما، سکانس‌های داخلی است که اگرچه آرام‌تر روایت می‌شوند و شری و شلوغی نماهای بیرونی را ندارد، اما به سبب برخی نماد‌های فرهنگی و معنوی مستتر در داستانک‌ها بیشتر به دل می‌نشیند و تماشاگر را برای دنبال کردن ماجرا تا پایان فیلم ترغیب می‌کند.